Kuru çay üretim maliyetinin azaltılmasında direkt ilk madde malzeme (DİMM) maliyetinin yönetimi: çay sektöründe bir araştırma

Öz

Çay, Doğu Karadeniz bölgesinin önemli tarımsal ürünlerinden biridir. Yaklaşık bir milyon Müstahsil (çay yaprağı üreticisi) tarafından toplamda seksen bin hektarlık bir alanda çay tarımı yapılmaktadır. Bölgedeki çay üretimi Türkiye'nin tüm çay talebini karşılamanın yanı sıra ihracat kapasitesine katkıda bulunmaktadır. Çay tarımı Türkiye'nin ithalattan kurtulması ve böylece cari açığın azaltılmasına katkı sağlarken bölgede istihdam yaratılmasına da imkân sağlamaktadır. Çay sektörünün geleceği büyük ölçüde sadece üretilen yaş çayın miktarına değil, aynı zamanda kalitesi ve maliyetine de bağlıdır. Bu nedenle sektörün büyümesi, yaş çay yaprağı kalitesinin artırılması ve üretim maliyetlerinin düşürülmesine bağlıdır. Bu çalışma sürdürülebilir çay tarımı için sektörün temel hammaddesi olan yaş çay yaprağı maliyetini düşürebilmek amacıyla, Değer Zinciri Analizinin (DZA) ilk aşaması olan Direkt ilk madde malzeme maliyetinin yönetimi üzerine odaklanmıştır. Araştırmanın kapsamı, Türkiye’nin başlıca çay üretim bölgeleri olan Rize, Trabzon ve Artvin illeridir. Çalışmada veriler Çay müstahsilleri ile yapılan yüz yüze görüşme ve anket ile toplanmıştır. Yaş çay yaprağı maliyetinin iyileştirilmesinde işgücü ve gübre faktörlerinin en önemli kısıtlardan olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen diğer bulgulardan hareketle çay üretim maliyetlerinin iyileştirilmesi için akademik ve pratik öneriler geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Maliyet yönetimi
• tarım ekonomisi
• direkt ilk madde malzeme
• çay
• yaş çay yaprağı değer zinciri

Managing direct raw material costs (DRMC) to reduce dry tea production costs: a study in the tea sector

Abstract

Tea is one of the major agricultural products of the Eastern Black Sea region. Tea cultivation is carried out by approximately one million growers over a total area of eighty thousand hectares. Tea production in the region not only meets Turkey’s entire domestic demand for tea but also contributes to the country’s export capacity. Tea farming helps Turkey reduce its dependence on imports, thereby contributing to the decrease of the current account deficit, while also providing employment opportunities in the region. The future of the tea industry largely depends not only on the quantity of fresh tea produced but also on its quality and cost. Therefore, the growth of the sector depends on improving the quality of fresh tea leaves and reducing production costs. This study focuses on the management of direct raw material costs, which constitutes the first stage of the Value Chain Analysis (VCA), with the aim of reducing the cost of fresh tea leaves - the main raw material of the sector - for sustainable tea cultivation. The scope of the research covers Turkey’s main tea-producing provinces: Rize, Trabzon, and Artvin. Data were collected through face-to-face interviews and surveys conducted with tea growers. The findings indicate that labor and fertilizer are the most significant constraints in improving the cost of fresh tea leaves. Based on the other findings obtained, both academic and practical recommendations have been developed to improve tea production costs.

Keywords

• Cost management
• agricultural economics
• direct raw material
• tea
• fresh tea leaf value chain

Kaynakça

1. Adanacıoğlu, H., Saner, G., & Ağı, H. B. (2018). Sürdürülebilir Gıda Değer Zinciri Yaklaşımı. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 21, 221–226. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.472847
2. Başer, U., & Bozoğlu, M. (2018). Türk Tarım- ıda Bilim ve Teknoloji Dergisi. Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 6(8), 1002–1007. https://doi.org/10.24925/turjaf.v6i8.1002-1007.1835
3. Bay, M., & Koşar, A. (2021). Değer Zi̇nci̇ri̇ Nedi̇r? Ve Değer Zi̇nci̇ri Anali̇zi̇ni̇ Çeşi̇tli̇ Sektörlere Olan Yansımalarına Kısa Bi̇r Bakış. Journal of International Social Research, 14(77-6), 1120–1168. Erişim adresi: https://doi.org/10.17719/jisr.11520
4. Bellù, L. G. (2013). Value chain analysis for policy making: Methodological guidelines and country cases for a quantitative approach. Içinde EASYPol Series 129 (pp. 2219–9. FAO. https://www.fao.org/3/at511e/at511e.pdf
5. Clay, P. Mac, & Feeney, R. (2019). Analyzing agribusiness value chains: A literature review. International Food and Agribusiness Management Review, 22(1), 31–46. https://doi.org/10.22434/IFAMR2018.0089
6. Dutta, R. (2011). Impact of age and management factors on tea yield and modelling the influence of leaf area index on yield variations. ScienceAsia, 37(1), 83–87. https://doi.org/10.2306/scienceasia1513-1874.2011.37.083
7. Dutta, R., Stein, A., Smaling, E. M. A., Bhagat, R. M., & Hazarika, M. (2010). Effects of plant age and environmental and management factors on tea yield in Northeast India. Agronomy Journal, 102(4), 1290–1301. https://doi.org/10.2134/agronj2010.0091
8. Eskasasnanda, I. D. P., & Wiradimadja, A. (2020). Mechanisation in tea plantation driving factors and its impact on sustainable environment. Jurnal Pendidikan Geografi, 25(1), 61–68. https://doi.org/10.17977/um017v25i12020p061

9. Haggblade, S., Theriault, V., Staatz, J., Dembele, N., & Diallo, B. (2012). A Conceptual Framework for Promoting Inclusive Agricultural Value Chains. Improving the Inclusiveness of Agricultural Value Chains in West Africa. Içinde International Fund for Agricultural Development.
10. Han, Y., Xiao, H., Qin, G., Song, Z., Ding, W., & Mei, S. (2014). Developing Situations of Tea Plucking Machine. Engineering, 06(06), 268–273. https://doi.org/10.4236/eng.2014.66031
11. Hellin, J., & Meijer, M. (2006). Guidelines for value chain analysis. Analysis, November.
12. Hettiachchige S.R.P, & Rathnayake C. (2021). The Ceylon Black Tea Value Chain. Australasian Agribusiness Perspectives, 24, 1–26.
13. Iori, P., Silva, R. B. da, Ajayi, A. E., Silva, F. A. de M., Junior, M. de S. D., & Souza, Z. M. de. (2014). What Drives Decline Productivity in Ageing Tea Plantation - Soil Physical Properties or Soil Nutrient Status? Agricultural Science, 2(1), 22–36. https://doi.org/10.12735/as.v2i1p22
14. Kacar, B. (2010). Çay - Çay bitkisi, biyokimyası, gübrelenmesi, işleme teknolojisi (1. baskı). Nobel Yayın Dağıtım Tic. Ltd. Şti.
15. Kamau, D. M., Spiertz, J. H. J., Oenema, O., & Owuor, P. O. (2008). Productivity and nitrogen use of tea plantations in relation to age and genotype. Field Crops Research, 108(1), 60–70. https://doi.org/10.1016/j.fcr.2008.03.003
16. Kumar, D., & P.V., R. (2016). Value Chain: a Conceptual Framework. International Journal of Information Engineering and Management Sciences, 7(1), 74–77. Erişim adresi: http://www.scienceandnature.org/IJEMS_Vol7(1)2016.php
17. Miller, C., & Jones, L. (2012). Book Review: Agricultural Value Chain Finance: Tools and Lessons. Içinde Millennial Asia (C. 3, Sayı 1). FAO. https://doi.org/10.1177/097639961200300108
18. Mokaya, B. N., Chemining’wa, G. N., Ambuko, J. L., & Nyankanga, R. O. (2018). Effect of organic and inorganic fertilizers on growth, yield and nutrient use efficiency of clonal tea (Camellia sinensis). Cell Biology and Development, 2(1). https://doi.org/10.13057/cellbioldev/v020103
19. Mutebwa, A., & Olaniyan, O. (2018). Value Chaın Analysıs Of Tea Productıon In Karongı Dıstrıct, Rwanda. A Case Study Of Project Rural Income Through Export (Prıce), Rwanda. Fınal Report By Adeyemı, Enıola Ilemobayo (Mdp Student)
20. Nagpal, L. (2021). Australasian Agribusiness Perspectives 2021 , Volume 24 , Paper 8 ISSN : 2209-6612 The Assam Tea Value Chain : The Need for Better Information Flows. 24, 116–136. Erişim adresi: https://blog.une.edu.au/australasian-agribusiness-perspectives/2021/07/23/assam-tea-value-chain/
21. Nandagopalan, V., & Balamurugan, T. (2014). Impact of modernization of harvesting in tea plantation to improve the productivity and quality (Camellia spp .). Journal of Environmental Science, Toxicology and Food Technology, 8(9), 55–59. https://doi.org/DOI: 10.9790/2402-08935559
22. Özalp, B. (2019). Türkiye’de Yer fıstığı Sektörünün Değer Zinciri Analizi. Içinde Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
23. Özalp, B., & Ören, M. N. (2008). Tarımda Değer Zinciri Analizi. XII. Ulusal Tarım Ekonomisi Kongresi Kitabı, 595–604. Parthiban, R. R. R. (1998). The impact of mechanization of tea harvesting on the quality of south Indian CTC teas. Food Chemistry, 63(1), 61–64. https://doi.org/10.1016/S0308-8146(97)00219-7
24. Porter, M. E. (1980). Competitive Strategy: Techniques for Analyzing Industries and Competitors. The Free Press. https://doi.org/10.4324/9781912281060
25. Porter, M. E. (1985). Competitive Advantage Creating and Sustaining Superior Performance. The Free Press. Rowe, A. J., Mason, A. J., Dickel, K. E., Mann, R. B., & Mockler, R. J. (1994). Strategic management : a methodological approach (4th ed.). Reading (Mass.) : Addison-Wesley.
26. Samanga, R., & Sachitra, V. (2017). Impact of factory model cultivatıon on tea input and output quality: A study in selected tea factories in Ruhunu region, Sri lanka. European Journal of Economic and Financial Research, 2(5), 128. https://doi.org/10.5281/zenodo.1069123
27. Savcı, M. (2012). Çay işletmelerinde üretim maliyetlerinin değer zinciri analizi, [Basılmamış doktora tezi], Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli.
28. Savcı, M. (2024). Çay İşletmelerinde İlk Madde ve Malzeme Kullanımının Çevresel Maliyetlere Etkisi Üzerine Nitel Bir Araştırma. International Journal of Economics, Business and Politics, 8(1), 205–219. https://doi.org/https://dergipark.org.tr/tr/pub/ueip
29. Savcı, M. (2025). Özel Çay İşletmelerinde Temel Faaliyetlerde Yaşanan Sorunların Tespitine Yönelik Nitel Bir Araştırma. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 6(2), 505–514. https://doi.org/10.53501/rteufemud.1500196
30. Savcı, M., & Haftacı, V. (2017). Değer Zinciri Analizinde Değer Yaratan Faaliyetlerin Ölçülmesinde Faaliyet Tabanlı Maliyetlemenin (Ftm) Rolünün Değerlendirilmesi. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34, 261–284.
31. Shank, J. K. (1989). Strategic cost management: new wine, or just new bottles? Journal of management accounting research, 1(1), 47–65.
32. Simatupang, T. M., Williams, S. J., & Piboonrungroj, P. (2017). The emergence of value chain thinking. International Journal of Value Chain Management, 8(1), 40–57. https://doi.org/doi:10.1504/IJVCM.2017.082685
33. Sita, K., Herawati, E., & Senjaya, S. (2023). Sustainability And Gender Implication Of Tea Harvest Mechanization In West Java. Jurnal Ilmu-ilmu Sosial dan Humaniora, 25(3), 512–525. https://doi.org/10.24198/sosiohumaniora.v25i3.50502
34. Thakur, N., Thakur, N., Verma, H., & Klate, A. (2023). Value Chain Analysis and Optimization in Agribusiness. July, 68–87. https://www.researchgate.net/publication/372746779
35. Tippayawong, K. Y., Teeratidyangkul, P., & Ramingwong, S. (2017). Analysis and improvement of a tea value chain. Lecture Notes in Engineering and Computer Science, 2230, 772–777.
36. Trienekens, J. H. (2011). Agricultural value chains in developing countries a framework for analysis. International Food and Agribusiness Management Review, 14(2), 51–82.
37. Viet Khoi, N., Lan, C. H., & Huong, T. L. (2015). Vietnam Tea Industry: An Analysis from Value Chain Approach. International Journal of Managing Value and Supply Chains, 6(3), 01–15. https://doi.org/10.5121/ijmvsc.2015.6301
38. Yazıcı, K., Göksu Karaoğlu, B., Şavşatlı, Y., Akbulut, M., Seyis, F., Sarı, H., Atay, Y., Karaoğlu, A., & Üst, E. (2023). Çay [Camellia sinensis (L.) O. Kuntze] Bitkisi Verimine Farklı Gübre ve Kaolin Uygulamalarının Etkileri. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 10(1), 29–38. https://doi.org/10.30910/turkjans.1137413
39. Zamora, E. A. (2016). Value Chain Analysis: A Brief Review. Asian Journal of Innovation and Policy, 5(2), 116–128. https://doi.org/10.7545/ajip.2016.5.2.116
40. Zhou, J., Gao, S., Du, Z., Xu, T., Zheng, C., & Liu, Y. (2024). The Impact of Harvesting Mechanization on Oolong Tea Quality. Plants, 13(4), 552. https://doi.org/10.3390/plants13040552