Yazın Çevirisi ve Kültürel Aktarım: TR. İsimli Dergi Çevirisi Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Kültürlerarası etkileşimde çevirinin rolü, kaynak metindeki kültürel dokunun erek dildeki temsiliyet düzeyi ve aktarım başarısı ile doğrudan ilişkilidir. Bu çalışma, Yunus Emre Enstitüsü tarafından iki dilli olarak yayımlanan TR. adlı derginin 2015 Mayıs-Haziran sayısında yer alan kültürel unsurları; yazın çevirisi ve kültürel aktarım ilişkisi bağlamında ayrıntılı olarak ele almaktadır. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. İncelenen sayının tamamı veri seti olarak ele alınmış, Türkçe metinlerde yer alan kültürel öğeler tespit edilerek tematik kategoriler altında sınıflandırılmıştır. Daha sonra bu öğelerin İngilizce çevirileri, Venuti'nin (1995) yabancılaştırma ve yerlileştirme yaklaşımı ile Durdağı'nın (2025) sınıflandırması doğrultusunda değerlendirilmiştir. Bulgular, kültürel öğelerin erek dile aktarımında yabancılaştırma yönteminin baskın olarak tercih edildiğini göstermektedir. Yabancı bırakma yöntemi özellikle coğrafi adlar, karakter adları ve bazı eser adlarında öne çıkarken, yerlileştirme yöntemi daha çok erek dilde yerleşik karşılığı bulunan edebî türler ve görsel sanat terimlerinde kullanılmıştır. Ayrıca açıklama yönteminin uygulanışında tutarlılık bulunmadığı ve bazı kültürel kavramlarda terminolojik açıdan tartışmaya açık çeviri tercihlerine başvurulduğu tespit edilmiştir. Çalışma, kurumsal kültürel diplomasi kapsamında yayımlanan bir süreli yayındaki yazın çevirilerini kültürel aktarım ekseninde bütüncül olarak incelemesi bakımından özgünlük taşımaktadır. Araştırma yalnızca TR. dergisinin 2015 Mayıs-Haziran sayısıyla sınırlandırılmıştır. Elde edilen bulguların, kurumsal kültürel diplomasi yayınlarında kültüre özgü öğelerin çevirisi ve kültürel aktarım süreçlerine ilişkin yapılacak gelecekteki araştırmalara katkı sağlaması beklenmektedir.

Keywords

• Yazın çevirisi
• Kültürel aktarım
• Kültürel unsurlar
• Yabancılaştırma
• Yerlileştirme

Ethical Statement

Bu çalışmada, yükseköğretim kurumları bilimsel araştırma ve yayın etiği yönergeleri ile uluslararası yayın etiği ilkelerine tamamen uyulmuştur. Çalışma, yayınlanmış ve açık erişimli kurumsal dergi metinlerinin nitel analizine (sekonder veri analizi) dayandığından ve insan/hayvan katılımcı içeren herhangi bir deneysel, anket temelli veya klinik uygulama barındırmadığından ötürü "Etik Kurul İzni" alınmasından muaftır.

Thanks

Bu çalışmanın hazırlık sürecindeki değerli katkıları, yönlendirmeleri ve desteklerinden ötürü Doç. Dr. Aysel Nursen Durdağı hocama içtenlikle teşekkür ederim.

Literary Translation and Cultural Transfer: An Analysis of the Magazine Titled TR.

Abstract

The role of translation in intercultural interaction is directly related to how successfully the cultural texture of the source text is represented in the target language. This study examines the culture-specific items found in the May-June 2015 issue of TR., a bilingual journal published by the Yunus Emre Institute, within the context of literary translation and cultural transfer. The study adopts a qualitative research approach and uses content analysis. The entire issue was selected as the data set. Cultural elements in the Turkish texts were identified and classified into thematic categories. Their English translations were then analysed according to Venuti’s (1995) foreignization and domestication approach and Durdağı’s (2025) classification. The findings show that foreignization is the most frequently used translation method. Foreign retention is mainly preferred for geographical names, character names, and some literary works, while domestication is mostly used for literary genres and visual art terms that have established equivalents in English. The findings also reveal inconsistencies in the use of explanatory strategies and the use of some translation choices that are open to terminological discussion. This study is original in that it provides a comprehensive analysis of literary translations in a cultural diplomacy publication from the perspective of cultural transfer. The research is limited to the May–June 2015 issue of TR. It is expected that the findings will contribute to future studies on the translation of culture-specific items and cultural transfer in cultural diplomacy publications.

Keywords

• Literary translation
• Cultural transfer
• Culture specific items
• Foreignization
• Domestication

Ethical Statement

This study has been conducted in full compliance with academic research and publishing ethics principles. Since this research is based on the qualitative analysis of published and open-access institutional magazine texts (secondary data analysis) and does not involve any experimental, survey-based, or clinical interventions on human or animal subjects, it is exempt from "Ethics Committee Approval."

Thanks

I would like to express my sincere gratitude to Assoc. Prof. Dr. Aysel Nursen Durdağı for her valuable guidance, insightful feedback, and support throughout the preparation of this study.

References

1. Aksan, D. (2008). Türkçeye yansıyan Türk kültürü. Bilgi Yayınevi.
2. Akın, A. (2022). F. Schleiermacher’in diyalektik yaklaşımının çeviri yaklaşımına etkisi. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, 33(1), 1–19.
3. Aksoy, N. B. (2002). Yazın çevirisi. İmge Kitabevi. Aixelá, J. F. (1996). Culture-specific items in translation. İçinde R. Álvarez & M. C. Á. Vidal (Ed.), Translation, power, subversion (s. 52-78). Multilingual Matters.
4. Baker, M. (1992). In other words: A coursebook on translation. Routledge.
5. Bassnett, S., & Lefevere, A. (1990). Translation, history and culture. Printer Publishers.
6. Bassnett, S., & Lefevere, A. (1998). Constructing cultures: Essays on literary translation. Multilingual Matters.
7. Durdağı, A. N. (2025). Çeviribilimde kavram karmaşası. İçinde Türkiye'de çeviribilimin dünü ve bugünü: Sorunlar ve çözüm önerileri (s. 83-99). Paradigma Akademi.
8. Gürsel, N. (1978). Çeviri etkinliği ve kültür. Türk Dili Aylık Dil ve Yazın Dergisi Çeviri Sorunları Özel Sayısı, 38(322), 21-26.

9. Kaya, M. (2024). Orhan Kemal’in üçkağıtçı romanının fransızca çevirisinde kültürel ifadeler: Mona Baker’in stratejileriyle bir analiz. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33(1), 64-77.
10. Mardin, Ş. (1997). Bilgi, sembol ve kültür. İdeoloji içinde. İletişim Yayınları.
11. Newmark, P. (1988). A textbook of translation. Prentice Hall.
12. Nord, C. (1997). Translating as a purposeful activity: Functionalist approaches explained. St. Jerome Publishing.
13. Pedersen, J. (2005). How is culture rendered in subtitles? İçinde H. Gerzymisch-Arbogast & S. Nauert (Ed.), Challenges of multidimensional translation: Proceedings of the Marie Curie Euroconferences MuTra (s. 1-18).
14. Pedersen, J. (2011). Subtitling norms for television: An exploration focussing on extralinguistic cultural references. John Benjamins Publishing Company.
15. Toury, G. (1995). Descriptive translation studies and beyond. John Benjamins Publishing Company.
16. Turan, Ş. (2014). Türk kültür tarihi. Bilgi Yayınevi.
17. Türk Dil Kurumu. (2025.). Güncel Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr/ adresinden 15 Mayıs 2025 tarihinde erişildi.
18. Ülken, H. Z. (2007). Uyanış devirlerinde tercümenin rolü. Ülken Yayınları.
19. Venuti, L. (1995). The translator's invisibility. Routledge.
20. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
21. Yunus Emre Enstitüsü. (2025a). Kurumsal: Yunus Emre Enstitüsü. https://www.yee.org.tr/tr/kurumsal/yunus-emre-enstitusu adresinden 10 Mayıs 2025 tarihinde erişildi.
22. Yunus Emre Enstitüsü. (2025b). TR. Magazine (Mayıs-Haziran). https://www.yee.org.tr/tr/yayinlar/2015-mayis-haziran adresinden 22 Mayıs 2025 tarihinde erişildi.