Depremlerin Şehir ve Mesken Mimarisine Olan Etkilerine Coğrafi Bir Bakış: 1939 Erzincan Depremi Örneği

Depremlerin hayatın birçok alanına olduğu gibi, mimariye olan etkileri de oldukça fazladır. Aktif deprem kuşağı üzerinde bulunan Erzincan ovası içerisinde kurulmuş olan Erzincan şehri, tarihte yaşadığı büyük depremler sonucunda birkaç kez yer değiştirmek zorunda kalmış ve yeniden imar edilmiştir. Özellikle Cumhuriyet tarihi içerisinde yaşadığı 1939 depremi de, günümüzdeki Erzincan şehrinin yeniden inşasında ve yeni şehir mimarisinin oluşmasında yönlendirici bir etkiye sahip olmuştur. 1939 depreminden sonra Erzincan şehrini yeni yerleşim alanına (yaklaşık 1,5-2 km kuzeye) taşıma çalışmaları başlatılmıştır. II. Dünya Savaşı’nın oluşturduğu olumsuz atmosfer ile bunun ülkemize olan siyasi ve ekonomik yansımaları, bu sürecin gecikmesine neden olurken; belli bir imar planı çerçevesinde daha düzenli ve modern bir şehir yapısının ortaya çıkmasına da vesile olmuştur. Nitekim şehrin mimarisinde deprem hassasiyeti ön planda tutulmuş ve meskenlerin depreme dayanıklı olmaları önemli bir kriter olarak benimsenmiştir. Bununla birlikte deprem sonrasında ortaya çıkan konut ihtiyacını bir an önce karşılamaya yönelik olarak yapılan pavyon evler bu bakımdan beklentilerin altında kalmıştır. Oysaki prefabrik özellikteki kurma evler, kullanılan yapı malzemesi ve teknikleri açısından depreme uygun olmalarının yanı sıra, tek katlı olmaları ve bahçe içerisinde yer almaları gibi özellikleriyle şehir mimarisine yeni bir anlayış katmıştır. Çalışmada temel veri kaynağı olarak arşiv belgeleri, kamu kurumlarından alınan bilgiler ile daha önce yapılmış çalışmalardan yararlanılmıştır. Bununla birlikte uzun yıllar Erzincan’da yaşamış kişilerle yapılan görüşmelerden elde edilen bilgilere de çalışmanın muhtelif yerlerinde yer verilmiştir. Çalışmanın meskenlerle ilgili olan bölümü için saha çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda şehirde günümüze ulaşan pavyon ev ve kurma ev örneklerinin bazılarında incelemelerde bulunulmuş ve fotoğrafları çekilmiştir. Elde edilen tüm bu veri ve bilgiler coğrafi düşünce ilkeleri kapsamında analiz ve sentez edilerek değerlendirmelerde bulunulmuş ve eldeki çalışma oluşturulmuştur.