Visual lies, digital truths: a critical look at data manipulation through infographics in digital journalism in Türkiye

Abstract

This study investigates how infographic content, which has become increasingly prevalent in digital journalism, functions as a potential vehicle for data-driven manipulation and ideological framing. In the contemporary media landscape, infographics are no longer merely tools for conveying information; rather, they operate as discursive instruments that shape, direct, and, in some cases, distort the construction of meaning. The theoretical framework of this research is grounded in Pinto’s (2017) criteria for ethical and structural standards in infographic journalism, Cairo’s (2016) typology of manipulation techniques through data visualization, Kress and van Leeuwen’s (2020) multimodal discourse analysis model of visual narratives, and Wainer’s (2016) theory of “strategies of visual lies. Employing a qualitative research design, the study systematically examines infographic news content published between April 1 and April 30, 2025, on two major digital news platforms in Türkiye: TRT Haber and Habertürk. Using descriptive analysis, the research identifies several manipulative strategies embedded within the infographics, including decontextualization, axis and scale distortion, selective data presentation, and visual hierarchy. These strategies reveal that infographic structures-despite their appearance of objectivit-are capable of subtly guiding audience perception in ideologically laden ways. The findings suggest that the foundational principles of data journalism-particularly objectivity and impartiality-can be discursively undermined through the visual representation of data. As such, this study underscores the need to critically assess infographic content not only in terms of technical accuracy but also with regard to the ideological and discursive frameworks it conveys. Infographics, therefore, should be understood as active agents in the construction of media discourse rather than as neutral representations of factual data.

Keywords

• Infographic journalism
• manipulation
• new media
• data journalism
• digital journalism

Görsel yalanlar, sayısal gerçekler: Türkiye’de dijital habercilikte infografik yoluyla veri manipülasyonuna eleştirel bir bakış

Öz

Bu çalışma, dijital habercilik bağlamında giderek daha görünür hale gelen infografik içeriklerin, veri temelli manipülasyon biçimleri aracılığıyla söylemsel yönlendirme potansiyelini nasıl taşıdığına odaklanmaktadır. Günümüzde infografikler yalnızca haberin görselleştirilmiş sunumları değil; aynı zamanda anlam üretim süreçlerinde yönlendirici, çerçeveleyici ve çoğu zaman ideolojik yeniden üretim aracı olarak konumlanmaktadır. Araştırmanın kuramsal zemini, Pinto’nun (2017) infografik haberciliğin taşıması gereken etik ve yapısal niteliklerine ilişkin yaklaşımı; Cairo’nun (2016) veri görselleştirme yoluyla gerçekleştirilen manipülasyon pratiklerine dair tipolojisi; Kress ve van Leeuwen’in (2020) görsel anlatıların ideolojik kurgusunu açıklayan göstergebilimsel söylem çözümlemesi ile Wainer’ın (2016) “görsel yalan stratejileri” kuramı ekseninde yapılandırılmıştır. Nitel araştırma deseni kapsamında gerçekleştirilen çalışmada, TRT Haber ve Habertürk dijital haber platformlarında 1–30 Nisan 2025 tarihleri arasında yayımlanan infografik haber içerikleri, betimsel analiz yöntemiyle sistematik biçimde incelenmiştir. Verilerin çözümlemesi, infografiklerde bağlamsızlaştırma, görsel ölçek ve eksen manipülasyonu, seçici veri sunumu ve hiyerarşik kompozisyon gibi görsel stratejiler yoluyla haberin ideolojik biçimde yeniden kurgulandığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda infografikler, nesnellik iddiası taşıyan veri temelli içeriklerin, görsel biçimlendirme yoluyla alımlayıcıyı belli bir bakış açısına yönlendirme potansiyeline sahip araçlara dönüştüğünü göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, veri gazeteciliğinin merkezinde yer alan nesnellik ve tarafsızlık ilkelerinin, infografik temsiller aracılığıyla söylemsel düzeyde kırılabildiğini ve bu görsel içeriklerin medya söyleminin ideolojik inşasında aktif bir rol üstlenebileceğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, infografik içeriklerin yalnızca teknik doğruluklarıyla değil, aynı zamanda taşıdıkları söylemsel niyet ve bağlamla birlikte ele alınması gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• İnfografik habercilik
• manipülasyon
• yeni medya
• veri gazeteciliği
• dijital habercilik

Kaynakça

1. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2010). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri, Sakarya: Sakarya Yayıncılık.
2. Anderson, A. S. M. (2018). Social Media Use in 2018. Erişim adresi: https://www.pewresearch.org/internet/2018/03/01/social-media-use-in-2018/
3. BİNARK, F., & Bayraktutan, G. (2013). Ayın karanlık yüzü yeni medya ve etik.
4. Bounegru, L., Chambers, L., & Gray, J. (2012). The data journalism handbook. European Journalism Centre. Erişim adresi: https://ejc.net/resources/the-data-journalism-handbook-1
5. Boyles, J. L. (2021). What Is Data Literacy? Journalism Research That Matters, 167. https://doi.org/10.1093/oso/9780197538470.003.0009
6. Bradshaw, P. (2017). Data journalism. In The Online Journalism Handbook (pp. 250-280). Routledge.
7. Cairo, A. (2012). The Functional Art: An introduction to information graphics and visualization. Berkeley, CA: New Riders.
8. Cairo, A. (2016). The truthful art: Data, charts, and maps for communication. Berkeley, CA: New Riders.

9. Çelenk, S. (2008). Başka Bir İletişim Mümkün. İstanbul: IPS Vakfı Yayınları.
10. D'ignazio, C., & F. Klein, L. (2020). Seven intersectional feminist principles for equitable and actionable COVID-19 data. Big data & society, 7(2), 2053951720942544. https://doi.org/10.1177/2053951720942544
11. Dağ, P. (2020). Dünyada ve Türkiye’de: Veri Gazeteciliği!. Erişim adresi https://medium.com/@pinardag/dunyada-ve-turkiyede-veri-gazetecili-i-4e2a4703d074
12. Deuze, M. (2008). The changing context of news work: Liquid journalism for a monitorial citizenry. International journal of Communication, 2, 18-18.
13. Few, S. (2009). Now you see it: simple visualization techniques for quantitative analysis. Analytics Press.
14. Friendly, M. (2008). The golden age of statistical graphics. Statistical Science, 502-535. https://doi.org/10.1214/08-STS268
15. Geray, H., & Aydoğan, A. (2010). Yeni iletişim teknolojileri ve etik. Bülent Çaplı ve Hakan Tuncel (der.), Televizyon Haberciliğinde Etik, Ankara: Fersa Matbaacılık, 305-321.
16. Gynnild, A. (2019). Visual journalism. The international encyclopedia of journalism studies, 1-8. https://doi.org/10.1002/9781118841570.iejs0274
17. Hall, S. (1997). Other. Representation: Cultural representations and signifying practices, 2, 223.
18. Harrower, M., & Brewer, C. A. (2003). ColorBrewer. org: an online tool for selecting colour schemes for maps. The Cartographic Journal, 40(1), 27-37. https://doi.org/10.1179/000870403235002042
19. Howard, A. B. (2014). The art and science of data-driven journalism.
20. Kayser-Bril, N., Valeeva, A., & Radchenko, I. (2016). Transformation of communication processes: Data journalism. https://doi.org/10.48550/arXiv.1605.01956
21. Kirk, A. (2019). Data visualisation: A handbook for data driven design.
22. Knaflic, C. N. (2015). Storytelling with data: A data visualization guide for business professionals. John Wiley & Sons.
23. Kress, G., & Van Leeuwen, T. (2020). Reading images: The grammar of visual design. Routledge.
24. Meyer, A. D. (1991). Visual data in organizational research. Organization science, 2(2), 218-236. https://doi.org/10.1287/orsc.2.2.218
25. Pangrazio, L., & Selwyn, N. (2018). “It’s not like it’s life or death or whatever”: Young people’s understandings of social media data. Social Media+ Society, 4 (3). https://doi.org/10.1177/2056305118787808
26. Pavlik, J. V. (2013). Innovation and the future of journalism. Digital journalism, 1(2), 181-193. https://doi.org/10.1080/21670811.2012.756666
27. Pinto, J. C. (2017). The relevance of digital infographics in online newspapers. European Scientific Journal, Special edition, (ISSN 1857-7881), 428-434. https://doi.org/10.19044/esj.2017.v13n10p%25p
28. Rogers, R. (2009). The end of the virtual: Digital methods (Vol. 339). Amsterdam University Press. https://doi.org/10.5117/9789056295936
29. Saka, E. (2019). Türkiye’de internet. Turkiye Internet Tarihi. Istanbul: Alternatif Bilisim Dernegi, 4-71. Erişim adresi: https://ekitap.alternatifbilisim.org/pdf/turkiye-internet-tarihi.pdf
30. Segel, E., & Heer, J. (2010). Narrative visualization: Telling stories with data. IEEE transactions on visualization and computer graphics, 16(6), 1139-1148. https://doi.org/10.1109/TVCG.2010.179
31. Similarweb. (2025). Erişim adresi: https://www.similarweb.com/tr/top-websites/turkey / TDK. (2025). Erişim adresi: https://sozluk.gov.tr/
32. Tong, J., & Zuo, L. (2021). The inapplicability of objectivity: Understanding the work of data journalism. Journalism Practice, 15(2), 153-169. https://doi.org/10.1080/17512786.2019.1698974 Tufekci, Z. (2018). It’s the (democracy-poisoning) golden age of free speech. Wired, 16(01), 2018. Erişim adresi: https://www.wired.com/story/free-speech-issue-tech-turmoil-new-censorship/
33. Tufte, E. R. (1983). The visual display of. Quantitative Information, 13.
34. Wainer, H. (2016). Truth or truthiness: Distinguishing fact from fiction by learning to think like a data scientist. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781316424315
35. Yalman, A. (2024). Veri Gazeteciliği ve Veri Manipülasyonu. Ankara: Nobel Yayınevi.
36. Yalman, A. (2025). Dijital çağda veri gazeteciliği: manipülasyon riskleri, güvenilirlik ve uygulamalı bir veri okuryazarlığı analizi. Akademik İncelemeler Dergisi, 20(1), 186-216. https://doi.org/10.17550/akademikincelemeler.1589747
37. Zeller, F. (2022). The Good, the Bad, and the How-to of Analysing. The SAGE Handbook of Social Media Research Methods, 363. Erişim adresi: http://researchrepository.napier.ac.uk/Output/3088238
38. Zinderen, A. (2021). Veri gazeteciliğinde görsel hikâye anlatımı: Haberde görselleştirme ve infografik tasarım üzerine bir göz izleme çalışması. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(3), 1861-1877. https://doi.org/10.33206/mjss.909606