Ticaret politikası belirsizliği, ülke risk primi ve reel efektif döviz kurunun Türkiye'nin ihracatına etkisi

Öz

Son yıllarda artan ticaret serbestliği ve uluslararası rekabet, özellikle gelişmekte olan ülkelerde ekonomik entegrasyonu ve dış ticaret hacmini hızlandırmıştır. Ancak, uluslararası ticaret politikalarındaki belirsizlikler, ekonomik faaliyetlerde daralmaya yol açarak Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde yatırımları ve döviz kuru oynaklığını etkilediği görülmüştür. Çalışmada, Ticaret Politikası belirsizliği (TPU), Türkiye’nin yıllık Kredi Risk Primi (CDS) verileri ve Reel efektif döviz kurunun (EXRATE) Türkiye’nin temel dış ticaret göstergelerinden biri olan ihracat birim değerine (EXPORT) etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu çalışma Ticaret politikası belirsizliğinin Türkiye ihracatına etkisini inceleyen sınırlı çalışmalardan biri olması nedeni ile literatüre katkı sağlamaktadır. Ayrıca ticaret politika belirsizliği yanında CDS ve efektif döviz kuru gibi finansal değişkenlerin ihracat üzerindeki etkisini birlikte ele alan bir çalışma literatüre özgün bir katkı sunduğu gibi politika yapıcılara da yol gösterici olmaktadır. Çalışmanın amacı doğrultusunda 01.02.2008- 31.01.2025 dönemini kapsayan aylık verilere değişkenlerin farklı durağanlık seviyelerinde olmaları nedeniyle ARDL eşbütünleşme testi yapılmış ve Reel efektif döviz kurunun sadece uzun dönemde ihracat verilerini pozitif yönde etkilediği, CDS’nin ise her iki dönemde de ihracat üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Ticaret politika belirsizliğinin ise Türkiye’nin ihracatı üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Türkiye’nin stratejik konumu ve uluslararası ticaretteki stratejileri nedeniyle ticaret politikası belirsizliğinin yüksekliğinde alternatif ihracat konumlarının tercih edilmesinin ticaret politika belirsizliğinin etkisini zayıflattığı düşünülmektedir. Araştırma Türkiye'nin ihracat stratejilerini geliştirirken göz önünde bulundurması gereken risk unsurlarını ve bu unsurların yönetilmesi gerekliliğini ortaya koymuştur. Ayrıca, gelişmekte olan ülkelerde ihracat performansını iyileştirmeye yönelik politikaların, özellikle döviz kuru ve ülke risk primlerini kontrol altında tutacak mekanizmalar geliştirilmesinin gerekliliği de belirtilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ticaret politika belirsizliği
• ihracat
• reel efektif döviz kuru
• CDS
• ARDL

The impact of trade policy uncertainty, country risk premium, and real effective exchange rate on Türkiye’s exports

Abstract

Recent years have seen an acceleration in economic integration and foreign trade volumes, particularly among developing countries, as a result of increased trade liberalisation and international competition. Nevertheless, the unpredictability surrounding international trade policies has precipitated a decline in economic activity, exerting a deleterious effect on investments and exchange rate volatility in developing countries such as Türkiye.This study aims to investigate the impact of Trade Policy Uncertainty (TPU), Türkiye's annual Credit Default Swap (CDS) data, and the Real Effective Exchange Rate (EXRATE) on the unit value of exports (EXPORT), one of Türkiye's key foreign trade indicators. This study contributes to the literature as it is one of the few studies examining the impact of trade policy uncertainty on Turkish exports. Furthermore, by addressing the combined impact of financial variables such as CDS and effective exchange rate on exports alongside trade policy uncertainty, this study offers a unique contribution to the literature and provides guidance to policymakers. In line with the objective of the study, an ARDL cointegration test was performed on monthly data covering the period from February 1, 2008, to January 31, 2025, due to the different levels of stationarity of the variables. It was determined that the real effective exchange rate only positively affects export data in the long term, while CDS has a positive and significant effect on exports in both periods. It has been determined that TPU has no significant effect on Türkiye's exports. Due to Türkiye's strategic location and strategies in international trade, it is thought that the preference for alternative export locations in the face of high TPU weakens the effect of trade policy uncertainty.

Keywords

• Trade policy uncertainty
• exports
• real effective exchange rate
• CDS
• ARDL

Kaynakça

1. Alev, N. (2020). Döviz kuru ve döviz kuru volatilitesinin ihracat ve ithalata etkisi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(4), 606-623. https://doi.org/10.25287/ ohuiibf.573212
2. Baker, S. R., Bloom, N., & Davis, S. J. (2016). Measuring economic policy uncertainty. The Quarterly Journal of Economics, 131(4), 1593–1636. https://doi.org/10.1093/qje/qjw024
3. Baker, S., Bloom, N., & Davis, S. (2019). The extraordinary rise in trade policy uncertainty. 17 September 2019. 1-8. Retrieved from: https://voxeu.org/article/extraordinary-rise-trade-policy-uncertainty
4. Bianconi, M., Esposito, F., & Sammon, M. (2021). Trade policy uncertainty and stock returns. Journal of International Money and Finance, 119, 102492. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2021.102492
5. Caldara, D., Iacoviello, M., Molligo, P., Prestipino, A., & Raffo, A. (2020). The economic effects of trade policy uncertainty. Journal of Monetary Economics, 109, 38-59. https://doi.org/10.1016/j.jmoneco.2019.11.002
6. Crowley, M., Meng, N., & Song, H. (2018). Tariff scares: Trade policy uncertainty and foreign market entry by Chinese firms. Journal of International Economics, 114, 96-115. https://doi.org/10.1016/j.jinteco.2018.05.003
7. Çelik, E., & Çatuk, C. (2023). Uluslararası ticarette ihracat ve işletmelerin ihracat performansını etkileyen faktörler. Uluslararası Ticaret ve Lojistik Kapsamında Yönetim, Finans ve Muhasebe Yaklaşımları, 55
8. Çelik, E., & Çatuk, C. (2024). İhracat yapan işletmelerin sahip olduğu kaynaklar ve yeteneklerin ihracat performansına etkisi: TRB1 bölgesi üzerine bir araştırma. Journal Of History School, 16(Lxv), 1862-1885. https://doi.org/10.29228/joh.69929

9. Dilsiz, G. (2024). İhracat çeşitliliğini etkileyen faktörler ve Ar-Ge faaliyetlerinin ihracat çeşitliliği üzerindeki etkisi [Yüksek lisans tezi], Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, Biecik
10. Feng, L., Li, Z., & Swenson, D. L. (2017). Trade policy uncertainty and exports: Evidence from China's WTO accession. Journal of International Economics, 106, 20-36. https://doi.org/10.1016/j.jinteco.2016.12.009
11. Gozgor, G., Tiwari, A. K., Demir, E., & Akron, S. (2019). The relationship between Bitcoin returns and trade policy uncertainty. Finance Research Letters, 29, 75-82. https://doi.org/10.1016/j.frl.2019.03.016
12. Güler, A. (2021). Reel döviz kuru şoklarının ihracat ve dış ticaret dengesi üzerindeki asimetrik etkileri: Türkiye için NARDL Yaklaşımından Kanıtlar. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(2), 950-970. https://doi.org/10.33206/mjss.869125
13. Güngör, Ş. (2023). Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne sektörel ihracatına döviz kurunun etkisi. Retrieved from: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/437726
14. Güriş, S., Çağlayan, E., & Güriş, B. (2017). Basic econometrics with Eviews. İstanbul: Der Yayınları
15. Hammoudeh, S., Uddin, G. S., Sousa, R. M., Wadström, C., & Sharmi, R. Z. (2022). Do pandemic, trade policy and world uncertainties affect oil price returns?. Resources Policy, 77, 102705. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2022.102705
16. Handley, K., & Limao, N. (2015). Trade and investment under policy uncertainty: theory and firm evidence. American Economic Journal: Economic Policy, 7(4), 189-222. https://doi.org/10.1257/pol.20140068
17. Handley, K., & Limão, N. (2017). Policy uncertainty, trade, and welfare: theory and evidence for China and the United States. American economic review, 107(9), 2731-2783. https://doi.org/10.1257/aer.20141419
18. Handley, K., & Limão, N. (2022). Trade policy uncertainty. Annual Review of Economics, 14(1), 363-395. https://doi.org/10.1146/annurev-economics-021622-020416
19. Handley, K. (2011): Exporting under trade policy uncertainty: Theory and evidence, WTO Staff Working Paper, No. ERSD-2011-20, World Trade Organization (WTO), Geneva, https://doi.org/10.30875/603d5ee6-en
20. Huynh, T. L. D., Nasir, M. A., & Nguyen, D. K. (2023). Spillovers and connectedness in foreign exchange markets: The role of trade policy uncertainty. The Quarterly Review of Economics and Finance, 87, 191-199. https://doi.org/10.1016/j.qref.2020.09.001
21. Li, D., Zhang, F., & Li, X. (2022). Can US trade policy uncertainty help in predicting stock market excess return?. Finance Research Letters, 49, 103136. https://doi.org/10.1016/j.frl.2022.103136
22. Li, M., Lin, Q., Lan, F., Zhan, Z., & He, Z. (2023). Trade policy uncertainty and financial investment: Evidence from Chinese energy firms. Energy Economics, 117, 106424. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2022.106424
23. Liu, Q., & Ma, H. (2020). Trade policy uncertainty and innovation: Firm level evidence from China’s WTO accession. Journal of International Economics, 127, 103387. https://doi.org/10.1016/j.jinteco.2020.103387
24. Mazlum, N. (2020). 1980-2018 dönemi Türkiye ekonomisi ve dış ticaretinin gelişim seyri. Gümrük ve Ticaret Dergisi, 7(22), 54-71. Retrieved from: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1226115
25. Mert, M., & Çağlar, A.E. (2019). Eviews ve Gauss Uygulamalı Zaman Serileri Analizi. Ankara: Detay Yayıncılık
26. Nuroglu, E., & Çekin, S. E. (2020). Ticaret savaşlarının uluslararası ticaret ve reel ekonomiye etkisi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (27), 73-90. https://doi.org/10.18092/ulikidince.570420
27. Osnago, A., Piermartini, R., & Rocha, N. (2015). Trade policy uncertainty as barrier to trade (No. ERSD-2015-05). WTO Staff Working Paper
28. Özbaş, H., & Yıldırım, O. (2023). Türkiye ihracatının rekabet gücünü etkileyen faktörler: ekonometrik bir analiz (2001-2019). Fiscaoeconomia, 7(1), 606-643. https://doi.org/10.25295/fsecon.1127461
29. Özçelik, O. (2022). Ekonomi ve dış ticaret politikası belirsizliklerinin ABD-Çin dış ticaret dengesine etkileri: Fourier ADF ve Genişletilmiş ARDL ile Bir Analiz. Fiscaoeconomia, 6(3), 1071-1102. https://doi.org/10.25295/fsecon.1087191
30. Özel, H. A. (2011). Türkiye’de ticari serbestleşmenin tarihsel gelişimi. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 6(2), 73–92. Retrieved from: https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423901699.pdf
31. Özkan, O. (2020) ABD’nin ekonomik politika ve ticaret politikası belirsizlikleri ile dolar-tl kuru arasındaki nedensellik ilişkisi, 19. Uluslararası işletmecilik kongresi, 23-25 Eylül, ss.851-861
32. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289- 326. https://doi.org/10.1002/jae.616
33. Phillips, P. C. B., & Perron, P. (1988). Testing for a Unit Root in Time Series Regression. Biometrika, 75(2), 335-346. https://doi.org/10.1093/biomet/75.2.335
34. Salihoğlu, E. (2022). Dış ticaret açığı veren ülkelerde döviz kurunun dış ticaret performansı üzerindeki etkisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(3), 1712-1730. https://doi.org/10.1257/aer.20141419
35. Steinberg, J. B. (2019). Brexit and the macroeconomic impact of trade policy uncertainty. Journal of International Economics, 117, 175-195. https://doi.org/10.1016/j.jinteco.2019.01.009
36. Şahin, I. F. O. (2022). Türkiye’nin 1980-2021 dönemi dış ticaret gelişiminin irdelenmesi. Gümrük ve Ticaret Dergisi, 9(27), 82-99. Retrieved from: https://dergipark.org.tr/en/pub/gumrukticaretdergisi/issue/69206/1078322
37. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2001). Using Multivariate Statistics (4th ed.). Boston: Allyn and Bacon
38. Tokucu, E., & Yüce, A. (2013). Türkiye'nin ihracat performansının 1980 sonrası dönemde gelişimi ve ihracatın artırılmasında uluslararası pazarlama inovasyonunun rolü. Trakya University, Economics & Administrative Sciences Faculty E-Journal/Trakya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi E-dergi. Retrieved from: https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423931425.pdf
39. Uslu, H. (2023). Türkiye’de reel döviz kuru, enflasyon ve faiz oranlarının dış ticaret üzerindeki etkisi: simetrik ve asimetrik yöntemlerle analiz. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(2), 524-556. https://doi.org/10.33206/mjss.1186057
40. Ünlü, F. (2024). Trade balance, real exchange rate and trade policy uncertainty in Türkiye: evidence from the SVAR approach. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics, (40), 63-75. https://doi.org/10.26650/ekoist.2024.40.1354907
41. Wang, F., & Wu, M. (2023). How does trade policy uncertainty affect China's economy and energy?. Journal of Environmental Management, 330, 117198. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2022.117198
42. Yu, M., Fan, J., Wang, H., & Wang, J. (2023). US trade policy uncertainty on Chinese agricultural imports and exports: An aggregate and product-level analysis. International Review of Economics & Finance, 84, 70-83. https://doi.org/10.1016/j.iref.2022.10.018
43. Zhang, R., & Qu, Y. (2022). The impact of US trade policy uncertainty on the trade margins of China’s export to the US. Sustainability, 14(22), 15101. https://doi.org/10.3390/su142215101