Çocuk Hakları Öğretiminde Sanat Etkinlikleri Örnekleri

Öz

Bu çalışmanın amacı çocuk hakları öğretiminde örnek sanatsal etkinlik tasarımlarını açıklamaktır. Bu amaçla çocuk hakları öğretimiyle ilgili sanat etkinlikleri hazırlanmıştır. Bu etkinlikler, 2018 yılında tasarlanmış; 2018 yılı Sosyal Bilgiler Öğretim Programı referans alınmıştır. Etkinliklerin 5.sınıf öğrencileri için uygun olduğu düşünülmektedir. Etkinlikler heykel çalışması, şiir yazma, rol oynama, afiş tasarlama, kitap kapağı tasarlama, müzik ve yaratıcı yazma çalışmalarından oluşmaktadır. Sanat etkinliklerinin kapsamını, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (Birleşmiş Milletler) oluşturmaktadır. Araştırma nitel araştırma yaklaşımıyla tasarlanmıştır. Konuyla ilgili literatür ve dokümanlar incelenmiştir. Sanat etkinlikleriyle desteklenen çocuk hakları öğretimi; öğrenme süreçlerini deneyimsel, etkileşimsel ve estetik ögelerle zenginleştirirken bireysel ve toplumsal katkılar sunmaktadır. Öğrenme ortamlarını sanat etkinlikleriyle uyumlu hâle getirmek; öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenme deneyimlerini, aktif katılımını yaratıcılık becerilerini destekleyerek zengin öğrenme ortamlarının oluşturulmasına zemin hazırlamaktadır. Bu çalışmada, çocuk hakları öğretiminin sanatsal ve edebi içeriklere entegre edilmesine ilişkin öneriler sunulmuştur. Bu sanat etkinlikleri geliştirilebilir olmakla birlikte uygulayıcılar için örnek oluşturması, disiplinler arası çalışmalarla zenginleştirilmesi düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk hakları öğretimi
• sanat etkinlikleri.
• insan ve çocuk hakları

Examples of Art Activities in Children's Rights Teaching

Öz

This study aims to explain sample artistic activity designs in children's rights teaching. To this end, art activities related to children's rights teaching have been prepared. These activities were designed in 2018 and refer to the social studies curriculum (2018). It was considered that the activities were to be suitable for 5th-grade students. The activities consist of sculpture work, poetry writing, role-playing, poster design, book cover design, music and creative writing. The scope of the art activities is defined by the Convention on the Rights of the Child (UN). Using a qualitative research approach, relevant literature and documents were reviewed. Children's rights teaching supported by art activities enriches learning processes with experiential, interactive, and aesthetic elements while offering individual and social contributions. Based on this, making learning environments compatible with art activities prepares the ground for creating rich learning environments by supporting students' learning experiences through doing and experiencing, their active participation, and their creativity skills. Recommendations for integrating children's rights teaching into artistic and literary content were made and it is believed that the activities can be developed and enriched with examples and interdisciplinary studies for practitioners.

Anahtar Kelimeler

• Teaching children's rights
• art activities
• human and children’s rights

Kaynakça

1. Akbaş, E. ve Atasü Topçuoğlu, R. (2009). Modern çocukluk paradigmasının oluşumu eleştirel bir değerlendirme. Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 20(1), 95-104.
2. Akkurt, S. ve Boratav, O. (2018). Neden sanat eğitimi? Uluslararası Eğitim Araştırmacıları Dergisi, 1(1), 54-60.
3. Akyüz, E. (2016). Çocuk hukuku çocukların hakları ve korunması. Pegem.
4. Artut, K. (2013). Sanat eğitimi kuramları ve yöntemleri. Anı.
5. Ayaydın, A. (2011). Çocuk gelişiminde bir oyun olarak sanat ve resim. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 10(37), 303-316.
6. BBC News (2016, 22 Kasım) 100 Women: Jeanette Winterson helps children rewrite Cinderella https://www.bbc.com/news/av/magazine-38014161
7. Campbell, A. (2011). A creative arts-based approach to using children’s rights as a vehicle for tolerance education at the senior elementary school level [Master's thesis, Lakehead University].
8. Cansız, D. (2024). Atatürk döneminde temel çocuk hakları (1923-1938). Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 9(2), 1054-1095. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1453146

9. Cevizci, A. (2017). Felsefeye giriş. Say.
10. Children’s Commissioner for Wales. (2022). Children’s rights activities for early years settings. https://www.childcomwales.org.uk/wp-content/uploads/2022/04/Childrens-Rights-Activities-for-Early-Years-Settings-2.pdf adresinden 26 Aralık 2025 tarihinde alınmıştır.
11. Creswell, J. (2013). Nitel araştırma yöntemleri beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün ve S. Demir, Çev.). Siyasal.
12. Çayır, K. (2002). İnsan hakları eğitimi dersi senaryoları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 2(2), 377-400.
13. Demirel, İ. N. (2018). Dışavurumcu sanat yoluyla estetik değer öğretimi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(2), 695-716. https://doi.org/10.17152/gefad.393942
14. Demirezen, S., Altıkulaç, A. ve Akhan, N. (2013). İlköğretim öğrencilerine göre “çocuk hakları.” International Journal of Educational Researchers, 4(1), 38-52.
15. Echeverria, E., & Hannam, P. (2017). The community of philosophical inquiry (p4c): A pedagogical proposal for advancing democracy. In M. Gregory, J. Haynes ve K. Murris (Ed.), The Routledge international handbook of philosophy for children (pp. 3-10). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315726625
16. Erbay, E. (2013). Çocuk hakları. Yeni İnsan.
17. Ersoy, A. F. (2012). An area neglected in citizenship education: children’s rights education at home and at school. International Online Journal of Educational Sciences, 4(2), 359-376.
18. Flowers, N. (2010). Pusulacık: Çocuklar için insan hakları eğitimi kılavuzu (M. Çulhaoğlu, Çev.). Bilgi Üniversitesi Yayınları.
19. Flowers, N., Bernbaum, M., Palmer, K. R., & Tolman, J. (2000). The human rights education handbook effective paractices for learning, action and change. Human Rights Resource Center. https://hrlibrary.umn.edu/edumat/pdf/hreh.pdf
20. Gülmez, M. (2001). İnsan hakları ve demokrasi eğitimi egemenlik insanındır. TODAEİ.
21. Güven, İ. (2019). Eğitim Tarihi. Pegem.
22. Hareket, E. (Ed.). (2024). Disiplinlerarası yaklaşımla çocuk hakları (çocuk hakları eğitimine yönelik uygulama örnekleriyle) (4. Baskı). Pegem Akademi.
23. Hodgkin, R, & Newell, P. (2003). Çocuk haklarına dair sözleşme uygulama el kitabı (Ş. Akipek, Ed. ve Çev.). UNICEF.https://www.unicef.org/turkiye/media/2321/file/TURmedia_Uygulama%20Elkitabi%20TR.pdf.pdf
24. İnan, A. N. (1968). Çocuk hakları beyannamesi ilkelerinin Türk hukuk sistemine etkisi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 1(1), 201-219. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000220
25. Kara, U. (2013). İnsan hakları ve kamu özgürlükleri kavramları ve tarihsel gelişimi. A. Karakaş ve İ. Şen (Ed), İnsan hakları ve kamu özgürlükleri (s.2-22) içinde. Açıköğretim Fakültesi
26. Karayağmurlar, B. ve Tan, C. A. (2003). Sanat yoluyla eğitim kuramının eğitim üzerindeki etkileri. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 8, 65-80.
27. Kepenekçi, Y. K. (2000). İnsan hakları eğitimi. Anı Yayıncılık
28. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189.
29. Kiye, S. (2016). Çocuk hakları sözleşmesinin temel ilkeleri. Z. Merey (Ed), Çocuk hakları (s. 74-91) içinde. Pegem.
30. Krappmann, L. (2006). The rights of the child as a challenge to human rights education. JSSE, 5(1), 60-71. https://doi.org/10.4119/jsse-373
31. Kuçuradi, İ. (1999). İnsan hakları eğitimi Türkiye programı 1998-2007. İnsan Hakları Eğitimi Ulusal Komitesi Yayınları.
32. Kurt, D. ve Koçak, N. (2025). Fen bilimleri öğretiminde sanatsal etkinliklerin yeri ve önemi: Derleme çalışması. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 23(1), 287-309. https://doi.org/10.37217/tebd.1482311
33. Kurtuluş, Y. (2000). Türkiye’de sanat eğitimi tarihi (1950-1999) Genel eğitimde ve öğretmen yetiştiren kurumlarda resim/ resim-iş bölümleri ve dersleri [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
34. Küçüktepepınar, C. (2014). Sanat eğitimi ve uluslararası uygulamalar. Erciyes Sanat Erciyes Üniversitesi Enstitüsü Dergisi, 2, 27-39.
35. Mercin, L. (2016). Sanat/grafik tasarımı etkinliklerinin demokrasi ve insan hakları eğitimine katkısının incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(57), 372-379. https://doi.org/10.17755/esosder.69361
36. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. http://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=354 adresinden 14 Şubat 2018 tarihinde alınmıştır.
37. Müftü, G. (2001). Çocukların hakları. Millî Eğitim Dergisi, 151. https://dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/Milli_Egitim_Dergisi/151/muftu.htm
38. Öcal, A. (2016). İnsan hakları eğitimi. D. Dilek (Ed), Sosyal Bilgiler Eğitimi (s. 373-387) içinde. Pegem.
39. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. (M. Bütün ve S.B. Demir, Çev.) Pegem.
40. Read, H. (1956). Education through art. Pantheon Books.
41. Rousseau, J. J. (2019). Emile ya da eğitim üzerine (Y. Avunç, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
42. San, İ. (2010). Sanat eğitimi kuramları (3. Baskı). Ütopya Yayıncılık.
43. San, İ. (1982). Sanat eğitimi. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 215-226. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000828
44. San, İ. (2001). Sanatlar eğitimi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 34(1), 23-34. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000048
45. Şipar, H. ve Akkocaoğlu Çayır, N. (2025). İlkokul 3. sınıf öğrencileri için değerlere yönelik çocuklar için felsefe (p4c) uygulamaları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(2), 258-300. https://doi.org/10.29299/kefad.1526248
46. Tolstoy, N. L. (2019). Sanat nedir? (M. Beyhan, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
47. Topçu, B. (2019). Yaratıcı drama temelli çocuk hakları eğitimi programının geliştirilmesi ve uygulanması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
48. Tuna, S. (2007). The teaching of art criticism in the primary school in relation to the development of aesthetics perception and taste. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 40(1), 121-133. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000151
49. Tunç, A. İ. (2017). Çocuklarla Felsefe. Çocuk ve Medeniyet, 2(4), 71-90.
50. Uçuş, Ş. (2013). Çocuk hakları eğitimi programı hazırlanması ve değerlendirilmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
51. United Nations Children's Fund Türkiye. (2018). Çocuk Haklarına Dair Sözleşme. https://www.unicef.org/turkiye/%C3%A7ocuk-haklar%C4%B1na-dair-s%C3%B6zle%C5%9Fme
52. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2006). Plan of action: World programme for human rights education. http://unesdoc.unesco.org/images/0014/001478/147853e.pdf adresinden 7 Şubat 2018 tarihinde alınmıştır.
53. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2024, 15 Şubat). What you need to know about culture and arts education. https://www.unesco.org/en/articles/what-you-need-know-about-culture-and-arts-education
54. United Nations High Commissioner for Refugees. (2008). UNHCR Guidelines on determining the best interests of the child. https://www.unhcr.org/sites/default/files/legacy-pdf/4566b16b2.pdf adresinden 31 Ocak 2018 tarihinde alınmıştır.
55. Üçel, Z. ve Karagözoğlu, N. (2024). İnsan hakları, yurttaşlık ve demokrasi dersinde web 2.0 araçları ile desteklenen yaratıcı drama yönteminin akademik başarı ve tutuma etkisi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(1), 659-701. https://doi.org/10.17152/gefad.1342610
56. Yeşil, R. (2004). İnsan hakları ve demokrasi eğitiminde yöntem. G.Ü. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 35-41.
57. Yetkin, S. K. (1968). Güzel sanatların eğitimdeki yeri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 1(1), 125-129. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000227
58. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.