BAE ve İran’ın Yemen’deki Jeopolitik Çıkarları: Vekalet Savaşları Üzerinden Güç Dengesi Arayışları ve Sokotra Adası Sorunu

Öz

Jeopolitik konumu nedeniyle, uzun yıllardır bölgesel ve küresel güç odaklarının ilgi odağı olan Yemen, bu aktörlerin Yemen üzerindeki çıkar çatışmalarından dolayı başarısız, güçsüz ve bölünmüş bir devlete dönüşmüştür. Yemen üzerinden bölgede nüfuzunu arttırmak isteyen dış güçler, yerel ve siyasi grupları vekil aktör olarak kullanarak ülke içinde kaos çıkarmada etkili olmuşlardır. Ortaya çıkan kaosta İran, Suudi Arabistan ve BAE gibi devletler yerel aktörleri kullanarak dolaylı ve doğrudan müdahalelerle Yemen’e ait toprakları ve stratejik adaları işgal etmişlerdir. Yemen’de devam eden işgal ve savaş, halk ve devlet için varoluşsal bir tehlike arz etmektedir. İran, Kuzey Yemen'de faaliyet gösteren Husileri desteklerken, BAE'nin desteklediği Güney Geçiş Konseyi ise güneyde bağımsız bir yapı kurmaya çalışmaktadır. İran ve BAE için Yemen’deki savaşın devamı, kendi çıkarlarını garanti altına almak ve etki alanlarını arttırmak için önemli bir fırsattır. İran’ın ABD ve Suudi Arabistan’a karşı yorucu olan bu savaşı uzatma çabaları, BAE'nin Yemen'in güneyindeki limanları ve Sokotra gibi adaları kontrol etme arzusu ve Afrika Boynuzu'na yaptığı yatırımlar, her iki devletin bölgedeki askeri ve ekonomik gücünü artırma isteklerini göstermektedir. Sonuç olarak, Yemen'in mevcut durumu, yalnızca bölgesel güçlerin çıkar çatışmalarının bir yansıması olmakla kalmayıp, aynı zamanda küresel güçlerin de etki alanlarını genişletme çabalarının bir sahası olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• BAE
• İran
• Yemen
• Sokotra
• Bölgesel Siyasi Çatışmalar

UAE and Iran’s Geopolitical Interests in Yemen: Seeking a Power Balance through The Proxy Wars and the Socotra Island Issue

Abstract

Yemen, which has been the centre of attention of regional and global power centres for many years due to its geopolitical location, has turned into a failed, weak and divided state due to the conflicts of interest of these actors over Yemen. Foreign powers, which seek to increase their influence in the region through Yemen, have been effective in creating chaos in the country by using local and political groups as proxy actors. In the chaos that emerged, countries such as Iran, Saudi Arabia, and the UAE have occupied Yemen's territories and strategic islands through indirect and direct interventions using local actors. The ongoing occupation and war in Yemen pose an existential threat to the people and the state. While Iran supports the Houthis operating in North Yemen, the UAE-backed Southern Transitional Council is trying to establish an independent structure in the south. For Iran and the UAE, the continuation of the war in Yemen is an important opportunity to guarantee their interests and increase their sphere of influence. Iran's efforts to prolong this exhausting war against the US and Saudi Arabia, the UAE's desire to control the ports in the south of Yemen and islands such as Socotra, and its investments in the Horn of Africa show the desire of both countries to increase their military and economic power in the region. In conclusion, the current situation in Yemen is not only a reflection of the conflicts of interest of regional powers but also a field for global powers' efforts to expand their spheres of influence.

Keywords

• UAE
• Iran
• Yemen
• Sokotra
• Regional Political Conflicts

Kaynakça

1. AdenNews.net. (2023, November 30). Bir Amerikan Enstitüsü. BAE Işgali, dünya mirası olan Yemen Sokotra Takımadalarını yok ediyor. Aden news. https://adennews.net/152503 (20.07.2024)
2. Akdevelioğlu, A., Yeşilyurt, N., & Erdem, G. (2023). Tarihsel süreklilik ve kopuşlar üzerinden yemen iç savaşı. Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, 10(1), 242-243. doi:10.26513/tocd.1282229
3. Alhurra. (2019). Suudi Aramco'nun iki tesisini hedef alan saldırıyı Husiler üstlendi. Alhurra. https://www.alhurra.com/saudi-arabia/2019/09/14/ (15.08.2024)
4. Aljazeera center for studies. (2020). BAE'nin Yemen Sokotra takımadaları üzerindeki kontrolünün askeri ve stratejik yansımaları. https://studies.aljazeera.net/ar/article/4751 (17.08.2024)
5. Anadolu Ajansı (2019). İran: BAE, Yemen'e yönelik keskin pozisyonunu yeniden gözden geçiriyor. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/irandan-bae-keskin-tutumunu-degistiriyor-aciklamasi/1546187 (20.08.2024)
6. Anadolu Ajansı (2020). Yemen'in stratejik Sokotra Adası'nda BAE'nin askeri emelleri tartışılıyor. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/yemenin-stratejik-sokotra-adasinda-baenin-askeri-emelleri-tartisiliyor-/1963825 (22.08.2024)
7. Arı, T., & Omar M. (2020). Two stages of Turkey’s quest for a regional power status in the Middle East: An integrated role-status-seeking approach. Gazi Akademik Bakış, 14(27), 1-29.
8. Asl, S., & Karaoğlu, O. (2023). Jeopolitik açıdan Suudi Arabistan-Yemen sınır anlaşmazlığı ve Husiler meselesi. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 19(45), 363-392.

9. Baabood, A. (2023). Seas, checks, and guns: Emirati and Saudi maritime interests in The Yemen conflict. Carnegie Endowment for International Peace. https://carnegieendowment.org/research/2023/03/seas-checks-and-guns-emirati-and-saudi-maritime-interests-in-the-yemen-conflict?lang=en¢er=middle-east (20.06.2024)
10. BBC. (2015). Chapala Kasırgası'nın ardından Yemen'e yardımlar ulaşmaya başladı. https://www.bbc.com/arabic/middleeast/2015/11/151104_yemen_storm_aid_arrived (20.08.2024)
11. Binwaber, M. (2019). Why will Yemen be the poorest country in the world by 2022? Beyond the Horizon ISSG | BtH | Promoting Peace and Security. https://behorizon.org/why-will-yemen-be-the-poorest-country-in-the-world-by-2022/ (10.08.2024)
12. Britannica, E. (2024). Socotra. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/place/Socotra (20.07.2024)
13. Bryjka, F. (2016). North and South Yemen as a theatre of a proxy war during the cold war. Zeszyty Naukowe/Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych im. gen. T. Kościuszki.
14. Corstange, D. (2008). Tribes and the rule of law in Yemen. College Park, 40. https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=1ed06ac834a45ceffe8c9681bea7201bd97f179d (07.08.2024)
15. Darwich, M. (2018). The Saudi intervention in Yemen: Struggling for status. Insight Turkey 20(2), 125-142.
16. Dashela, A. (2022). The Present and future of Yemen's geopolitics amid local and regional conflict. Al Sharq Strategic Research. https://research.sharqforum.org/2022/09/30/future-of-yemens-geopolitics/ (10.08.2024)
17. Ding, L. (2024). The evolving roles of the Gulf States in the horn of Africa. Asian Journal of Middle Eastern and Islamic Studies, 18(1), 1–14. https://doi.org/10.1080/25765949.2024.2340332
18. Dogan-Akkas, B. (2020). The UAE’s foreign policymaking in Yemen: From Bandwagoning to buck-passing. Third World Quarterly, 42(4), 717–735. https://doi.org/10.1080/01436597.2020.1842730
19. Domazeti, R. (2025) Yemen’in geleceğinde Birleşik Arap Emirlikleri'nin rolü. İnsamer, http://insamer. com/tr/yemenin-geleceginde-birlesik-arap-emirliklerinin-rolu_2254. html, (10.02.2025)
20. Egel, D. (2013). Tribal heterogeneity and the allocation of publicly provided goods: Evidence from Yemen. Journal of Development Economics, 101, 228-232. https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2012.10.008
21. El Ghamari, M. (2015). Jemen- the proxy war. Securitologia, 22(2), 43-56. doi:10.5604/18984509.1203782
22. El-Dessouki, A., & Mansour, O. R. (2020). Small states and strategic hedging: The United Arab Emirates’ policy towards Iran. Review of Economics and Political Science, 8(5), 394-407. doi:10.1108/reps-09-2019-0124
23. Guggenheim, J. (2021). Yemen – A playing field for regional powers. CSS Analyses in Security Policy, 280. https://www.research-collection.ethz.ch/bitstream/handle/20.500.11850/472159/CSSAnalyse280-EN.pdf?sequence=3 (20.08.2024)
24. Hamood, W. (2019). Suudi Arabistan'ın Yemen'e yönelik müdahalesinin uluslararası hukuk açısından değerlendirilmesi. https://acikerisim.selcuk.edu.tr/items/b2e42705-bfef-4779-8405-56f637283996 (20.05.2024)
25. Hashem, M., & Mundy, M. (2018). Yemen’s socotra archipelago: The UAE’s occupation and destruction of a world heritage site. Rozenberg Quarterly. https://rozenbergquarterly.com/yemens-socotra-archipelago-the-uaes-occupation-and-destruction-of-a-world-heritage-site/ (20.08.2024)
26. Hussein, A. (2011) Geographical analysis of the Houthi Issue in Yemen: -A study in Geopolitics, (AR), Journal of Geographical Research, University of Kufa, 1(13), 341.
27. Juneau, T. (2016). Iran's policy towards the Houthis in Yemen: A limited return on a modest investment. International Affairs, 92(3), 647-663. doi:10.1111/1468-2346.12599
28. Karasik, T., & Cafiero, G. (2019, December 23). The geopolitics of Yemen's civil war. New Lines Institute. https://newlinesinstitute.org/state-resilience-fragility/complex-emergencies-and-humanitarian-crises/the-geopolitics-of-yemens-civil-war/ (20.05.2024)
29. Katzman, K. (2020). The United Arab Emirates (UAE): Issues for U.S. policy. Congressional Research Service.
30. Kaya, H. (2021, April 2). Yemen ic savaşı: Birleşik Arap Emirlikleri etkisi ve insani kriz boyutu – Ihtisas Akademi. İhtisas Akademi. https://ihtisasakademi.tugva.org/yemen-ic-savasi-birlesik-arap-emirlikleri-etkisi-ve-insani-kriz-boyutu/ (11.08.2024)
31. Khoshnaw, Y. (2022). Theseus: How Yemen became and has remained a territory of strategic importance. Ammattikorkeakoulut - Theseus. https://www.theseus.fi/handle/10024/753333 (20.07.2024)
32. Kocatepe, D. (2017). Suudi Arabistan-İran rekabeti: Mezhep görünümlü çıkar çatışması. Bölgesel Araştırmalar Dergisi, 1(2), 67-101.
33. Koç, E. (2020). Ortadoğu siyasetinde İran ve Suudi Arabistan ilişkileri: Devlet kimlik, mezhep ve rol, Dora Yayınevi, Bursa.
34. Koshaimah, Y., & Zou, X. (2023). An analysis of Yemen’s geostrategic significance and Saudi-Iranian competition for Regional hegemony. Contemporary Review of The Middle East, 10(3), 251-269. doi:10.1177/23477989231176141
35. Mabon, S. (2018). Saudi Arabia and Iran: Power and rivalry in the Middle East. Bloomsbury Publishing.
36. Martinez, S. R. (2021). Yemen – A playing field for regional powers. Startseite - CSS – Center for Security Studies | ETH Zürich. https://css.ethz.ch/en/center/CSS-news/2021/03/yemen-a-playing-field-for-regional-powers.html (20.08.2024)
37. Mason, R. (2014). Foreign policy in Iran and Saudi Arabia. I.B. Touris
38. Mohammed, D. S. (2023). TRT Arabia, Al-Hadath ve Al-Alam haber kanallarının Yemen'deki savaşa yaklaşımı. https://hdl.handle.net/20.500.12395/51820 (20.08.2024)
39. Omairan, H. (2021). Regional and international influence on the Yemen Crisis and the failure of the peace process. Malmö University Press
40. Owuor, S. (2019, February 18). What are the major natural resources of Yemen? WorldAtlas. https://www.worldatlas.com/articles/what-are-the-major-natural-resources-of-yemen.html (10.08.2024)
41. Paradela, M., & Jima, A. (2023). The contradictions inherent in the concept of symmetry in Michael Walzer’s counter-intervention theory: a case study of the Yemeni conflict. Cambridge Review of International Affairs, 36(3), 429-450.
42. Prıya, L. (2022). Changing foreign policy of smaller Gulf States- A case study of the UAE, Indian Council of World Affairs. India. https://icwa.in/pdfs/DrLakshmiSHP.pdf (28.08.2024)
43. Ragab, E. (2018). Beyond money and diplomacy: Regional policies of Saudi Arabia and UAE after the Arab Spring. Foreign relations of the GCC countries, 52(2), 37-53. doi:10.4324/9780203701287-4
44. Sana'a Center, R. M. (2023, January 21). Yemen'de kabile ve devlet yapısı. Retrieved from https://sanaacenter.org/ar/publications-all/main-publications-ar/16370 (20.07.2024)
45. Sari, I., (2023). Yemen'de Ensarullah Hareketi: Husi-İran ilişkilerinin değerlendirilmesi. Current International Relations and Political Science Research (ss.69-88), Duvar Yayınları.
46. Semin, A. (2017). Yemen krizinde Suudi Arabistan ve İran’ın bölgesel güç mücadelesi. Bilge Strateji, 9(17), 85-104.
47. Siddiqa, A. (2018). Yemen-Uae: Sparrıng Over Socotra. Instıtute Of Strategic Studies Islamabad, 2018, https://issi.org.pk/wp-content/uploads/2018/05/IB_Arhama_May_16_2018.pdf (20.08.2024)
48. Sozer, B. (2016). Development of proxy relationships: A case study of the Lebanese Civil War. Small Wars & Insurgencies, 27(4), 636–658. https://doi.org/10.1080/09592318.2016.1189495
49. Stookey, R. W. (2019). South Yemen: A Marxist Republic in Arabia. Routledge.
50. Telci, İ. N., & Horoz, T. Ö. (2018). Military bases in the foreign policy of the United Arab Emirates. Insight Turkey, 20(2), 144. doi:10.25253/99.2018202.11
51. Tielemans, A., & Contributor, F. (2020). Iran and UAE In Yemen: Regional and global ambitions. The International Affairs Revıew. https://www.iar-gwu.org/print-archive/iran-and-uaein-yemennbspregional-and-global-ambitions (20.07.2024)
52. Tüysüzoğlu, G. (2019). The struggle for power in Red Sea: Causes and actors. Middle Eastern Studies, 11(2), 344-345.
53. Williams, I., & Shaikh, S. (2021, April 28). Report: The Missile War in Yemen. Missile Threat. https://missilethreat.csis.org/report-the-missile-war-in-yemen/ (10.08.2024)
54. Yıldırım, S. (2018). Körfez ülkelerinde yeni liman-şehir ve askerî üsler kurulmasının Kuşak-Yol Projesi’yle ilişkisi. China’s West Asia Strategies and Belt and Road Initiative.
55. Yılmaz Şahin, T., & Kocatepe, D. (2022). İran’ın güvenlik politikasında Yemen’in Rolü: Tarihsel ve mezhepsel Bir Değerlendirme. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 24(42), 45-61.