EN
TR
Türkiye Limanlarında Yük Elleçleme Performansının Belirleyicileri: Dış Ticaret, Fiyat Dinamikleri ve Küresel Belirsizliklerin Zaman Serisi Analizi
Öz
Bu çalışma, Türkiye’deki limanların yük elleçleme performansları ile makroekonomik ve küresel risk değişkenleri arasındaki etkileşimleri çok değişkenli zaman serisi analizleri yoluyla inceleyerek, limancılık faaliyetlerinin yapısal dinamiklerini, uzun dönemli eşbütünleşme ilişkilerini ve dışsal şoklara karşı verilen tepkileri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında belirlenen değişkenler, Temel Bileşenler Analizi yardımıyla dış ticaret ve lojistik kapasite, fiyat düzeylerine ilişkin yapılar, küresel ekonomik belirsizlikler ve transit taşımacılığa ilişkin operasyonel unsurlar olarak dört yapısal faktöre indirgenmiştir. Elde edilen bulgular, modelde en az dört eşbütünleşme ilişkisinin varlığına işaret etmektedir. Bu doğrultuda kurulan Vektör Hata Düzeltme Modeli (VHDM) aracılığıyla, sistemdeki denge sapmalarının kısa vadede nasıl düzeltildiği analiz edilmiş; ayrıca Etki-Tepki Fonksiyonları (ETF) ile dışsal şokların zaman içinde bileşenler üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Sonuçlar, Türkiye limanlarındaki yük elleçleme performansının, dış ticaret hacmi ve lojistik kapasiteyi temsil eden faktörler ile uluslararası fiyat hareketlerine duyarlı yapıların etkisi altında şekillendiğini göstermektedir. Bu faktörlerin, kısa dönemli şoklara karşı güçlü ve hızlı tepki veren otomatik düzeltme mekanizmalarına sahip olduğu tespit edilmiştir. Küresel ekonomik belirsizlikleri temsil eden faktörün ise, belirsizlik artış dönemlerinde liman faaliyetlerinde artış eğilimi yarattığı ve bu etkinin uzun döneme yayıldığı görülmüştür. Çalışma, liman yük elleçleme performansının dışsal şoklara karşı verdiği tepkilerin yapısal olarak modellendiği analitik bir çerçeve sunarak, liman politikaları, altyapı yatırımları ve lojistik stratejilerin şekillendirilmesi açısından bilimsel bir zemin sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdi. H., & Williams. L. J. (2010). Principal component analysis. Wiley Interdisciplinary Reviews: Computational Statistics, 2(4). 433-459.
- Açıkgöz, T., & Sezgin Alp, Ö. (2023). The impact of oil prices on the transportation industry stock returns: The case of the Turkish equity market. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 8(3).
- Aggarwal, R., Akhigbe, A., & Mohanty, S. K. (2012). Oil price shocks and transportation firm asset prices. Energy Economics, 34(5), 1370-1379.
- Ateş, A. (2014). Türkiye’de liman özelleştirmeleri İskenderun liman örneği. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(25).
- Baker, S. R., Bloom, N., & Davis, S. J. (2025). Türkiye ekonomik politika belirsizlik endeksi. Economic Policy Uncertainty. https://policyuncertainty.com/turkiye_index.html (Erişim Tarihi: 08.04.2025)
- Caris, A., Macharis, C., & Janssens, G. K. (2011). Network analysis of container barge transport in the port of Antwerp by means of simulation. Journal of Transport Geography, 19(1), 125-133.
- Chen, J., Zhao, R., Xiong, W., Wan, Z., Xu, L., & Zhang, W. (2023). Influencing factors of crude oil maritime shipping freight fluctuations: a case of Suezmax tankers in Europe–Africa routes. Maritime Business Review, 8(1), 48-64.
- Chi, J. (2016). Exchange rate and transport cost sensitivities of bilateral freight flows between the US and China. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 89, 1-13.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Ekonometrik ve İstatistiksel Yöntemler, Zaman Serileri Analizi, Uluslararası Ticaret (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
27 Kasım 2025
Gönderilme Tarihi
9 Mayıs 2025
Kabul Tarihi
22 Temmuz 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 9 Sayı: 4
APA
İpekçi, E., & Sözen, Ç. (2025). Türkiye Limanlarında Yük Elleçleme Performansının Belirleyicileri: Dış Ticaret, Fiyat Dinamikleri ve Küresel Belirsizliklerin Zaman Serisi Analizi. Fiscaoeconomia, 9(4), 2020-2038. https://doi.org/10.25295/fsecon.1694687
AMA
1.İpekçi E, Sözen Ç. Türkiye Limanlarında Yük Elleçleme Performansının Belirleyicileri: Dış Ticaret, Fiyat Dinamikleri ve Küresel Belirsizliklerin Zaman Serisi Analizi. FSECON. 2025;9(4):2020-2038. doi:10.25295/fsecon.1694687
Chicago
İpekçi, Emre, ve Çağlar Sözen. 2025. “Türkiye Limanlarında Yük Elleçleme Performansının Belirleyicileri: Dış Ticaret, Fiyat Dinamikleri ve Küresel Belirsizliklerin Zaman Serisi Analizi”. Fiscaoeconomia 9 (4): 2020-38. https://doi.org/10.25295/fsecon.1694687.
EndNote
İpekçi E, Sözen Ç (01 Kasım 2025) Türkiye Limanlarında Yük Elleçleme Performansının Belirleyicileri: Dış Ticaret, Fiyat Dinamikleri ve Küresel Belirsizliklerin Zaman Serisi Analizi. Fiscaoeconomia 9 4 2020–2038.
IEEE
[1]E. İpekçi ve Ç. Sözen, “Türkiye Limanlarında Yük Elleçleme Performansının Belirleyicileri: Dış Ticaret, Fiyat Dinamikleri ve Küresel Belirsizliklerin Zaman Serisi Analizi”, FSECON, c. 9, sy 4, ss. 2020–2038, Kas. 2025, doi: 10.25295/fsecon.1694687.
ISNAD
İpekçi, Emre - Sözen, Çağlar. “Türkiye Limanlarında Yük Elleçleme Performansının Belirleyicileri: Dış Ticaret, Fiyat Dinamikleri ve Küresel Belirsizliklerin Zaman Serisi Analizi”. Fiscaoeconomia 9/4 (01 Kasım 2025): 2020-2038. https://doi.org/10.25295/fsecon.1694687.
JAMA
1.İpekçi E, Sözen Ç. Türkiye Limanlarında Yük Elleçleme Performansının Belirleyicileri: Dış Ticaret, Fiyat Dinamikleri ve Küresel Belirsizliklerin Zaman Serisi Analizi. FSECON. 2025;9:2020–2038.
MLA
İpekçi, Emre, ve Çağlar Sözen. “Türkiye Limanlarında Yük Elleçleme Performansının Belirleyicileri: Dış Ticaret, Fiyat Dinamikleri ve Küresel Belirsizliklerin Zaman Serisi Analizi”. Fiscaoeconomia, c. 9, sy 4, Kasım 2025, ss. 2020-38, doi:10.25295/fsecon.1694687.
Vancouver
1.Emre İpekçi, Çağlar Sözen. Türkiye Limanlarında Yük Elleçleme Performansının Belirleyicileri: Dış Ticaret, Fiyat Dinamikleri ve Küresel Belirsizliklerin Zaman Serisi Analizi. FSECON. 01 Kasım 2025;9(4):2020-38. doi:10.25295/fsecon.1694687