Wild and cultivated plants used as food in Konak (Malatya) region

Abstract

Plants have been used for various purposes throughout human history. Widely used for therapeutic purposes, the usage of plants as food is also of interest. In this study, the usage of wild and cultivated plants as foods was investigated in the Konak Region between May 2015 and November 2016. 102 individuals were interviewed, but valuable and relevant information for the study was obtained from 19 individuals. A total of 79 plant species belonging to 31 families, 53 of which are wild and 26 cultivated plants, have been identified. From these plants; it has been determined that yoghurt meatballs, yoghurt soup, stuffed leaves, pickle, sherbet, jam, fruit leather, marmalade, molasses, compote, stuffed meatballs, plum sour, dolma, soup, tea and pastries were prepared. Of the plants; 34 were used directly as fresh, 32 were used as tea, 33 were used for cooking and three species were firstly determined to be used in stuffed leaves preparation. It should be known that detailed researches are needed to evaluate the plants used by the local people in terms of human health and nutritional values.

Keywords

• Traditional foods
• Local foods
• Plant biodiversity
• Malatya
• Cultural practices

Konak (Malatya) Yöresinde Gıda Olarak Kullanılan Yabani ve Kültür Bitkileri

Abstract

Bitkiler insanlık tarihi boyunca çeşitli amaçlarla kullanılmıştır. Genellikle tedavi amaçlı kullanılan bitkilerin, gıda olarak kullanımı da ilgi çekmektedir. Bu çalışmada Konak Bölgesi'nde gıda olarak kullanılan yabani ve kültür bitkileri Mayıs 2015 ile Kasım 2016 tarihleri arasında araştırılmıştır. 102 kişiyle görüşülmüş, ancak çalışmaya katkı sağlayacak nitelikli bilgi, 19 kişiden elde edilmiştir. 53'ü yabani, 26'i kültür bitkisi olmak üzere 31 familyaya ait toplam 79 bitki türü tespit edilmiştir. Bu bitkilerden; yoğurtlu köfte, yoğurtlu çorba, yaprak sarması, turşu, şerbet, reçel, pestil, marmelat, pekmez, komposto, içli köfte, erik ekşisi, dolma, çorba, çay ve börek yapıldığı tespit edilmiştir. Bitkilerden 34’ü taze olarak doğrudan, 32’si çay olarak, 33’ü çeşitli işlemlerle yemek yapımında kullanılmış ve üç türün ilk defa yaprak sarmasında kullanıldığı görülmüştür. Yöre halkının kullandığı bitkilerin insan sağlığı ve besin değerleri açısından değerlendirilmesi için detaylı araştırmalara ihtiyaç olduğu bilinmelidir.

Keywords

• Geleneksel gıdalar
• Yöresel gıdalar
• Bitki biyoçeşitliliği
• Malatya
• Kültürel uygulamalar

References

1. [1] Baytop, T. (1984). Türkiyede Bitkiler ile Tedavi Geçmişte ve Bugün (2nd ed.). Nobel Kitabevi, pp. 5-20. ISBN: 9786257146869
2. [2] Tuzlacı, E. (2011). Türkiye’nin Yabani Besin Bitkileri ve Ot Yemekleri. Alfa Yayınları, pp. 25-54. ISBN: 9786051063485
3. [3] Güner, A. (2012). Türkiye bitkileri listesi:(damarlı bitkiler). Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları, pp. 1-30. ISBN: 9786056042577
4. [4] Davis, P. (1965-1985). Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Vols.1-9. Edinburgh University Press, Edinburgh
5. [5] Tapan, İ. (2023). Malatya İlindeki Coğrafi İşaretli Ürünlerin Değerlendirmesi. Fikriyat, 3(1), 41-64.
6. [6] Güvenin, D., Tokur, B., Korkmaz, K., & Uçar, Y. (2021). Proximate Composition of Traditional Turkish Stuffed Meatballs Produced with Rainbow Trout (Oncorhynchus mykiss Walbaum, 1792) Mince and Determination of its Colour and Sensory Quality during Frozen Storage (-18ºC). Acta Aquatica Turcica, 17(3), 361-375. https://doi.org/10.22392/actaquatr.842738
7. [7] Kavrut, E. (2023). Iğdır Halk Mutfak Kültüründe Yer Alan Lezzetlerin Değerlendirilmesi. Gastro-World, 1(2), 1-14.
8. [8] Özdemir, A., & Özbay, G. (2023). Sürdürülebilirlik Çerçevesinde Malatya Mutfak Kültürü: Vegan-Vejetaryen Yemekler Üzerine Bir Araştırma. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(2), 465-479. https://doi.org/10.30692/sisad.1101322

9. [9] Secer, O. M., Guneser, B. A., & Guneser, O. (2020). Prediction of shelf-life and kinetics of quality changes in canned stuffed grape leaves. LWT, 132, 109850. https://doi.org/10.1016/j.lwt.2020.109850
10. [10] Akan, H., Balos, M. M., & Tel, A. Z. (2013). The Ethnobotany of some Legume plants around Birecik Şanlıurfa. ADYUTAYAM Dergisi, 1(1), 31-39.
11. [11] Altay, V., & Karahan, F. (2012). Tayfur Sökmen Kampüsü (Antakya-Hatay) ve Çevresinde Bulunan Bitkiler Üzerine Etnobotanik Bir Araştırma. Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi, The Black Sea Journal of Sciences, 2(7), 13-28.
12. [12] Deniz, L., Serteser, A., & Kargıoğlu, M. (2010). Uşak Üniversitesi ve Yakın Çevresindeki Bazı Bitkilerin Mahalli Adları ve Etnobotanik Özellikleri. AKÜ Fen Bilimleri Dergisi, 57-72.
13. [13] Doğan G, & Bağcı E. (2011). Elazığ’ın Bazı Yerleşim Alanlarında Halkın Geleneksel Ekolojik Bilgisine Dayanarak Kullandığı Bitkiler ve Etnobotanik Özellikleri. Fırat Univ. Journal of Science, 23(2), 77-86.
14. [14] Kargıoğlu, M., Cenkci, S., Serteser, A., Evliyaoğlu, N., Konuk, M., Kök, M., & Bağcı, Y. (2008). An Ethnobotanical Survey of Inner-West Anatolia, Turkey. Hum Ecol, 36(5), 763-777. https://doi.org/10.1007/s10745-008-9198-x
15. [15] Kargıoğlu, M., Cenkci, S., Serteser, A., Konuk, M., & Vural, G. (2010). Traditional Uses of Wild Plants in the Middle Aegean Region of Turkey. Hum Ecol, 38(3), 429-450. https://doi.org/10.1007/s10745-010-9318-2
16. [16] Özüdoğru, B., Akaydın, G., Erik, S., & Yesilada, E. (2011). Inferences from an ethnobotanical field expedition in the selected locations of Sivas and Yozgat provinces (Turkey). Journal of Ethnopharmacology, 137(1), 85-98. https://doi.org/10.1016/j.jep.2011.04.050
17. [17] Sarper, F., Akaydın, G., Şimşek, I., & Yeşilada, E. (2009). An Ethnobotanical Field Survey in the Haymana District of Ankara. Turkish Journal of Biology, 33(1), 79-88. https://doi.org/10.3906/biy-0808-28
18. [18] Korkmaz, M., & Alpaslan, Z. (2015). Ergan Dağı (Erzincan-Türkiye)’nın Etnobotanik Özellikleri. Bağbahçe Bilim Dergisi, 1(3), 1-31.
19. [19] Tugay, O., Bağcı, I., Ulukuş, D., Özer, E., & Canbulat, M. A. (2012). Wild plants using as food of Kurucuova town (Beyşehir, Konya/Turkey). Biological Diversity and Conservation, 5(3), 140-145.
20. [20] Yücel, E., Özel, A. N., & Yücel, İ. Ş. (2013). The plants consumed as food in Kemaliye (Erzincan/Turkey) district and other typical foods in this region. Biological Diversity and Conservation, 6(2), 34-44.
21. [21] Karcı, E., Gürbüz, İ., Akaydın, G., & Günbatan, T. (2017). Bafra’nın (Samsun-Türkiye) halk ilaçları. Turkish Journal of Biochemistry, 42(4), 381–399. https://doi.org/10.1515/tjb-2017-0172
22. [22] Açu, M., & Ocak, Ö. Ö. (2019). Gıdalarda aflatoksin düzeylerinin belirlenmesinde kullanılan analiz yöntemleri. Sinop Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 4(2), 168-181. https://doi.org/10.33484/sinopfbd.537820
23. [23] Bayraç, C., & Camızcı, G. (2020). Hplc metodu ile patulin tayininde tek laboratuvar metot validasyon çalışması. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 9(1), 285-296. https://doi.org/10.28948/ngumuh.547635
24. [24] Dogan, Y., Baslar, S., Ay, G., & Mert, H. H. (2004). The use of wild edible plants in western and central Anatolia (Turkey). Economic botany, 58(4), 684-690. https://doi.org/10.1663/0013-0001(2004)058[0684:TUOWEP]2.0.CO;2