MARSHALL-LERNER KOŞULU ÇERÇEVESİNDE REEL DÖVİZ KURU DEĞİŞİMLERİNİN TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARET PERFORMANSINA ETKİLERİ: YAPISAL KIRILMALI BİR ANALİZ

Hüseyin Uslu

doi:10.21733/ibad.468440

MARSHALL-LERNER KOŞULU ÇERÇEVESİNDE REEL DÖVİZ KURU DEĞİŞİMLERİNİN TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARET PERFORMANSINA ETKİLERİ: YAPISAL KIRILMALI BİR ANALİZ

Öz

Bu çalışmada Türkiye’de reel efektif döviz kuru (REER), yurtiçi milli gelir düzeyi (Y^d) ve dünya milli gelir düzeyinin (Y^w), Türkiye’nin ihracat, ithalat ve dış ticaret dengesi üzerindeki etkileri, 1989:Q1-2018:Q1 dönemi için 3 farklı ekonometrik model yardımıyla, yapısal kırılmalı zaman serisi analizi yöntemleriyle incelenmiştir. Serilerin durağanlığı; Vogelsang ve Perron yapısal kırılmalı birim kök testiyle incelenmiş, dış ticaret dengesi ve REER’in I(0), diğer serilerin I(1) oldukları görülmüştür. Seriler arasında eşbütünleşme ilişkileri; Sınır Testi yaklaşımıyla sınanmış, ihracat ve ithalat fonksiyonlarında yer alan serilerin eşbütünleşik olmadıkları, dış ticaret dengesi fonksiyonundaki serilerin eşbütünleşik oldukları görülmüştür. Dış ticaret dengesi modeline ait uzun ve kısa dönem analizleri ARDL yöntemiyle gerçekleştirilmiş, bu modeldeki yapısal kırılma tarihleri Bai ve Perron (2003) prosedürüyle ortaya çıkartılmış ve kukla değişkenlerle analizlere dâhil edilmiştir. Uzun dönem analizinde; REER ve Yd’nin Türkiye’nin dış ticaret dengesi üzerindeki etkilerinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı, Y^w’deki %1’lik artışın, Türkiye’nin dış ticaret dengesini %0.47 oranında iyileştirdiği görülmüştür. Bu nedenle, Türkiye’nin dış ticaret dengesinin, REER ve Y^d haricindeki iç ve dış faktörlere bağlı olarak şekillendiği değerlendirilmiştir. Kısa dönem analizinde; Yd’deki artışların, dört dönem gecikmeli olarak dış ticaret dengesini negatif etkilediği bulunmuştur. Yaşanan iç ve dış ekonomik krizlerin, Türkiye’nin dış ticaret dengesi üzerinde sadece kısa dönemde anlamlı bir etkisisin olduğu, modelin hata düzeltme mekanizmasının çalıştığı belirlenmiştir. Hata düzeltme modeline göre; REER, Y^d ve Y^w’den Türkiye’nin dış ticaret dengesine doğru uzun dönemli bir nedensellik ilişkisinin var olduğu belirlenmiştir. Seriler arasındaki kısa dönem nedensellik ilişkileri Toda-Yamamoto yöntemiyle test edilmiş, REER ve Y^w’den dış ticaret dengesine, REER’den ihracata ve Y^d’den ithalata doğru tek yönlü nedensellik ilişkileri bulunmuştur. Çalışmada Türkiye’de Marshall-Lerner Koşulunun ve J Eğrisi Hipotezinin geçerliliğine ilişkin yeterli kanıt da elde edilememiştir.

Anahtar Kelimeler

Marshall-Lerner Koşulu,J Eğrisi Hipotezi,Reel Efektif Döviz Kuru,Dış Ticaret Dengesi,Yapısal Kırılmalı Analiz

Kaynakça

Akbaş, Y. E. ve Şentürk, M. (2013). Türkiye’nin ithalat ve ihracat bağımlılığı: seçilmiş ülke örnekleri üzerine ampirik bir uygulama. Ege Akademik Bakış, 13(2), 195-2008.
Akosah, N. K. ve Omane-Adjepong, M. (2017). Exchange rate and external trade flows: empirical evidence of J-curve effect in Ghana. Munich Personal RePEc Archive, No: 86640.
Arslan, C. (205). Döviz kuru riski ve yönetimi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
Badinger, H. ve Clairfontaine, A. F. (2018). Trade balance dynamics and exchange rates: in search of the J-curve using a structural gravity approach. https://epub.wu.ac.at/5971/1/wp256.pdf, [Erişim Tarihi: 07.09.2018].
Bai, J. and Perron, P. (2003). Computation and analysis of multiple structural change models. Journal of Applied Econometrics, 6, 72–78.
Baldemir, E. ve Keskiner, A. (2004). Devalüasyon, para, reel gelir değişkenlerinin dış ticaret üzerine etkisinin panel data yöntemiyle Türkiye için incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(4), 44-59.
Caporale, G. M., Gil-Alana, L. A. ve Mudida, R. (2014). Testing the Marshall-Lerner condition in Kenya. South African Journal of Economics, 83(2), 1-26.
Davidson, P. (2009). The Keynes solution: the path to global economic prosperity. New York: Palgrave Macmillan.

Değer, O., Demir, M. (2015). Reel efektif döviz kuru ve dış ticaret hacmi arasındaki nedensellik ilişkisi: Türkiye örneği. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar Dergisi, 52(604), 7-21.
Doğan, Z. ve Kurt, Ü. (2016). Türkiye ekonomisinde reel döviz kuru ve ithalat ilişkisi. The Journal of Academic Social Science Studies, 45, 327-336.
Dufour, J. M., Pelletier, D. and Renault, E. (2006). Short run and long run causality in time series: inference. Journal of Econometrics, 132, 337–362.
Eğilmez, M. (2012). Reel efektif döviz kuru endeksi nedir? Kendime Yazılar (18.11.2012). http://www.mahfiegilmez.com/2012/11/reel-efektif-doviz-kuru-endeksi-nedir.html, [Erişim Tarihi: 02.09.2018].
Eita, J. H. (2013). Estimation of the Marshall-Lerner condition for Namibia. International Business & Economics Research Journal, 12(5), 511-518.
Engle, R.F. and Granger, C.W.J. (1987). Co-integration and error correction: representation, estimation, and testing. Econometrica, 55, 251–276.
EVDS (2018a). GSYİH-harcama yöntemiyle-cari fiyatlarla (TÜIK) (Bin TL) (Üç Aylık); https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/serieMarket, [Erişim Tarihi: 06.09.2018].
EVDS (2018b). GSMH ve GSYİH-cari fiyatlarla (TÜİK)(Bin TL)(Arşiv)(Üç Aylık); https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/archiveMarket/, [Erişim Tarihi: 06.09.2018].
EVDS (2018c). Fiyat endeksi (Toptan Eşya) (1968=100) (İTO) (Aylık); https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/serieMarket, [Erişim Tarihi: 06.09.2018].
EVDS (2018d). Fiyat endeksi (Tüketici) (2003=100) (TÜİK) (Aylık); https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/serieMarket, [Erişim Tarihi: 06.09.2018].
EVDS (2018e). Kurlar-reel efektif döviz kuru endeksleri (1995=100)(TCMB)(Arşiv)(Aylık), https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/ archiveMarket/, [Erişim Tarihi: 06.09.2018].
EVDS (2018f). Kurlar-reel efektif döviz kuru - TÜFE bazlı (2003=100)(Aylık); https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/serieMarket, [Erişim Tarihi: 06.09.2018].
EVDS (2018g). Dış ticaret geniş ekonomik kategorileri sınıflamasına göre (BEC) (Milyon ABD Doları) (TÜİK) (Aylık); https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/serieMarket, [Erişim Tarihi: 06.09.2018].
EVDS (2018h). Kurlar, döviz, kurları, günlük, (TL, dönüşümü, yapılmış); https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/serieMarket, [Erişim Tarihi: 06.09.2018].
Frimpong, J. and Oteng-Abayie, E. F. (2006). Bounds testing approach: an examination of foreign direct investment, trade, and growth relationships., MPRA Paper No. 352.
Göçer, İ., Elmas, B. (2013). Genişletilmiş Marshall-Lerner koşulu çerçevesinde reel döviz kuru değişimlerinin Türkiye'nin dış ticaret performansına etkileri: çoklu yapısal kırılmalı zaman serisi analizi. BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar Dergisi, 7(1), 137-157.
Göçer, İ ve Hepkarşı, N. (2013). İhracat - büyüme ilişkisi: yapısal kırılmalı bir analiz. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 1(4), 57-86.
Göçer, İ. (2016). Ekonometri. Lider Yayınları, İzmir.
Hepaktan, E., Çınar, S. ve Dündar, Ö. (2011). Türkiye’de uygulanan döviz kuru sistemlerinin dış ticaret ile ilişkisi. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 3(5), 62-82.
Karaçor, Z ve Gerçeker, M. (2012). Reel döviz kuru ve dış ticaret ilişkisi: Türkiye örneği (2003-2010). Selçuk Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 12(23), 289-312.
Karagöz, M. ve Doğan, Ç. (2005). Döviz kuru dış ticaret ilişkisi: Türkiye örneği. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(2), 219-228.
Karaş, G. ve Karaş, E. (2017). Reel efektif döviz kuru, ihracat ve ithalat arasındaki ilişki: Türkiye özelinde ekonometrik bir değerlendirme. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Özel Sayı, 27-46.
Kızıldere, C., Kabadayı, B. ve Emsen, Ö. S. (2014). Dış ticaretin döviz kuru değişimlerine duyarlılığı: Türkiye üzerine bir inceleme. International Journal of Economic and Administrative Studies, 6(12), 39-54.
Kuck, A. (2011). The benefits of free trade: addressing key myths. https://www.mercatus.org/system/files/Benefits-of-Free-Trade_EP_110513.pdf, [Erişim Tarihi: 08.09.2018].
Kundak, S. ve Aydoğuş, İ. (2018). Türkiye’de imalat sanayinin ithalata bağımlılığının analizi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 17(1), 252-266.
Küçükkiremitçi, O., Karaca, M. E. ve Eşiyok, B. A. (2010). Türkiye’nin ihracatında öne çıkan sektörlerde temel pazar ülkeler, rakipler ve rekabet gücü. Türkiye Kalkınma Bankası, GA/01-01-10.
Lerner, A. P. ( (1944). The Economics of Control. New York, Macmillan.
Magee, S. P. (1973). Currency contracts, pass through and devaluation. Brooking Papers on Economic Activity, 1, 303–25.
Mankiw, N. G. (2010). Makroekonomi. (Çev. Editörü: Ö. Faruk Çolak), Efil Yayınevi, Ankara.
Marshall, A. (1923). Money, Credit and Commerce. Macmillan, London.
Memarian, E. ve Shanei, M. G. (2016). Testing the Marshall Lerner condition bilateral trade balance between Iran and China. International Academic Institute for Science and Technology, 3(2), 13-23.
NTV (2018). ABD, Çin'e ek gümrük vergisi uygulamaya başladı. (06.07.2018). https://www.ntv.com.tr/ekonomi/abd-cine-ek-gumruk-vergisi-uygulamaya-basladi,oUH9 AsqTMECEO1dysEyMtg, [Erişim Tarihi: 04.09.2018].
Özbek, O. (2008). Ekonomik kriz belirtisi olarak cari açık - büyüme ilişkisi. http://www.izto.org.tr/portals/0/iztogenel/dokumanlar/ekonomik_kriz_belirtisi_olarak_cari_acik_buyume_o_ozbek_26.04.2012%2021-22-51.pdf, [Erişim Tarihi: 08.09.2018].
Özmen, E. (2014). Reel döviz kuru ve Türkiye dış ticaret dinamikleri. ERC Working Papers in Economics 14/12.
Peker, O. (2008). Reel döviz kurunun ticaret dengesi üzerindeki etkileri: Türkiye örneği. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 22(2), 33-43.
Pesaran, M. H., Shin, Y. and Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of Level Relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 226-339.
Rose, A. K. and Yellen, J. (1989). Is there a J-curve? Journal of Monetary Economics, 24(1), 53-68.
Sadok, H. (2018). The Effect of Exchange Rates on Trade Balance: An Empirical Study of Morocco. Journal of Business and Economics Review, 3(1), 1-10.
Soygüzel, H. (2017). 1994 Türkiye ekonomik krizi ve 5 Nisan kararları. http://www.ilimvemedeniyet.com/1994-turkiye-ekonomik-krizi-ve-5-nisan-kararlari.html, [Erişim Tarihi: 08.09.2018].
Şimşek, T. (2016). Türkiye’de enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin ARDL sınır testi ile incelenmesi. Journal of International Management, Educational and Economics Perspectives, 4(1), 69–78.
Tarı, R. (2012). Ekonometri.(8. Baskı). Umuttepe Yayınları, Kocaeli.
TCMB (2018). Reel efektif döviz kuru endeksleri’ne ilişkin yöntemsel açıklama. http://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/02713545-8428-49ab-a9d9-0f770895d513/REER Metaveri.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-02713545-8428-49ab-a9d9-0f770895d513-m5GUjN5, [Erişim Tarihi: 15.08. 2018].
Thome, H. (2014). Cointegration and error correction modelling in time-series analysis: a brief İntroduction. IJCV, 8(2), 1-9.
Toda, H.Y. and Yamamoto, T. (1995). Statistical İnference in vector autoregressions with possbly integrated process. Journal of Econometrics, 66, 225-250.
Urata, S. and Okabe, M. (2007). The impacts of free trade agreements on trade flows: an application of the gravity model approach. RIETI Discussion Paper Series, N: 07-E -052.
Uslu, H. (2018). Marshall - Lerner koşulu ve J eğrisi hipotezinin geçerliliği: farklı gelir gurubu ülkeleri için karşılaştırmalı bir analiz. International Journal of Academic Value Studies, 4(20), 550-561.
Vogelsang, T.J. and Perron, P. (1998). Additional test for unit root allowing for a break in the trend function at an unknown time. International Economic Review, 39, 1073–1100.
World Bank (2018a). GDP (constant 2010 US$). https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD. [Erişim Tarihi: 06.09.2018].
World Bank (2018b). Merchandise exports (current US$). https://data.worldbank.org/indicator/TX.VAL.MRCH.CD.WT?view=chart. [Erişim Tarihi: 07.09.2018].
World Bank (2018c). Merchandise imports (current US$). https://data.worldbank.org/indicator/TM.VAL.MRCH.CD.WT?view=chart. [Erişim Tarihi: 06.09.2018].
Yamak, R. ve Korkmaz, A. (2005). Reel döviz kuru ve dış ticaret dengesi ilişkisi. Ekonometri ve İstatistik, 2, 11-29.
Yıldırım, K., Karaman, D. ve Taşdemir, S. (2009). Makroekonomi. (8. Baskı). Seçkin Yayınevi, Ankara.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hüseyin Uslu ^*
0000-0002-2642-1175
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2018

Gönderilme Tarihi

8 Ekim 2018

Kabul Tarihi

2 Kasım 2018

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2018 Cilt: 3 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.21733/ibad.468440

IZ

https://izlik.org/JA43SB24GN

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Uslu, H. (2018). MARSHALL-LERNER KOŞULU ÇERÇEVESİNDE REEL DÖVİZ KURU DEĞİŞİMLERİNİN TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARET PERFORMANSINA ETKİLERİ: YAPISAL KIRILMALI BİR ANALİZ. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD), 3(2), 792-820. https://doi.org/10.21733/ibad.468440

AMA

1.Uslu H. MARSHALL-LERNER KOŞULU ÇERÇEVESİNDE REEL DÖVİZ KURU DEĞİŞİMLERİNİN TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARET PERFORMANSINA ETKİLERİ: YAPISAL KIRILMALI BİR ANALİZ. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD). 2018;3(2):792-820. doi:10.21733/ibad.468440

Chicago

Uslu, Hüseyin. 2018. “MARSHALL-LERNER KOŞULU ÇERÇEVESİNDE REEL DÖVİZ KURU DEĞİŞİMLERİNİN TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARET PERFORMANSINA ETKİLERİ: YAPISAL KIRILMALI BİR ANALİZ”. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD) 3 (2): 792-820. https://doi.org/10.21733/ibad.468440.

EndNote

Uslu H (01 Aralık 2018) MARSHALL-LERNER KOŞULU ÇERÇEVESİNDE REEL DÖVİZ KURU DEĞİŞİMLERİNİN TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARET PERFORMANSINA ETKİLERİ: YAPISAL KIRILMALI BİR ANALİZ. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD) 3 2 792–820.

IEEE

[1]H. Uslu, “MARSHALL-LERNER KOŞULU ÇERÇEVESİNDE REEL DÖVİZ KURU DEĞİŞİMLERİNİN TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARET PERFORMANSINA ETKİLERİ: YAPISAL KIRILMALI BİR ANALİZ”, Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD), c. 3, sy 2, ss. 792–820, Ara. 2018, doi: 10.21733/ibad.468440.

ISNAD

Uslu, Hüseyin. “MARSHALL-LERNER KOŞULU ÇERÇEVESİNDE REEL DÖVİZ KURU DEĞİŞİMLERİNİN TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARET PERFORMANSINA ETKİLERİ: YAPISAL KIRILMALI BİR ANALİZ”. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD) 3/2 (01 Aralık 2018): 792-820. https://doi.org/10.21733/ibad.468440.

JAMA

1.Uslu H. MARSHALL-LERNER KOŞULU ÇERÇEVESİNDE REEL DÖVİZ KURU DEĞİŞİMLERİNİN TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARET PERFORMANSINA ETKİLERİ: YAPISAL KIRILMALI BİR ANALİZ. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD). 2018;3:792–820.

MLA

Uslu, Hüseyin. “MARSHALL-LERNER KOŞULU ÇERÇEVESİNDE REEL DÖVİZ KURU DEĞİŞİMLERİNİN TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARET PERFORMANSINA ETKİLERİ: YAPISAL KIRILMALI BİR ANALİZ”. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD), c. 3, sy 2, Aralık 2018, ss. 792-20, doi:10.21733/ibad.468440.

Vancouver

1.Hüseyin Uslu. MARSHALL-LERNER KOŞULU ÇERÇEVESİNDE REEL DÖVİZ KURU DEĞİŞİMLERİNİN TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARET PERFORMANSINA ETKİLERİ: YAPISAL KIRILMALI BİR ANALİZ. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD). 01 Aralık 2018;3(2):792-820. doi:10.21733/ibad.468440

Cited By

The Effect of Real Effective Exchange Rate on Imports and Exports: The Case of The Fragile Five

Equinox Journal of Economics Business and Political Studies

https://doi.org/10.48064/equinox.944158

The Effects Of The Exchange Rate On Foreign Trade Performance In Countries With Foreign Trade Deficit

İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi

https://doi.org/10.15869/itobiad.1143215

Türkiye’de Reel Döviz Kuru, Enflasyon ve Faiz Oranlarının Dış Ticaret Üzerindeki Etkisi: Simetrik ve Asimetrik Yöntemlerle Analiz

MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi

https://doi.org/10.33206/mjss.1186057

MARSHALL-LERNER KOŞULU ÇERÇEVESİNDE REEL DÖVİZ KURU DEĞİŞİMLERİNİN TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARET PERFORMANSINA ETKİLERİ: YAPISAL KIRILMALI BİR ANALİZ

MARSHALL-LERNER KOŞULU ÇERÇEVESİNDE REEL DÖVİZ KURU DEĞİŞİMLERİNİN TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARET PERFORMANSINA ETKİLERİ: YAPISAL KIRILMALI BİR ANALİZ

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

The Effect of Real Effective Exchange Rate on Imports and Exports: The Case of The Fragile Five

The Effects Of The Exchange Rate On Foreign Trade Performance In Countries With Foreign Trade Deficit

Türkiye’de Reel Döviz Kuru, Enflasyon ve Faiz Oranlarının Dış Ticaret Üzerindeki Etkisi: Simetrik ve Asimetrik Yöntemlerle Analiz

YAPISAL KIRILMALAR EŞLİĞİNDE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞI İLE TÜRKİYE’NİN SEKTÖREL DIŞ TİCARETİ ARASINDAKİ ETKİLEŞİM

TÜRKİYE’DE SENDİKASYON KREDİLERİ İLE DIŞ TİCARET ARASINDAKİ İLİŞKİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ

TÜRKİYE’DE GENİŞLETİLMİŞ MARSHALL-LERNER KOŞULUNUN FOURİER YAKLAŞIMI İLE İNCELENMESİ