Dünya Vatandaşlığına İlişkin Farklı Karakter ve Değer Yargı Düzeylerine Sahip Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Sosyobilimsel Konu Öğretimine Yönelik Görüşlerinin İncelenmesi

Year 2025, Volume: 6 Issue: 3, 220 - 246, 25.12.2025

Yasemin Uçar , Hatice Belge Can

https://doi.org/10.69918/ejte.1789825

Abstract

The purpose of this research is to examine the views of science teachers with different character and value judgement levels regarding global citizenship on socio-scientific issue teaching. This study was conducted using the phenomenological design. Nine science teachers with different character and value judgement levels were identified using the "Character and Values for Global Citizenship" scale. Data regarding teachers' views on teaching socio-scientific issues were collected using a semi-structured interview form and analyzed through content analysis. According to the results of this study, the majority of teachers in the study group lacked sufficient knowledge about the place of SSI in the science curriculum. The most frequently used methods in SSI teaching were discussion and research, while the most frequently used media tools were news and the internet. According to the science teachers in the study group, despite some challenges, SSI teaching can help students acquire a wide range of skills.

Keywords

Dünya vatandaşlığı için karakter ve değer yargıları , Sosyobilimsel konu öğretimi , Fen bilimleri Öğretmenleri.

Ethical Statement

Ethics Declaration: This study followed all the rules stated to be followed within the “Higher Education Institutions Scientific Research and Publication Ethics Directive” scope. None of the actions specified under the title of “Actions Contrary to Scientific Research and Publication Ethics,” which is the second part of the directive, were not carried out. Ethics committee permission information Name of the committee that made the ethical evaluation: Burdur Mehmet Akif Ersoy University Date of ethical review decision: 05/04/2022 Ethics assessment document issue number: GO 2023/241

Examination of the Views of Science Teachers with Different Character and Value Judgement Levels Regarding Global Citizenship on Socio-scientific Issue Teaching

Abstract

Bu araştırmanın amacı, dünya vatandaşlığına ilişkin farklı karakter ve değer yargı düzeylerine sahip fen bilimleri öğretmenlerinin sosyobilimsel konu öğretimine yönelik görüşlerini incelemektir. Bu çalışma, fenomenoloji deseni ile yürütülmüştür. “Dünya Vatandaşlığı İçin Karakter ve Değerler" ölçeği kullanılarak farklı karakter ve değer yargı düzeylerine sahip dokuz fen bilimleri öğretmeni belirlenmiştir. Öğretmenlerinin sosyobilimsel konu öğretimine yönelik görüşlerine ilişkin veriler yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak toplanmış ve içerik analizi ile incelenmiştir. Bu araştırmadan elde edilen sonuçlara göre; çalışma grubundaki öğretmenlerin çoğunluğu SBK’nin fen bilimleri dersi öğretim programındaki yerine ilişkin yeterli bilgiye sahip değildir. SBK’nin öğretiminde en sık tercih edilen yöntemler tartışma ve araştırma; en sık kullanılan medya araçları ise haberler ve internettir. Çalışma grubunda yer alan fen bilimleri öğretmenlerine göre birtakım zorluklarına rağmen SBK öğretimi ile öğrencilere çok çeşitli beceriler kazandırılabilir.

Keywords

Character and value judgements for global citizenship , Socio-scientific issue teaching , Science Teachers.

Ethical Statement

Etik Beyanı: Bu çalışma, “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Direktifi” kapsamında belirtilen tüm kurallara uygun olarak yürütülmüştür. Direktifin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Etik Kurul İzin Bilgileri Etik değerlendirmeyi yapan kurulun adı: Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Etik inceleme kararının tarihi: 05/04/2022 Etik değerlendirme belgesi numarası: GO 2023/241

References

• Alaçam-Akşit, A. C. (2011). Sınıf öğretmeni adaylarının sosyobilimsel konularla ve bu konuların öğretimiyle ilgili görüşleri. (Tez No. 286549) [Yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi] YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Aydın, S., & Karışan, D. (2021). Fen bilimleri öğretmenlerinin sosyobilimsel konular hakkındaki tutum, görüş ve bu konuların öğretimine yönelik anlayışları. Trakya Eğitim Dergisi, 11(3), 1251-1273. https://doi.org/10.24315/tred.797302
• Aydın, G., Sarıbaş, D., Özalp, D., & Yılmaz, Ş. (2021). Biyoloji öğretmenlerinin sosyo-bilimsel konuların öğretimine yönelik görüşlerinin incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 161-181. https://doi.org/10.17860/mersinefd.827736
• Choi, K., Lee, H., Shin, N., Kim, S. W., & Krajcik, J. (2011). Re‐conceptualization of scientific literacy in South Korea for the 21st century. Journal of Research in Science Teaching, 48(6), 670-697. https://doi.org/10.1002/tea.20424
• Demiral, Ü., & Türkmenoğlu, H. (2018). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sosyobilimsel bir konuda karar verme stratejilerinin alan bilgileriyle ilişkisi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(1), 309-340.
• Eastwood, J. L., Sadler, T. D., Zeıdler, D. L., Lewıs, A., Amırı, L., & Applebaum, S. (2012). Contextualizing nature of science instruction in socioscientific issues. International Journal of Science Education, 34(15), 2289-2315.
• Erabdan, H. (2019). Fen bilimleri öğretmenlerinin sosyo-bilimsel konulara ve sosyo-bilimsel konuların öğretimine ilişkin anlayışlarının incelenmesi. (Tez No. 575779) [Yüksek lisans tezi, Sinop Üniversitesi] YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Erduran-Avcı, D., & Önal, N. Ş. (2013). Fen-Teknoloji-Toplum-Çevre kazanımlarının fen ve teknoloji dersi öğretim programındaki (6-8. sınıflar) dağılımlarının incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(25), 225–240.
• Gao, L., Mun, K., & Kim, S. W. (2021). Using socioscientific issues to enhance students’ emotional competence. Research in Science Education, 51(2), 935-956. https://doi.org/10.1007/s11165-019-098731
• Gör, S. (2019). Fen bilgisi öğretmen adaylarının genetiği değiştirilmiş organizmalara (gdo) ilişkin karakter ve değer eğilimlerinin belirlenmesi. (Tez No. 594084) [Yüksek lisans tezi, Aksaray Üniversitesi] YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Gray, D. S., & Bryce, T. (2006). Socio-scientific issues in science education: Implications for the professional development of teachers. Cambridge Journal of Education, 36(2), 171-192. https://doi.org/10.1080/03057640600718489
• Güney, B. Ş. (2024). Sosyal bilgiler dersinde sosyobilimsel konuların öğretiminin bilimsel tutumlara etkisi. (Tez No. 867943) [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi] YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Gürleyen, B. (2021). Fen bilimleri öğretmenlerinin dünya vatandaşlığına ilişkin karakter ve değer yargılarının belirlenmesi. (Tez No. 677755) [Yüksek lisans tezi, Sinop Üniversitesi] YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Gürleyen, B., & Öztürk, N. (2022). Fen bilimleri öğretmenlerinin dünya vatandaşlığına ilişkin karakter ve değer yargıları. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 10(1), 177-207. https://doi.org/10.56423/fbod.1086081
• Güvence, K. E. (2022). Deneyimli okul öncesi öğretmenlerinin sosyobilimsel konuların öğretimine ilişkin görüşlerinin incelenmesi. (Tez No. 774130) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi] YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Han-Tosunoğlu, Ç., & İrez, S. (2017). Biyoloji öğretmenlerinin sosyobilimsel konularla ilgili anlayışları. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(2), 833-860. https://doi.org/10.19171/uefad.369244
• Karışan, D. & Yılmaz-Tüzün, Ö. (2017). Adaptation of character and values as global citizens assesment questionnaire into Turkish: Validity and reliability study, Pamukkale University Journal of Education, 42, 74-85.
• Kınıkoğlu, B. (2021). Otonom araçların neden olduğu kazalardaki hukuki sorumluluk rejimi. Adalet Dergisi, 66, 333-377.
• Kolstø, S. D., Bungum, B., Arnesen, E., Isnes, A., Kristensen, T., Mathiassen, K., Mestad, I., Quale, A., Tonning, A. S. V., & Ulvik, M. (2006). Science students’ critical examination of scientific information related to socioscientific issues. Science Education, 90(4), 632-655. https://doi.org/10.1002/sce.20133
• Lee, H., Chang, H., Choi, K., Kim, S. W., & Zeidler, D. L. (2012). Developing character and values for global citizens: Analysis of pre-service science teachers’ moral reasoning on socioscientific issues. International Journal of Science Education, 34(6), 925–953. https://doi.org/10.1080/09500693.2011.625505
• Lee, H., Yoo, J., Choi, K., Kim, S. W., Krajcik, J., Herman, C. B., & Zeidler, D. L. (2013). Socioscientific issues as a vehicle for promoting character and values for global citizens. International Journal of Science Education, 35(12), 2079-2113.
• Lincoln, S. Y., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications.
• Metin, O., & Ünal, Ş. (2022). İçerik analizi tekniği: İletişim bilimlerinde ve sosyolojide doktora tezlerinde kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (Özel Sayı 2), 273-294. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227356
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
• Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2013). İlköğretim Kurumları Fen Bilimleri Dersi (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) öğretim programı.
• Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2018). İlköğretim Kurumları Fen Bilimleri Dersi (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) öğretim programı.
• Öztürk, N. (2019). Character and values for global citizens: A study with preservice science teachers. Başkent University Journal of Education, 6(2), 345-352.
• Ratcliffe, M., & Grace, M. (2003). Science education for citizenship: Teaching socioscientific issues. McGraw-Hill.
• Sadler, T. D. (2004). Informal reasoning regarding socioscientific issues: A critical review of research. Journal of Research in Science Teaching, 41(5), 513-536. https://doi.org/10.1002/tea.20009
• Sadler, T. D., & Zeidler, D. L. (2004). The morality of socioscientific issues: Construal and resolution of genetic engineering dilemmas. Science Education, 88(1), 4-27. https://doi.org/10.1002/sce.10101
• Sezer, F., Karadana, İ. E., & Bozanoğlu, B. (2022). Bilimsel okuryazarlığın artırılmasına yönelik okullarda yapılabilecek çalışmalar. Uluslararası Sosyal Bilimlerde Mükemmellik Arayışı Dergisi, 1(2), 30-43.
• Tal, T., & Kedmi, Y. (2006). Teaching socioscientific issues: Classroom culture and students’ performances. Cultural Studies of Science Education, 1(4), 615-644.
• Temur, S. (2025). Yapay zeka ve eğitim: Güncel uygulamalar ve gelecek perspektifleri. Trakya University Journal of Social Sciences, 27(1), 162-178. https://doi.org/10.26468/trakyasobed.1539210
• Topçu, M. S. (2015). Sosyobilimsel konular ve öğretimi (1. baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
• Türksever, F. (2019). Öğretmen adaylarının sosyobilimsel konular hakkındaki görüş ve tutumları ile dünya vatandaşlığına dair değer yargılarının incelenmesi. (Tez No. 606209) [Yüksek lisans tezi, Adnan Menderes Üniversitesi] YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Uslu, S., & Çetin, M. (2022). Character and values for world citizenship: The case of social studies prospective teachers. International e-Journal of Educational Studies, 6(11), 56-69. https://doi.org/10.31458/iejes.1036273
• Uzel, N. (2020). Impact of a SSI program on prospective teachers’ character and values for global citizens. International Journal of Progressive Education, 16(5), 1-16. https://doi.org/10.29329/ijpe.2020.277.1
• Uzun, Y., Bilban, M., & Arıkan, H. (2018). Tarım ve kırsal kalkınmada yapay zekâ kullanımı. VI. KOP Bölgesel Kalkınma Sempozyumu, Konya.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2005). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (5. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. baskı). Seçkin Yayıncılık. Yolagiden, C. (2017). Öğretmen adaylarının fen öğrenme becerisi, fen okuryazarlığı ve sosyobilimsel konulara yönelik tutumları arasındaki ilişkininin araştırılması. (Tez No. 473105) [Yüksek lisans tezi, Sütçü İmam Üniversitesi] YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ Zeidler, D. L., Applebaum, S. M., & Sadler, T. D. (2011). Enacting a socioscientific issues classroom: Transformative transformations. In T. D. Sadler (Ed.), Socio-scientific issues in the classroom (pp. 277-305). Springer Netherlands. Zeidler, D. L., Herman, B. C., & Sadler, T. D. (2019). New directions in socioscientific issues research. Disciplinary and Interdisciplinary Science Education Research, 1(1), 1-9. https://doi.org/10.1186/s43031-019-0008-7