Karşılaşma Suçlarında Zorunlu İştirak: Kullanıcıların Uyuşturucu Madde Ticaretine Azmettirme Davranışları Bağlamında Gündeme Gelen Bir İçtihat Çelişkisinin Analizi

Year 2025, Volume: 83 Issue: 3, 1141 - 1168, 24.10.2025

Fahrettin Kıdıl , Bedirhan Erdem

https://doi.org/10.26650/mecmua.2025.83.3.012

https://izlik.org/JA57GY65BX

Abstract

Uyuşturucu maddelere ilişkin TCK m. 188 ve 191’de düzenlenen suçlarda, karşı karşıya gelen tarafların eylemlerine yönelik önemli bir ayrım yapıldığı görülmektedir. Söz konusu ayrımda kullanım amacı belirleyici bir rol oynamakta ve bu amaçla gerçekleştirilen satın alma veya kabul etme davranışları, imal ve ticaret suçundan bağımsız bir haksızlık olarak değerlendirilmektedir. Ancak benimsenen ceza politikası gereği kanunda açıkça ayrılan tarafların, genel iştirak hükümleri ve bağlılık kuralı ile karşı suçtan sorumlu tutulması ihtimali bulunmaktadır. Zira karşılaşmanın gerektirdiği etkileşim, diğer suçtan şerik sorumluluğuna yol açabilecek şekilde yardım etme ve azmettirme davranışlarını gündeme getirebilmektedir. Bu noktada Yargıtay ceza daireleri arasında ortaya çıkan içtihat çelişkisi çalışmamızda hem adil yargılanma hakkı hem “hukuki belirsizliği artırma yasağı” bağlamında kanunilik ilkesi açısından kapsamlı bir şekilde değerlendirilecektir. Diğer taraftan kullanıcıların “azmettirme” davranışlarından kaynaklanan ceza sorumluluğunun doğru bir şekilde tespiti için m. 188 ve 191’de düzenlenen suçlardaki özel zorunlu iştirak yapısına dikkate edilmesi gerekir. Çalışmamızda bu tür bir tipleştirmenin karşılıklı zorunlu katkılar arasındaki bağlılık ilişkisini ve bundan kaynaklı şerik sorumluluğunu nasıl etkilediği üzerinde durulacaktır. Ancak daha öncesinde zorunlu iştirak gerektiren suçların farklı görünümleri üzerinden bu kavramsallaştırmaya ilişkin temel düzeyde bir izahat yapılması faydalı olacaktır. Böylece zorunlu iştirak ve bağlılık kuralı arasındaki çatışma alanının gün yüzüne çıkarılması ve elde edilen bulgular ışığında zorunlu iştirak kavramsallaştırmasının esas fonksiyonunun ortaya konulması amaçlanmaktadır. Bu çerçevede azmettiren kullanıcıların ceza sorumluluğuna ilişkin ulaşılan sonuç, “failliğin şerikliğe göre asliliği” kuralının hatalı uygulamalarından kaçınma imkânı sağlayacaktır.

Keywords

Uyuşturucu Madde Ticareti , Azmettirme , Adil Yargılanma Hakkı , Hukuki Belirsizliği Artırma Yasağı , Zorunlu İştirak , Bağlılık Kuralı , Failliğin Şerikliğe Göre Asliliği , Görünüşte İçtima

Necessary Participation in Encounter Crimes: Analysis of a Judicial Inconsistency Relating to Abetting Acts of Users in Drug Trafficking

https://izlik.org/JA57GY65BX

Abstract

The significant distinction between the actions of the opposing subjects in the crimes regulated under Articles 188 and 191 of the Turkish Penal Code (TPC) related to narcotic substances is based on the purpose of use. Under Art. 191, the purchase or receipt of narcotics with the intent for personal use is considered a separate offense, distinct from the trafficking activities covered under Art. 188. Even though the crimes involving encountering parties are regulated separately as a result of the adopted penal policy, there is a risk that counterpart perpetrators might be linked to the other crime through the general provisions of participation and the principle of accessoriness. Because the interaction between encountering parties may necessitate actions in the form of aiding or abetting, that can be interpreted as leading to accessory liability for the crime of the other party. The jurisprudential inconsistency resulting from this interpretation emerged among the chambers of the Supreme Court of Appeals (Yargıtay) will be comprehensively evaluated in our study in terms of both the right to a fair trial and the principle of legality, particularly in the context of the “prohibition of increasing legal uncertainty”. This inconsistent jurisprudence violates the right to a fair trial and undermines the principles of legality, “nullum crimen, nulla poena sine lege” by violating the “prohibition of increasing legal uncertainty”. Addressing the issue of determining the criminal liability arising from the users’ acts of “instigation”, it is essential to identify a specific structure of necessary participation in the relevant crimes. In our study, we will focus on how this type of crime categorization affects the accessory binding between mutual compulsory contributions and the resulting accessory liability. However, it would be beneficial first to provide a basic explanation of this conceptualization through the different aspects of crimes that require necessary participation. So, we will bring to light the conflict area between compulsory participation and the principle of accessoriness and, reveal the important function of the conceptualization of compulsory participation based on the findings reached in this analysis. Our final conclusion regarding the criminal liability of abettor drug users will provide an opportunity to avoid the problematic application of the principle “the preeminence of perpetration”.

Keywords

Drug Trafficking , Abetting , Right To A Fair Trial , Prohibition Of İncreasing Legal Uncertainty , Compulsory Participation , Principle Of Accessoriness , Preeminence Of Perpetration Over Accessory , Apparent Concurrence

References

• Akbulut B, ‘Bağlılık Kuralı’ (2010) 14 (1) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 167-214. google scholar
• Aksan M, ‘Hükümlü veya Tutuklunun Kaçması Suçu (TCK m. 292-293)’ (2022) 5(1) NÜHFD 236-301. Ateş N, Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanma Suçu (TCK m. 191) (On İki Levha 2019). google scholar
• Bozdoğan Akbulut B, ‘Rüşvet Suçları’ (2000) 8 (1-2) SÜHFD (Milenyum Armağanı) 633-652. google scholar
• Çakır K, ‘İftira Suçu’ in Prof. Dr. Mehmet Emin Artuk'a Armağan (Seçkin 2020) 1163-1207. google scholar
• Çelen Ö, Bir İştirak Şekli Olarak Yardım Etme (Asli Fail- Yardım Eden Ayrımı) (Adalet 2020). google scholar
• Çubukçu BS, ‘Türk Ceza Hukuku’nda Görünüşte İçtima’ (2019) 14 (154) Terazi Hukuk Dergisi 1181-1190. google scholar
• Demirbaş T, Ceza Hukuku Genel Hükümler (18. Bası, Seçkin 2023). google scholar
• Demirel M, Suça İştirakte Bağlılık Kuralı (On İki Levha 2017). google scholar
• Demirel M, ‘Alman Hukukuyla Karşılaştırmalı Yardım Etme Hareketleri’ (2017) 5 (2) Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi 119-161. google scholar
• Dölling D, Duttge G, König S ve Rössner D, Gesamtes Strafrecht (5. Bası, Nomos 2022). - google scholar
• Ekici Şahin M, ‘İştirak Halinde İşlenen Suçlarda Suça Etki Eden Nedenlerin Şeriklere Sirayeti’ (2015) 64 (3) AÜHFD 637-686. google scholar
• El-Ghazi M, Revision der Konkurrenzlehre (Mohr Siebeck 2020). google scholar
• Elmas B, Uyuşturucu ve Uyarıcı Madde Suçları (3. Bası, Adalet 2018). google scholar
• Erdem B, ‘Ceza Hukukunda Yöntem Sorunu Olarak Suçların İçtimaı’ (2023) (169) TBB Dergisi 97-154. google scholar
• Erden Tütüncü E, Kriminolojik Değerlendirmeler Işığında Ceza Hukukunda Fücur (Ensest) (On İki Levha 2018) 65-66. google scholar
• Erem F, ‘Suça İştirak’ (1946) 3 (1) AÜHFD 62-107. google scholar
• Erem F, Ümanist Doktrin Açısından Türk Ceza Hukuku C. I Genel Hükümler (12. Bası, Seçkin 1984). google scholar
• Evik VS, Suça İştirakte Yardım Edenin Ceza Sorumluluğu, (On İki Levha 2011). google scholar
• Fuchs H, Strafrecht Allgemeiner Teil (9. Bası, Verlag Österreich 2016). google scholar
• Gökcen A ve İçer Z, ‘Hükümlü veya Tutuklunun Kaçması, Öngörülen Sürede İlgili Mercilere Teslim Olmaması Suçları (TCK m. 292, 293; CGTİK m. 97/1, 105/A-8, 58/3)’ (2020) 8 (16) ABÜHFD 721-765. google scholar
• Göktürk N, ‘Türk Hukuku’nda Suçların İçtimaı’, (2014) 2 (1-2) Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi 31-59. google scholar
• Greco L, ‘Das Bestimmtheitsgebot als Verbot gesetzgeberisch in Kauf genommener teleologischer Reduktionen’ (2018) 11, ZIS 475-483. google scholar
• Gropp W ve Sinn A, Strafrecht Allgemeiner Teil (5. Bası, Springer 2020). google scholar
• Günal HY, Uyuşturucu Madde Suçları (İş Matbaacılık 1976). google scholar
• Gürzumar OB, ‘Türk Medeni Kanunu'nun 5'inci Maddesi ve Özel Hukuk Uygulamasındaki Yeri’ (2004) 1 GÜHFD (Prof. Dr. Erden Kuntalp’e Armağan) 105-161. google scholar
• Hafızoğulları Z ve Kurşun G, ‘Türk Ceza Hukukunda Örgütlü Suçluluk’ (2007) (71) TBBD 25-80. google scholar
• Hakeri H, Ceza Hukuku Genel Hükümler (22. Bası, Adalet 2019). google scholar
• Hassemer W ve Kargl W, in NK-StGB (3. Bası, Nomos 2010). google scholar
• Heger M, in Lackner-Kühl-Heger StGB (30. Bası, C.H. Beck 2023). google scholar
• Heine G ve Eisele J, in Schönke/Schröder-StGB (30. Bası, C.H.Beck 2019). google scholar
• Heine G ve WeiBer B, in Schönke/Schröder-StGB (30. Bası, C.H.Beck 2019). google scholar
• Heinrich B, Strafrecht Allgemeiner Teil (7. Bası, Kohlhammer 2022). google scholar
• Herzberg RD, ‘Taterschaft, Mittaterschaft und Akzessorietat der Teilnahme' (1987) 99 (i) ZStW 49-81. google scholar
• Herzberg RD, Taterschaft und Teilnahme (C.H.Beck 1977) google scholar
• İçer Z, ‘İntihara Yönlendirme Suçu (TCK m. 84)’ 2020 28 (1) SÜHFD 295-347. google scholar
• İnceoğlu S, Adil Yargılanma Hakkı, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi - 4 (Avrupa Konseyi Ankara Program Ofisi 2018). google scholar
• Jescheck HH ve Weigend T, Lehrbuch des Strafrechts (5. Bası, Duncker & Humblot 2005). google scholar
• Joecks W ve Scheinfeld J, in Münchener Kommentar zum StGB Band I (4. Bası, C.H.Beck 2020). google scholar
• Kangal ZT, Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Suçları (Adalet 2024). google scholar
• Kapusuzoğlu BT, Suça İştirakte Bağlılık Kuralı (On İki Levha 2017). google scholar
• Karakaş Doğan F, Türk Ceza Hukukunda Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Suçları (Legal 2015). google scholar
• Katoğlu T, ‘Olası Kasıt ve Suça Teşebbüs’ in Prof. Dr. Nevzat Toroslu'ya Armağan (Ankara Üniversitesi Yayınları 2015) 611-626. google scholar
• Kıdıl F, Türk Ceza Hukukunda Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmal ve Ticareti Suçları (Adalet 2020). google scholar
• Kindhauser U ve Zimmermann T, Strafrecht Allgemeiner Teil (11. Bası, Nomos 2023). google scholar
• Koca M ve Üzülmez İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (16. Bası, Seçkin 2023). google scholar
• Korte M, in Münchener Kommentar zum StGB Band VI (4. Bası, C.H.Beck 2022). google scholar
• KuhLen L, ‘Zum Verhaltnis vom Bestimmtheitsgrundsatz und Analogieverbot' in Festschrlft für Harro Otto (Beck 2006) 89-105. google scholar
• Mitsch W, in Strafrecht Allgemeiner Teil (Bauman/Weber/Mitsch/Eisele) (13. Bası, Gieseking 2021). google scholar
• Möllers TMJ, Jurlstlsche Methodenlehre (5. Bası, Beck 2023). google scholar
• Murmann U, in SSW-StGB (6. Bası, Carl Heymanns 2024). google scholar
• Oğlakcıoğlu MT, Der Allgemeı’ne Teli des Betaubungsmlttelstrafrechts(Duncker & Humblot 2013). google scholar
• Otto H, ‘Straflose Teilnahme?’ in Festschrlft für Rlchard Lange (De Gruyter 1976) 197-218. google scholar
• Öner MZ, ‘5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nda Uyuşturucu Madde İmal, İthal ve İhraç Suçları’, (2010), 23 (88), Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 106-150. google scholar
• Özbek VÖ, Doğan K ve Bacaksız P, Türk Ceza Hukuku Özei Hükümier (14. Bası, Seçkin 2023). google scholar
• Özbek VÖ, Doğan K, Meraklı S, Bacaksız P ve Başbüyük İ, Türk Ceza Hukuku Genei Hükümier (14. Bası, Seçkin 2023). google scholar
• Özgenç İ, ‘Tefecilik Suçu’ (2010) 14 (1) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 543-553. google scholar
• Özgenç İ, Kılıç AŞ, Baytemir Kontacı B, Ölmez G, Ünal OG, Genç FU ve Yurtlu F, Ceza Hukuku Genei ve Özei Hükümier Karar İnceiemeierl Sınav Soru ve Cevapiarı (3. Bası, Seçkin 2023). google scholar
• Özgenç İ, Suça İştlrakln Hukukl Esası ve Faliilk (İBB Hukuk Müş 1996). google scholar
• Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku Genei Hükümier (19. Bası, Seçkin 2023). google scholar
• Pawlowski HM, Methodeniehre für Jurlsten, Theorle der Norm und des Gesetzes (3. Bası, C. F. Müller 1999). google scholar
• Renzikowski J, in Maurach/Gössei/Zlpf Strafrecht Aiigemelner Teli Band II (8. Bası, C.F. Müller 2014). google scholar
• Ritscher C, in Münchener Kommentar zum StGB Band III (4. Bası, C.H. Beck 2021). google scholar
• Roxin C ve Greco L, Strafrecht Aiigemelner Teli Band I, (5. Bası, C.H.BECK 2020). google scholar
• Roxin C, Strafrecht Aiigemelner Teli Band II (C.H.Beck 2003). google scholar
• Saliger F, ‘Das Untreuestrafrecht auf dem Prüfstand der Verfassung’ (2010) NJW 44 3195- 3196. google scholar
• Sancar T, Çok Faliil Suçiar (Seçkin 1998). google scholar
• Sarıgül AT, Suça İştlrak (Seçkin 2022). google scholar
• Satzger H, in SSW-StGB (6. Bası, Carl Heymanns 2024). google scholar
• Schmitz R, in Münchener Kommentar zum StGB Band I (4. Bası, C.H.Beck 2020). google scholar
• Schünemann B ve Greco L, in Lelpzlger Kommentar StGB Band 2 (13. Bası, De Gruyter 2020). google scholar
• Schünemann B, Nuiia poena slne iege? (De Gruyter 1978). google scholar
• Simon E, Gesetzesausiegung lm Strafrecht: elne Anaiyse der höchstrlchterilchen Rechtsprechung (Duncker & Humblot 2005). google scholar
• Sowada C, ‘Teilnahmestrafbarkeit bei Tatbestanden mit spiegelbildlicher Deliktsstruktur’ in Festschrlft für Klaus Tı’edemann (Heymann 2008) 273-298. google scholar
• Sowada C, Dle „notwendlge Telinahme“ ais funktlonaies Prlvlieglerungsmodeii lm Strafrecht (Ducker & Humboldt 1992). google scholar
• Sternberg-Lieben D ve Bosch N, in Schönke/Schröder-StGB (30. Bası, C.H.Beck 2019). google scholar
• Stratenwerth G, Schwelzerlsches Strafrecht Aiigemelner Teli (4. Bası, Stampfli 2011). google scholar
• Şare E, ‘Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmal ve Ticareti Yönünden Suça İştirak’ 2022 8 (1) AndHD 107-147. google scholar
• Taşdelen O, ‘Çelişkili Yargı Kararlarının Adil Yargılanma Hakkı Bağlamında Değerlendirilmesi’ (2016) (7) Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 987-1024. google scholar
• Tezcan D, Erdem MR ve Önok RM, Teorlk ve Pratlk Ceza Özei Hukuku (20. Bası, Seçkin 2022). google scholar
• Tulay ME, ‘Türk Ceza Hukukunda İntihara Yönlendirme Suçu’ 2020 26 (2) MÜHFD 814-837. google scholar
• Walther F, ‘Das Korruptionsstrafrecht des StGB’ (2010) 32 (7) JURA 511-520. google scholar
• Weber K, in Betaubungsmlttelgesetz (6. Bası, C.H. Beck 2021). google scholar
• Wolter J, ‘Notwendige Teilnahme und Straflose Beteiligung’ (1982) (5) JuS 343-349. google scholar
• Yaşar O, Gökcan HT ve Artuç M, Yorumiu-Uyguiamaiı Türk Ceza Kanunu 4. Clit (Adalet 2014). google scholar
• Yaşar Y, Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmai ve Tlcaretl Suçiarı (3. Bası, Seçkin 2019). google scholar
• Yıldırım A, ‘Benzer Maddi Olaylara Dayanılarak Açılan Davalarda Farklı Sonuçlara Ulaşılması Adil Yargılanma Hakkını İhlal Eder mi?’ (2018) 13 (144) Terazi Hukuk Dergisi 150-152. google scholar
• Yılmaz Z, Gerekçeierie ve Tutanakiaria Yenl Türk Ceza Kanunu (Seçkin 2004). google scholar
• Yokuş Sevük H, Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kuiianıimasına İilşkln Suçiar (Seçkin 2007). google scholar
• Zippelius R, Jurlstlsche Methodeniehre (10. Bası, C.H.Beck 2006). google scholar