The Translation of Idioms in the Novel "Bu Şehrin Mutfaklarında Bıçak Yok": An Analysis of Translation Strategies and the Translator's Target-Oriented Approach

Abstract

In an increasingly globalized world, the tendency and need for communication among communities with diverse linguistic and cultural structures are steadily growing. The effort and necessity for societies with distinctly different spoken and written languages to communicate with one another have been fundamental factors in the emergence of translation studies. Serving as a bridge between societies, languages, and cultures, translation studies has emerged as a distinct academic discipline. One of the most sensitive issues in the translation process is the accurate rendering—either in form or meaning—of proverbs, idioms, and aphorisms shaped by historical experience, cultural accumulation, belief systems, and everyday practices of communities. From this perspective, Turkish and Arab societies, which have coexisted side by side and in close interaction for centuries throughout history, have profoundly influenced one another in terms of language, culture, literature, belief, and thought. This article aims to analyze the Turkish translations of the idioms found in the novel Lā Sakākīn fī Maṭābikh Hādhihi al-Madīna by the Arab author Khaled Khalifa. In the study, the translations of idioms in the target text are examined within the framework of Mona Baker’s idiom translation strategies and Peter Newmark’s target-language-oriented idiomatic translation approach.

Keywords

• Idiom
• Translation Strategies
• Mona Baker
• Target-Oriented
• Arabic Idioms

“Bu Şehrin Mutfaklarında Bıçak Yok” Adlı Çeviri Romanda Deyimlerin Aktarımı: Çeviri Stratejileri ve Çevirmenin Erek Odaklı Yaklaşımı Bağlamında Bir İnceleme

Abstract

Küreselleşen dünyada birbirinden farklı dil ve kültür yapısına sahip insan topluluklarının iletişim kurma eğilimi ve ihtiyacı gün geçtikçe artmaktadır. Sözlü ve yazılı dili apayrı ve çok çeşitli olan toplumların birbiri ile iletişim kurma çabası ve gereksinimi, çeviri biliminin oluşmasında temel etken olmuştur. Toplumlar, diller ve kültürler arası bir köprü görevi gören çeviri bilimi bir disiplin olarak karşımıza çıkmaktadır. Çeviri sürecinde üzerinde durulan en hassas konulardan biri; tarihsel deneyim, kültürel birikim, toplulukların inanç dünyası ve yaşam pratikleri sonucu şekillenen atasözleri, deyimler ve hikmetli sözlerin aslına veya anlamına uygun biçimde çevirisidir. Bu bağlamda bakıldığında tarihsel süreç içerisinde yüzyıllar boyunca iç içe ve yan yana yaşayan Türk ve Arap toplumları; dil, kültür, edebiyat, inanç ve düşünce noktasında birbirini çok etkilemiştir. Bu makalede de Arap yazar Halid Halife’nin “Lâ Sekâkîne Fî Matâbihi Hâzihi’l-Medînde” adlı romanında yer alan deyimlerin Türkçeye çevrilerini analiz etmeyi hedeflemiştir. Araştırmada hedef metindeki deyim çevirileri, çeviri bilimci Mona Baker’in deyim çeviri stratejileri ile çeviri kuramcı Peter Newmark’ın erek dil odaklı deyimsel çeviri yöntemi çerçevesinde incelenmeye çalışılmıştır.

Keywords

• Deyim
• Çeviri Stratejileri
• Mona Baker
• Erek Odaklı
• Arapça Deyimler

References

1. Almaany.(t.y.). يتفقد. .https://www.almaany.com/ar/dict/artr/
2. Askerî, H. b. A. b. S. (1988). Cemheretü’l-ems̱âl. Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
3. Attâr, A. A. (1982). Kadâyâ ve muşkilât lugaviyye. Tehâme Yayınları.
4. Baker, M. (2011). In other words: A coursebook on translation. Routledge.
5. Bilgin, M. (2013). Anlamdan anlatıma Türkçemiz. Anı Yayıncılık.
6. Buhârî, M. b. İ. (1992). el-Câmiʿu’s-sahîh (E. A. M. b. İsmail, Ed.). Çağrı Yayınları.
7. Cürcânî, A. b. M. (1413). Muʿcemü’t-taʿrîf (M. S. el-Minşâvî, Ed.). Dârü’l-Fazîle.
8. Davud, M. M. (2003). Muʿcemü’t-taʿbîri’l-ıstılâhî fi’l-lugati’l-ʿArabiyyeti’l-muʿâsıra. Dârü’l-Garîb.

9. Doğru, E. (2004). Modern Arapçadaki deyimlerin dil bilimsel açıdan incelenmesi ve yabancı dil öğretimindeki yeri [Yayımlanmamış Doktora tezi). Gazi Üniversitesi.
10. Doğru, E. (2021). Dilin derin devleti: Deyimler – Arap dilindeki deyimlerin semantik analizi. Akdem Yayınları.
11. Dönmez, M. İ. (2018). Orhan Pamuk’un Sessiz Ev romanındaki atasözü ve deyimlerin Arapça çevirilerinin Mona Baker çeviri stratejilerine göre incelenmesi. Journal of Interdisciplinary and Intercultural Art, 3(1), 19–32.
12. Düzgün, O., & İlhan, S. (2020). Corci Zeydan’ın Selâhaddîn Eyyubî romanındaki deyimlerin Türkçe çevirilerinin Mona Baker çeviri stratejilerine göre incelenmesi. Nüsha, 20(50), 229–258. https://doi.org/10.32330/nusha.730563
13. Ferâhîdî, H. b. A. (2003). Kitâbü’l-ʿayn (A. Hindâvî, Ed.). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
14. Halîfe, H. (2014). Lâ sekâkîne fî matâbihi hâzihi’l-medîne. Dârü’l-Âdâb.
15. Hüsameddin, K. Z. (1980). Taʿbîru’l-ıstılâhî. Mektebetü Anglo el-Mısriyye.
16. İbn Manzûr el-Ensârî, C. (1993). Lisânü’l-ʿArab (Yazıcı vd., Ed.). Dârü’s-Sadr.
17. Karaman, H., Çağrıcı, M., Dönmez, İ. K., & Gümüş, S. (2014). Kur’an yolu meali. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
18. Kâtip Çelebi. (t.y.). Tuhfetü’l-ahyâr fi’l-hikem ve’l-eşʿâr (Esad Efendi, nr. 2539). Süleymaniye Kütüphanesi.
19. Kazvînî, A. b. F. (1986). Mücmelü’l-luga (Z. b. A. Sultân, Ed.). Müessesetü’r-Risâle.
20. Newmark, P. (1988). A textbook of translation. Prentice Hall.
21. Ömer, A. M. (1998). ʿİlmu’d-dilâle. ʿÂlemu’l-Kutub.
22. Özyaşamış Şakar, S. (2021). Eski Türkiye Türkçesinin deyimler sözlüğü. Mikyas Basım Yayın Matbaacılık.
23. Sarı, Ş., & Özcan, M. (2023). Hayaller Diyarı filminde bulunan deyimsel ifadelerin makine çevirisi uygulamalarıyla yapılan Türkçe çevirilerinin karşılaştırmalı analizi. İstanbul Üniversitesi Çeviribilim Dergisi, (18), 123–148. https://doi.org/10.26650/iujts.2023.1256303
24. Süzen, H. R. (2018). Bu şehrin mutfaklarında bıçak yok. Tudem Yayın Grubu.
25. Türk Dil Kurumu. (2026). Deyim. https://sozluk.gov.tr
26. Vardar, B. (1982). Dilbilimin temel kavram ve ilkeleri. Türk Dil Kurumu Yayınları.
27. Yalçın, P., & Büyüksaraç, Z. (2017). Atasözü ve deyim çevirilerinin Mona Baker çeviri stratejilerine göre incelenmesi. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 5(4), 817–829. https://doi.org/10.18298/ijlet.2110
28. Yurtbaşı, M. (1996). Örnekleriyle deyimler sözlüğü. Özdemir Yayıncılık.