RENEWABLE ENERGY ARTVIN PROVINCE HES PROJECTS AND THEIR ENVIRONMENTAL IMPACTS

Year 2025, Volume: 7 Issue: 2, 84 - 99, 08.12.2025

Esin Acar

https://doi.org/10.47933/ijeir.1655564

Abstract

Renewable Energy aims to produce energy by using clean energy sources. In this context, a study was conducted in the Çoruh Basin in Artvin Province, which has an important water basin in our country. With this study, River Type HEPP projects in Artvin Province were examined and their support to the energy production of our country and their environmental impacts were evaluated. The general structures of HEPP projects, which are clean energy sources, were analyzed and their energy potential and their importance in energy production were stated. Within the borders of Artvin, a total of 5 Dam Type HEPP and 30 River Type HEPP projects are in operation. The total energy production of these River HEPP projects is 1.370,107 GWh and has a total installed capacity of 441,366 MW. These projects also have some negative environmental impacts in all processes from the construction phase to the operation phase. For this reason, it is necessary to eliminate the negative effects of Hydro Energy, which is a renewable energy source, on the environment and to operate at a level that will not harm natural life, aquatic life and the people of the region. In this context, Environmental Impact Assessment (EIA) reports should be meticulously planned and implemented, and the life water to be released into the river bed should be sufficient and should not adversely affect aquatic and natural life. In this context, Artvin province is a region with regionally rich water resources thanks to the Çoruh River. Therefore, it has a strategic location where HEPP projects are concentrated, making a significant national contribution to the national economy and creating employment. For this reason, Artvin, which has HEPP projects intertwined with the environment, natural beauties and contributes to tourism, has an important place for our country's domestic energy resources. In this study, the contribution of Artvin HEPP projects to energy production and their positive/negative environmental impacts were revealed.

Keywords

Artvin , Renewable Energy , Hydroelectric Power Plants , River Type HEPP , Dam type HEPP , Environmental Impacts.

YENİLENEBİLİR ENERJİ: ARTVİN İLİ HES PROJELERİ VE ÇEVRESEL ETKİLERİ

Abstract

Yenilenebilir Enerji, temiz enerji kaynaklarının kullanılması ile enerji üretimini amaçlamaktadır. Bu kapsamda ülkemizde önemli bir su havzasına sahip Artvin İlinde yer alan Çoruh Havzasında çalışma yapılmıştır. Bu çalışma ile Artvin İlinde yer alan Nehir Tipi HES projeleri incelenmiş ve ülkemiz enerji üretimine destekleri ile çevresel etkileri değerlendirilmiştir. Temiz enerji kaynakları olan HES projelerinin genel yapıları analiz edilerek, enerji potansiyelleri ve enerji üretimindeki önemleri belirtilmiştir. Artvin sınırları içerisinde toplam 5 adet Baraj Tipi HES ve 30 adet nehir Tipi HES projeleri işletme halinde bulunmaktadır. Bu Nehir HES projelerinin enerji üretimleri toplamı 1.370,107 GWh olup, toplam 441,366 MW kurulu güce sahiptir. Bu projelerin aynı zamanda inşaat aşamasından işletme aşamasına kadar olan tüm süreçlerdeki çevresel olumsuz birtakım etkileri de oluşmaktadır. Bu sebeple yenilenebilir enerji kaynağı olan Hidro Enerjinin çevreye olumsuz etkilerinin ortadan kaldırılması doğal yaşam, sucul yaşam ve bölge halkı açısından zarar görmeyecek seviyede işletilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) raporlarının büyük bir titizlikle planlanması ve uygulanması ile akarsu yatağına bırakılacak olan can suyunun yeterli düzeyde bırakılarak sucul ve doğal yaşamı olumsuz etkilememesi gerekmektedir. Artvin ili bu bağlamda Çoruh Nehri sayesinde bölgesel anlamda zengin su kaynaklarına sahip bir bölgedir. Dolayısıyla HES projelerinin yoğunlukta olduğu, ülke ekonomisine önemli milli katkı sağladığı ve istihdam yaratıldığı stratejik bir konuma sahiptir. Bu sebeple çevre ile iç içe olmuş HES projeleri, doğal güzellikleri ve turizme katkı sağlayan Artvin, ülkemiz yerli enerji kaynakları için önemli bir yere sahiptir. Bu çalışma ile Artvin HES projelerinin enerji üretimine katkısı ve çevresel olumlu/olumsuz etkileri ortaya konmuştur.

Keywords

Artvin , Yenilenebilir Enerji , Hidroelektrik Santraller , Nehir Tipi HES , Baraj Tipi HES , Çevresel Etkiler

References

• [1]Bayrak, M., & Esen, Ö. (2014). Türkiye’nin Enerji Açığı Sorunu ve Çözümüne Yönelik Arayışlar. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 28(3), 139-158. https://doi.org/10.16951/iibd.79392
• [2]Öymen, G. (2020). Yenilenebilir Enerjinin Sürdürülebilirlik Üzerindeki Rolü. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(39), 1069-1087. https://doi.org/10.46928/iticusbe.769022
• [3]Kavcıoğlu, Ş. (2019). Yenilenebilir Enerji ve Türkiye. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 11(21), 209-227. https://doi.org/10.14784/marufacd.623399
• [4]Arslan, H. (2023). Yenilenebilir Enerji Yatırımlarının Finansman Modelleri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 10(4), 833-846.
• [5]Öden T, Çağdaş F. ve Tüzün N. (2009). 5. Yenilenebilir Enerji Kaynakları Sempozyumu. Diyarbakır, 225s.
• [6] Ulum, T. (2021). Adıyaman İlinin Yenilenebilir Enerji Potansiyelinin Belirlenmesi Üzerine Bir Değerlendirme. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 33(1), 263-274. https://doi.org/10.35234/fumbd.791647
• [7]Öz, F. (2021). Kesikköprü HES Barajı’nın Enerji Üretimi. Türk Hidrolik Dergisi, 5(2), 80-85.
• [8]Dinçer, F., Atik, İ., Yılmaz, Ş. and Çıngı, A. (2017). Hidrolik enerjisinden yararlanmada ülkemiz ve gelişmiş ülkelerin mevcut durumlarının analizi, DUJE, 8(3), 555–561.
• [9]Yilmaz S., Ozcalik H. R., Dogmus O., Dincer F., Akgol O., Karaaslan M. (2015) Design Of Two Axes Sun Tracking Controller With Analytically Solar Radiation Calculations. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 43, 997-1005.
• [10]Üçüncü, O., & Demirel, Ö. (2020). HES Projelerinin Olumsuz Çevresel Etkileri Üzerinde Alınacak Önlemler ve Koruma Eylemleri, Kılıçlı Regülatörü ve HES Projesi Örneği. Türkiye Peyzaj Araştırmaları Dergisi, 3(1), 31-39.
• [11] Vural, H., & Batuhan, T. (2022). Deriner Hidroelektrik Santrali ve HES Projesi’nin Sosyo-Ekonomik Etkilerinin Sürdürülebilirlik Kavramı Kapsamında Değerlendirilmesi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 504-517. https://doi.org/10.17336/igusbd.844500
• [12] Firar, L. E. (2021). Manyas HES Enerji Üretimi. Türk Hidrolik Dergisi, 5(2), 86-92.
• [13] Süme, V., & Fırat, S. S. (2020b). Hidroelektrik Santraller ve Rize İlinde Bulunan Hidroelektrik Santrallerin Şehir ve Doğu Karadeniz Havzası İçin Önemi. Türk Hidrolik Dergisi, 4(2), 8-23.
• [14] Gölbaşı, H. (2010). Karadeniz Bölgesi küçük hidroelektrik santralleri ve potansiyel değerlendirmesi, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü İnşaat Mühendisliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Zonguldak.
• [15] Yılmaz, C., Uzun, A., Zeybek, H. İ., Kaya, M. (2012). Nehir Tipi Hidroelektrik Santrallerinin Coğrafi Ortam Üzerine Etkilerine Bir Örnek: Ayancık HES. Nature Sciences, 7(3), 50-67.
• [16] Küçükbaşol, Y. (2016). Çoruh Nehri ve Yusufeli Barajı Toplumsal, Ekonomik ve Çevresel Etkileri bakımından bir baraj İncelemesi. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 133-158. https://doi.org/10.20493/bt.97986
• [17] Üçüncü, O., & Demirel, Ö. (2020). HES Projelerinin Olumsuz Çevresel Etkileri Üzerinde Alınacak Önlemler ve Koruma Eylemleri, Kılıçlı Regülatörü ve HES Projesi Örneği. Türkiye Peyzaj Araştırmaları Dergisi, 3(1), 31-39.
• [18] Süme, V., & Türüt, R. (2018). Artvin Sınırları İçinde, Çoruh Nehri Ana Kolu Üzerinde Bulunan Barajların Hidroelektrik Potansiyeli ve Çevresel Etkileri. Türk Hidrolik Dergisi, 2(1), 13-18.
• [19] Süme, V., & Fırat, S. S. (2020a). Hidroelektrik Santraller ve Trabzon İlinde Bulunan Hidroelektrik Santrallerin Şehir ve Doğu Karadeniz Havzası İçin Önemi. Türk Hidrolik Dergisi, 4(1), 10-24.
• [20] Yaman, M., & Haşıl, F. (2018). Türkiye’deki Hidroelektrik Santrali (HES) Uygulamalarına Çevre Açısından Bakış. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, 3(5), 145-156.
• [21] Karacan, A. R. (2007), Çevre Ekonomisi ve Politikası, İzmir: Ege Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Yayını No:6.
• [22] Üçüncü, M. M.(2019). Enerji Kaynaklarımız Işığında Hidroelektrik Santrallerin Türkiye Ekonomisindeki Yeri ve Trabzon Örneği, Avrasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Bilimleri Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi., Trabzon.
• [23] URL-1, (2024). Su Yönetimi ve Havza Hizmet içi Eğitimi, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü, https://www.tarimorman.gov.tr/SYGM/Belgeler/Havza%20H%C4%B0E-Sunumlar/Su%20Y%C3%B6netimi%20Genel%20M%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3%BC.pdf, Erişim: 26.01.2025
• [24] Yurtseven, İ. (2011). Nehir Tipi Hidroelektrik Santrallerinin Havzalar Üzerindeki Ekohidrolojik Etkileri. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University, 61(1), 55-62. https://doi.org/10.17099/jffiu.91003
• [25] Akpınar, E. (2005), Nehir Tipi Santrallerin Türkiye'nin Hidroelektrik Üretimindeki Yeri, Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 1-25.
• [26] Ulaş, D. (2010). Macahel'de Hidroelektrik Santrallerin ve Ekoturizmin Çevreye ve Yöre Halkına Etkileri. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 21(1), 151-158.
• [27] URL-2, (2024). Hidroelektrik Enerjisi Nedir?, https://www.encazip.com/bilgi/enerji/hidroelektrik-enerjisi-nedir, Erişim: 26.01.2025
• [28] DSİ, (2024). DSİ Çoruh Projeleri 26. Bölge Müdürlüğü, Yenilenebilir Enerji Şube Müdürlüğü
• [29] Ak, O., Aksungur, M. & Özdemir, A. (2009). Nehir Tipi Hidroelektrik Santrallerinde ÇED Süreci ve Sucul ekosisteme Etkide Doğal Alabalıkların Yeri. Doğal Alabalık Çalıştayı: Sürdürülebilir Yetiştiricilik, Koruma ve Balıklandırma, 22-23 Ekim 2009, s. 135-139 Trabzon.
• [30] Verep, B., & Çalış, Ç. (2021). Solaklı Akarsu Havzasında Kurulmuş Nehir Tipi Hidroelektrik Santrallerin Çevresel Etkileri. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 6(4), 684-699. https://doi.org/10.35229/jaes.1035083
• [31] Turhan, E., Çağatay, H. ve Keçeci, A. (2015). Hidroelektrik Santrallerin (HES) Çevresel ve Sosyal Etkileri: Alakır Vadisi Örneği, 4. Su Yapıları Sempozyumu, TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası, 67-76s. 19-21 Kasım 2015, Antalya
• [32]URL-3, (2017). Hidroelektrik Santrallerin Çevresel Etkileri, https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/tr_booklet_b25_-_15_--_41---hydroelectr-c-plants_f-nal01-b- rlesm-s-20180927093833-20220104074917.docx, Erişim: 17.02.2025
• [33] Uzun, O. (2011). Hidro Elektrik Santraller (Hes) ve Çevresel Etki Değerlendirmesi (Çed) Düzce Örneği. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 7(2), 1-13.
• [34] Karakoyun, Y., Yumurtacı Z. (2013). Hidroelektrik Santral Projelerinde Çevresel Akış Miktarının ve Çevresel Etkinin Değerlendirmesi, Tesisat Mühendisliği, MMO, 12 (138), 7-23.
• [35]URL-4, Barajlar ve Hidroelektrik Santrallerde Çevresel Etki Değerlendirme. https://web.harran.edu.tr/assets/uploads/other/files/muhendis/files/UMUD_B%C4%B0T%C4%B0RME_POSTER.pdf, Erişim: 17.02.2025
• [36] Yüksek, T., Ölmez, Z., (2002). Artvin yöresinin iklim, toprak yapısı, orman alanları, ağaç serveti ve ormancılık çalışmalarıyla ilgili genel bir değerlendirme, Kafkas Üniversitesi Artvin Orman Fakültesi Dergisi, 1(3), 50-62, Artvin.
• [37] Taşkın, Heyelan ve Dere Yataklarının Korunması Konferansı Bildiri Kitabı.(2008). 5.Dünya Su Forumu bölgesel hazırlık süreci Türkiye bölgesel toplantıları, Trabzon.
• [38] Aygün, E., & Avcı, N. (2020). Hidroelektrik Santrallerin Turizme Etkileri: Uzungöl Solaklı Vadisi Örneği. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(43), 471-483. https://doi.org/10.31795/baunsobed.689923
• [39] Hook, P. (2015). Çevre Terimlerinin Küçük Kitabı, (1. b.), (B. Kurt, Çev.), Ankara: TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları yayını.
• [40] Çobanoğlu, N., & Ürker, O. (2012). Türkiye’de Hidroelektrik Santraller’in Durumu (HES’ler) ve Çevre Politikaları Bağlamında Değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 65-88. https://doi.org/10.1501/sbeder_0000000046
• [41] Aslan, H., & Soğuksulu, Ş. (2017). Nehir Tipi Hidroelektrik Santralleri (NT-HES)’nin Neden Olduğu Sorunlar ve Rehabilitasyon Çalışmaları: Trabzon Örneği. KSÜ Doğa Bilimleri Dergisi, 20(1), 67-74.
• [42] Vural, H., & Batuhan, T. (2021). Deriner Barajı ve Hidroelektrik Santral Projesinin Çevresel Etki Analizi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 35(4), 1245-1265. https://doi.org/10.16951/atauniiibd.840325
• [43] Atılgan, E., Soğuksulu, Ş., & Aslan, H. (2011). Hidroelektirk Santrallerinin (HES) Çevreye Etkileri ve Bu Etkilerin Azaltılmasına Dair Öneriler: Trabzon İli Örneği. Aquaculture Studies, 2011(4), 7-14. https://doi.org/10.17693/yunus.42237
• [44] Anonim, (2011). Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (Trabzon İl Çevre ve Orman Müdürlüğü) Komisyon Raporları
• [45] URL-5, GAP Nedir?. http://www.gap.gov.tr/gap-nedir-sayfa-1.html, Erişim: 28.05.2025
• [46]URL-6, Dünya Enerji Konseyi, Yusufeli Barajı ve Hidroelektrik Santrali Enerji Üretimi, https://dunyaenerji.org.tr/yusufeli-baraji-ve-hes-enerji-uretimine-buyuk-katki-verecek/#:~:text=Artvin'de%20yap%C4%B1m%C4%B1%20tamamlanan%20ve,beklenen%20t%C3%B6renle%20su%20tutmaya%20ba%C5%9Flayacak, Erişim: 28.05.2025.
• [47] Mutlu Öztürk, H. Ve Öztürk, H.K. (2019). Hidrolik santrallerin turizm ve kültürel mirası üzerine etkisi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(3), 2321-2335.
• [48] Berkün, M., Aras, E., Koç, T. (2008). Barajların ve Hidroelektrik Santrallerin Nehir Ekolojisi Üzerinde Oluşturduğu Etkiler. Türkiye Mühendislik Haberleri, 452(6), 41-48.