Experiences of journalists working in provinces affected by earthquakes on Kahramanmaraş disaster reporting

Abstract

The mass media have an essential role to play in society before and after disasters. The main actor in these tasks, which can be listed as providing news, and information, raising awareness, and contributing to the improvement of society, is the journalist. At the same time, disasters such as earthquakes have an impact on society and inevitably on journalists who experience the disaster firsthand. The main purpose of the study is to reveal the experiences of journalists in disaster journalism in 11 provinces affected by the earthquakes, centered on Kahramanmaraş, along with the problems they experienced during and after the disaster. In the study, semi-structured interviews were conducted with 55 journalists, 5 from each province, selected from among the journalists living and working in 11 provinces affected by the Kahramanmaraş earthquakes on 6 February 2023. The data obtained after the interviews were subjected to content analysis using the “thematic analysis” technique within the framework of content analysis. The results of the study revealed that journalists were aware of the effective role of the media and that they carried out their duties responsibly in this context. Participants who stated that they had not received extensive training in disaster reporting emphasized that they had generally gained all their experience through practical experience. During and after the disaster, the inability of their families and themselves to find shelter, equipment shortages, and internet problems made it difficult for them to perform their duties. In particular, false/fake news disseminated via social media and information spread without verification due to the “need to be quick” caused various ethical issues. They also said that difficulties in accessing official sources caused errors in ethical reporting. Journalists who talked about their post-disaster experiences said that they had experienced many traumatic events, such as witnessing many deaths, working with people who had died, and dealing with the media. Journalists who reported experiencing trauma and stress disorders emphasized that they needed support in accessing treatment. It is extremely important, especially during disasters, that journalists are able to perform their duties ethically without interruption, that their needs are fully met, and that their physical and psychological health is protected. However, the inadequacy in meeting these needs has highlighted the urgent need for systemic measures in this regard. At this point, the importance of developing and disseminating an effective disaster response policy has also been emphasized by journalists.

Keywords

• Mass media
• media
• reporter
• earthquake
• disaster reporting

Kahramanmaraş depremlerinden etkilenen illerde görev yapan gazetecilerin afet haberciliğine ilişkin deneyimleri

Öz

Medyanın afet öncesi ve sonrasında toplum için önemli görevleri bulunmaktadır. Haber verme, bilgi sağlama, bilinçlendirme, farkındalık oluşturma ve toplumu iyileştirme süreçlerine katkı sağlama olarak sıralanabilecek bu görevlerin temel aktörü gazetecidir. Deprem gibi afetler toplumu etkilerken afetteki olayları bire bir yaşayan gazeteciyi etkilemesi de kaçınılmazdır. Çalışmanın temel amacı Kahramanmaraş merkezli depremlerin etkilediği 11 ildeki gazetecilerin afet sırasında ve sonrasında yaşadıkları sorunlar eşliğinde afet haberciliğine ilişkin deneyimlerinin ortaya çıkarılmasıdır. Çalışma doğrultusunda Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat 2023’teki depremlerin etkilediği 11 ilde yaşayan ve buralarda mesleklerini sürdüren gazeteciler arasından seçilen, her ilden 5 kişi olmak üzere toplam 55 gazeteci ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yapılan görüşmeler sonrasında elde edilen veriler içerik analizi yöntemi çerçevesinde “tematik analiz” tekniği kullanılarak içerik analizine tabii tutulmuştur. Çalışmanın sonuçları gazetecilerin medyanın etkili bir role sahip olduğunun bilincinde olduklarını, bu bağlamda görevlerinin sorumluluğunu taşıdıklarını ortaya koymuştur. Afet haberciliği alanında ağırlıklı olarak eğitim almadıklarını ifade eden katılımcılar tüm deneyimlerini genellikle yaşayarak edindiklerine vurgu yapmışlardır. Afet sırasında ve sonrasında ailelerinin ve kendilerinin barınacak yer bulamamaları, ekipman eksiklikleri ve internet sorunları görevlerini yapmalarını zorlaştırmıştır. Özellikle sosyal medyadan ulaştırılan yalan/sahte haberler, “hızlı olma” kaygısıyla teyit edilmeden yayılan bilgiler etik bağlamda çeşitli sorunlara neden olmuştur. Ayrıca resmi kaynaklara erişimde zorlanmalarının da etik bir şekilde haber vermeleri noktasında sorunlara neden olduğunu ifade etmişlerdir. Afet sonrası deneyimlerini aktaran gazeteciler, birçok ölüm olayına tanıklık etme, arama kurtarma ekipleriyle beraber çalışma, kendi yakınlarını kaybetme gibi pek çok travmatik olay yaşadıklarını ifade etmişlerdir. Travma ve stres bozukluğu yaşadıklarını ifade eden gazeteciler tedaviye erişim konusunda da desteğe ihtiyaç duyduklarını vurgulamıştır. Gazetecilerin görevlerini aksatmadan, etik bir şekilde yerine getirebilmeleri, ihtiyaçlarının tam anlamıyla karşılanması, fiziksel ve psikolojik sağlıklarını korumaları özellikle afet dönemlerinde son derece önemlidir. Ancak bu ihtiyaçların karşılanması noktasındaki yetersizlikler, bu konuda sistemsel önlemlerin acilen alınması gereğini ortaya çıkarmıştır. Bu noktada etkili bir afetle mücadele politikasının geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmasının önemi gazeteciler tarafından da dile getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kitle medyası
• medya
• muhabir
• deprem
• afet haberciliği

Kaynakça

1. AFAD (2012). 2013-2017 Stratejik planı. Ankara: T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Yayınları.
2. AFAD (2014). Türkiye afet farkındalığı ve afetlere hazırlık araştırması. Ankara: T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Yayınları.
3. AFAD (2018). Türkiye’de afet yönetimi ve doğa kaynaklı afet istatistikleri. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://www.afad.gov.tr/afet-istatistikleri
4. Aktaş, E. (2019). 1902 Çankırı depremi: Depremin etkileri ve afet yönetimi. Ankara Üniversitesi Osmanlı Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 46, 15-39.
5. Altun, F. (2018). Afetlerin ekonomik ve sosyal etkileri: Türkiye örneği üzerinden bir değerlendirme. Sosyal Çalışma Dergisi, 2(1), 1-17. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/otam/issue/67197/1048924
6. Apak, D. (2021). Pandemi döneminde yavaş gazetecilik: The Guardian gazetesi örneği. İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13 (2), 329-349. https://doi.org/10.17932/IAU.IAUSBD.2021.021/IAUSBD_V13I2002 Ata, F. (2023). Afet haberciliği: Kahramanmaraş merkezli depremler sürecinde sosyal medyaya yönelik bir değerlendirme. TRT Akademi Dergisi, 8 (18), 606-629. https://doi.org/10.37679/trta.1271366
7. Atalay, G. E. (2017). Şiddeti haber yapmak: Gazeteciler ve travma. Marmara İletişim Dergisi, (28), 21-32. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/maruid/issue/34097/363638
8. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. BEÜ SBE Dergisi, 7(1), 231-274. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/bitlissos/issue/38061/399955

9. Bolat, A. G. (2023). Afet döneminde medyada özdenetim ve özdenetim uygulamaları. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 7(3), 175-197. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/ejnm/issue/79773/1274133
10. Boztepe Taşkıran, H. (2023). Afet iletişimi nedir, ne değildir?.İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Medya Dergisi, (14), 359-363. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/yenimedya/issue/78681/1306010
11. Braun, V., ve Clarke, V. (2021). Thematic analysis: A practical guide. UK: Sage.
12. Budak, E. (2023). Türk medyasının depremle imtihanı: Kahramanmaraş depremini afet haberciliği üzerinden değerlendirmek. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 11(2), 1087-1113. https://doi.org/10.19145/e-gifder.1287043
13. Coşkun, M. (2020). Kriz zamanlarında haber üretim süreci: 15 Temmuz 2016 Darbesi’nde gazetecilik pratiği. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 48, 274-290. https://doi.org/10.17498/kdeniz.797140
14. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri (Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni). (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev). Siyasal Kitabevi. (Eserin orjinali 1997’de yayınlandı)
15. Crowe, A. (2011). The social media manifesto: a comprehensive review of the impact of social media on emergency management. Journal of Business Continuity & Emergemcy Planning, 5(1), 409-420. https://doi.org/10.69554/LPOO6238
16. Demir, H., & Balcı, E. V. (2019). Kriz haberciliği ve etik sorunsalı. Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Düşünceler Hakemli E-Dergisi, 11, 48-56. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/euifydhed/issue/46530/569132 Dill, R. K., & Wu, H. D. (2009). Coverage of Katrina in local, regional, national newspapers, Newspaper Research Journal, 30 (1), 6-20. https://doi.org/10.1177/073953290903000102
17. Diyaroğlu, B. N. (2011). Kriz iletişiminde medya yönetimi ve 2009 Türk Hava Yolları ve 2001 Amerikan Hava Yolları krizi karşılaştırmalı incelemesi, [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi}, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
18. Dursun, Z. (2024). Afet döneminde medya söylemleri. EKEV Akademi Dergisi, 97, 305-319. https://doi.org/10.17753/sosekev.1391142
19. Dworznik, G., & Grubb, M. (2007). Preparing for the worst: Making a case for trauma training in the journalism classroom. Journalism & Mass Communication Educator, 62(2), 190-210. https://doi.org/10.1177/107769580706200206
20. EM-DAT, (2023). Türkiye’deki depremler 1900’den günümüze bir inceleme. Amerika: The Deadliest Earthquakes in Turkiye.
21. Ergin Çağatay, H. H. (2024). Afet iletişimi ve afet iletişiminde medyanın rolü. Bitlis Eren Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 159-170. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/bersad/issue/84132/1503264
22. Ernur, E. (2024). Travma haberciliği ve gazeteciler üzerine etkisi: KKTC örneği. [Yüksek Lisans Tezi] Yakın Doğu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Lefkoşa.
23. Feinstein, A. (2006). Journalists under fire: The psychological hazards of covering war. JHU Press.
24. Gönden, M., & Şafak, A. (2022). Doğal afetlerde gazeteciler ve travma deneyimleri. Sakarya İletişim Dergisi, 2(2), 133-151. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/silet/issue/74453/1210749
25. Grix, J. (2010). The foundations of research. London: Palgrave Macmillan.
26. Güler, H. H. (2013), Afetler ve medya ders notları afet yönetimi-Ders-11, Ankara Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi Yayınları.
27. Güngör, N. (2018). İletişim kuram ve yaklaşımlar. Ankara: Siyasal Kitapevi Yayınları.
28. Houston, J. B.,Schraedley, M. K., Worley, M. E., Reed, K. &Saidi, J. (2019). Disaster journalism: Fostering citizen and community disaster mitigation, preparedness, response, recovery, and resilience across the disaster cycle. Disasters, 43(3), 531-611. https://doi.org/10.1111/disa.12352
29. Kadıoğlu, M., & Özdamar, E. (2008). Afet zararlarını azaltmanın temel ilkeleri. Ankara: Türkiye Ofisi Yayınları.
30. Kılıç, A. (2014). Medyanın gelişimi, sosyal medyanın siyasal iletişimi etkileme rolü. (Yayın No: 381158) [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
31. Kütükoğlu, E. (2021). Afet gazeteciliğine gündem belirme kuramı ve İzmir Depremi haberlerinden bakış. Uluslararası Medya ve İletişim Araştırmaları Hakemli Dergisi, 4 (2), 211-233. https://doi.org/10.33464/mediaj.994871
32. Maden, S. (2023). 6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş’ta yaşanan depremler ekseninde Türkiye’de deprem haberciliğine bakış: Prof. Dr. Süleyman İrvan ile söyleşi. Etkileşim, (11), 406-420. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2023.6.11.202
33. Mwita K. (2022). Factors influencing data saturation in qualitative studies. Research in Business and Social Science. 11(4),414–420. https://doi.org/10.20525/ijrbs.v11i4.1776
34. NIDM. (2014). Re-examining principles of disaster reporting A training course for senior journalists, PIOs and PROs. Seeds Technical.
35. Özmelek Taş, N. (2019). Gündem belirleme ve sosyal medya üzerine betimsel bir yaklaşım. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(67), 957-972. https://doi.org/10.17719/JISR.2019.3784
36. Puente S., Pellegrini, S., & Grassau, D. (2013). How to measure professional journalistic standards in television news coverage of disasters 27-Fearthquake in Chile. International Journal of Communication, 7(2013), 1896-1911. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/289125560_How_to_Measure_Professional_Journalistic_Standards_in_Television_News_Coverage_of_Disasters_27-F_Earthquake_in_Chile
37. Şahin, C., & Sipahioğlu, Ş. (2002). Doğal afetler ve Türkiye. Ankara: Gündüz Eğitim Yayınları.
38. Salam, M. A., & Khan, S. A. (2020). Lessons from the humanitarian disaster logistics management: A case study of the earthquake in Haiti. Benchmarking. 27, 1455–1473. https://doi.org/10.1108/BIJ-04-2019-0165
39. Sarma, R. J. (2021). Media and disaster management: The role of media. International Journal of Advances in Engineering and Management, 3(10 Oct 2021), 827-833. Erişim adresi: https://ijaem.net/issue_dcp/Media%20and%20Disaster%20Management%20The%20Role%20of%20Media.pdf
40. Soydan, E., & Alpaslan, N. (2014). Medyanın doğal afetlerdeki işlevi. İstanbul Journal of Social Sciences, 7, 53-64. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/istjss/issue/17493/183033
41. Sreedharan, C. Thorsen, E., & Sharma, N. (2019). Disaster journalism: Building media resilience in Nepal. Poole: Bourne- mouth University.
42. Strateji ve Bütçe Başkanlığı, (2023). 2023 Kahramanmaraş ve Hatay depremleri raporu. Ankara: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı.
43. Tekin, G., & Yazgan J. (2018). Afet yönetim sürecinde medyanın rolü. Sosyal Bilimler Dergisi, 19, 367-374. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/363173945_Afet_Yonetimi_Surecinde_Medyanin_Rolu
44. Tiwari, S., & Pillai, S. (2024), Media impact on disaster management. International Journal of Innovations and Research Analysis, 4 (2(I), 23-29. Erişim adresi: https://www.inspirajournals.com/uploads/Issues/1313855215.pdf Tokgöz, O. (2020). Temel gazetecilik (14. Baskı). Ankara: İmge Yayınları.
45. Tokgöz, O. (2021). Çeşitli anlatım biçimleriyle günümüzde haberciliğin konumu. Yeni Yüzyılda İletişim Çalışmaları Dergisi, 1(3), 5-20. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/iyyuicd/issue/76118/1262037
46. Torlak, P., & Aker, H. (2024). Kahramanmaraş depremleri ve habercilerin deneyimleri: Haber üretim süreçlerinin fiziksel, teknik ve etik yönleri. Etkileşim (14), 162-195. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2024.7.14.264
47. Usta, E., & Yükseler, M. (2021). Afetlerde sosyal medya kullanımı ve etik ikilemler: İzmir Seferihisar Depremi örneği. Afet ve Risk Dergisi, 4, 249-269. https://doi.org/10.35341/afet.981246
48. Yalçın, E. (2023). Doğal afetlerin doğal olmayan sonuçları: Gazetelerin deprem haberciliği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 78, 188-210. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1336124
49. Yaman, F. (2021). Dünyada ve ülkemizde afet ve acil durum yönetimi ve güncel yaklaşımlar. Ankara: Gece Yayınları.
50. Yılmaz, A. (2003). Afet yönetimi. Ankara: Pegem Yayınları.
51. Yüksel, E. (2001). Medyanın gündem belirleme gücü. Konya: Çizgi Kitapevi Yayınları.
52. Zincir, O., & Yazıcı, S. (2013). Kriz yönetimi ve afetlerde sosyal medya kullanımı. İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi. 49, 65-82. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/iusiyasal/issue/631/6428