Deprem Sonrası Gelişen Travma Sonrası Stres Bozukluğuna Maruz Kalan Öğretmenlerin Görüşleri

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: 1, 22 - 38, 30.04.2025

Necibe Damla Özdemir , Servet Atik

https://doi.org/10.17679/inuefd.1485794

https://izlik.org/JA67LR79DW

Öz

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), ağır bir travma sonrası ortaya çıkan, olayın tekrarlanarak devam etmesi sonucunda yaşanan yoğun stres belirtilerinin yanında olayı hatırlatan uyarıcılardan kaçınma şeklinde kendisini gösteren psikolojik bir durumdur. Bu çalışmanın amacı; 6 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşen Kahramanmaraş merkezli depremlerde, Malatya ilinde bu afete maruz kalan öğretmenlerin travma sonrası stres bozukluğu düzeylerini tespit etmek ve travma sonrası stres bozukluğuna maruz kalan öğretmenlerin bu zorlu yaşam olayına ilişkin görüşlerini belirlemektir. Bu çalışma açıklayıcı sıralı desen ile oluşturulmuş karma yöntemli bir araştırmadır. Araştırmanın nicel verileri; LeBeau ve ark. (2014) tarafından geliştirilen, Evren ve ark. (2016) tarafından Türkçeye uyarlanan “Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Kısa Ölçeği” ile nitel verileri ise araştırmacılar tarafından hazırlanmış, deprem yaşantısına ve depremin eğitim ve okullar üzerindeki etkisine ilişkin görüşlerini içeren yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Araştırmanın nice verileri; SPSS program ve istatistiksel analiz yöntemleri ile, nitel veriler; betimsel analiz tekniği kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre; cinsiyet, çocuk sahibi olup/olmama ve yaş değişkenleri ile TSSB arasında anlamlı fark bulunurken, yakınında engelli birey olup/ olmama ve aile üye sayısı ile TSSB arasında anlamlı fark bulunmamıştır. Yaşanan depremin öğretmenlerin TSSB düzeyleri üzerinde etkisinin olduğu öğretmen görüşleriyle desteklenmiştir. Araştırma sonuçlarından hareketle; üst makamlar ve okul yöneticilerine önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

travma sonrası stres bozukluğu , deprem , zorlu yaşam olayları , öğretmen

Opinions of Teachers Exposed to Post-Traumatic Stress Disorder Developed After the Earthquake

https://izlik.org/JA67LR79DW

Öz

Post-Traumatic Stress Disorder (PTSD) is a psychological condition that occurs after a severe trauma and manifests itself in the form of intense stress symptoms experienced as a result of the repetition of the event, as well as avoidance of stimuli that remind of the event. The purpose of this study; To determine the post-traumatic stress disorder levels of teachers who were exposed to this disaster in the province of Malatya during the Kahramanmaraş-centered earthquakes that occurred on February 6, 2023, and to determine the opinions of teachers who were exposed to post-traumatic stress disorder regarding this difficult life event. This study is a mixed-method research created with an explanatory sequential design. Quantitative data of the research; Le Beau et al. (2014), Evren et al. (2016) and qualitative data were collected with a semi-structured interview form prepared by the researchers, including their opinions about the earthquake experience and the impact of the earthquake on education and schools. Nice data of the research; Qualitative data using SPSS program and statistical analysis methods; It was analyzed using the descriptive analysis technique. According to the results of the research; While there was a significant difference between gender, having or not having children, and age variables and PTSD, there was no significant difference between having a disabled person close to you and the number of family members and PTSD. It was supported by teachers' opinions that the earthquake had an impact on teachers' PTSD levels. Based on the research results; Recommendations were made to higher authorities and school administrators.

Anahtar Kelimeler

Post-traumatic stress disorder , Earthquake , Difficult life events , Teacher

Kaynakça

• Acar, H., Ak, M. ve Kesici, Ş. (2018), Psikososyal güçlendirici destek programı, Ankara: Unicef.
• Acierno, R., Ruggiero, K. J., Kilpatrick, D. G., Resnick, H. S. ve Galea, S. (2006). Risk and protective factors for psychopathology among older versus younger adults after the 2004 Florida hurricanes. The American Journal of Geriatric Psychiatry, 14 (12), 1051–1059.
• Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013). Ruhsal bozuklukların tanısal ve sayımsal elkitabı. (DSM-5)., (Çev. Köroğlu E), Hekimler Yayın Birliği, Ankara.
• Aydın, R. (2022), Kaygı ve tüketim: modern toplumda benliğin onarımı, Bursa Uludağ Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 21(1)
• Beşeri, M. (2009), Doğal afetler, Konya: Tablet Kitabevi. Blake D.D., Weathers F.W. ve Nagy L.M., (1995), The development of a clinician- administered ptsd scale. J Trauma Stress. 8: 75-90.
• Briere, J. ve Elliott, D. (2000). Prevalence, characteristics, and long-term sequelae of natural disaster exposure in the general population. Journal of Traumatic Stress, 13 (4), 661-679.
• Brunello, N., Davidson, J. R., Deahl, M., Kessler, R. C., Mendlewicz, J., Racagni, G. ve Zohar, J. (2001). Posttraumatic stress disorder: diagnosis and epidemiology, comorbidity and social consequences, biology and treatment. Neuropsychobiology, 43 (3), 150-162.
• Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2016), Bilimsel araştırma yöntemleri, Ankara: Pegem Akademi.
• Cin, M. (2010). Sınıf öğretmeni adaylarının doğal afetler ile ilgili yanılgıları. Marmara Coğrafya Dergisi. 22, 70-81.
• Courtois, C. A., Ford, J. D. ve Briere, J. (2012). Treatment of complex trauma: A sequenced, relationship-based approach. New York: Guildford Press.
• Creswell, J.W., (2019), Ekşi, H.(Ed). Eğitim araştırmaları, İstanbul: Edam Yayınları.
• Demir, C.A. (2023), Travma etkiliyor. (Erişim Adresi: https://www.cnnturk.com/saglik/dogum-travmasi-her-100-kadindan-4unu-etkiliyor0 ).
• Doğan, İ. H., Kaya, F., ve Aydın, M. (2023). Investigation of social study teacher's attitudes towards disasters. Dicle University Journal of Ziya Gokalp Education Faculty, (43), 182-201
• Erdur-Baker, Ö. (2014). Afetler, Travmalar, krizler ve travmatik stres tepkileri. (ö. erdur-baker ed.). afetler, travmalar, krizler ve psikolojik yardım, Türk PDR-DER. Yayınları.
• Evren, C., Dalbudak, E., Aydemir, Ö., Köroğlu, E., Evren,B., Özen, S., ve Coşkun, K. S. (2016). Psychometric properties of the Turkish PTSD-short scale in a sample of undergraduate students. Bulletin of Clinical Psychopharmacolog, 26(3), 294-302.
• Inter-Agency Standing Committee. (2007). IASC guidelines on mental health and psychosocial support in emergency settings. Geneva, Switzerland, (s.118-119). http://www.who.int/hac/network/interagency/news/iasc_guidelines_mental_health_psychososial_text.pdf.
• Kadak, T. M, Nasıroğlu, S., Boysan, M. ve Aydın, A. (2013). Risk factors predicting posttraumatic stress reactions in adolescents after 2011 Van earthquake. Comprehensive Psychiatry, 54 (7), 982-990.
• Laor, N., Wolmer, L., Kora, M., Yücel, D., Spırman, S. ve Yazgan,Y. (2002). Posttraumatic, dissociative and grief symptoms in Turkish children exposed to the 1999 Earthquakes. The Journal of Nervous and Mental Disease, 190 (2), 824- 832.
• Le Brocque, R., De Young, A., Montague, G., Pocock, S., March, S., Triggell, N., ve Kenardy, J. (2017). Schools and natural disaster recovery: the unique and vital role that teachers and education professionals play in ensuring the mental health of students following natural disasters. Journal of Psychologists and Counsellors in Schools, 27 (1), 1-23.
• Leigh, E., Yule, W. ve Smith, P. (2016). Measurement Issues: Measurement of posttraumatic stress disorder in children and young people–lessons from research and practice. Child and Adolescent Mental Health, 21 (2), 124-135.
• Lopez-Vazquez, E., ve Marvan, M. L. (2003). Risk perception, stress and coping strategies in two catastrophe risk situations. Social Behaviour and Personality, 31 (1), 61–70.
• McMillen, J. C., North, C. S. ve Smith, E. M. (2000). What parts of PTSD are normal: intrusion, avoidance, or arousal? Data from the Northridge, California, earthquake. Journal of Traumatic Stress, 13 (1), 57-75.
• MEB, (2021), Okul temelli psikolojik ilk yardım psikolojik danışman/rehber öğretmen uygulama kitabı, Ankara: UNICEF.
• Özçetin, A., Maraş, A., Ataoğlu, A. ve İçmeli, C. (2008). Deprem sonucu gelişen travma sonrası stres bozukluğu ile kişilik bozuklukları arasındaki ilişki. Düzce Tıp Fakültesi Dergisi, 2, 8-18.
• Özer, E. J., Best, S. R., Lipsey, T. L. ve Weiss, D. S. (2003). Predictors of posttraumatic stress disorder and symptoms in adults: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 129, 52–73.
• Özgen, F. ve Aydın, H., (1999), Klinik Psikiyatri, 1.
• Pelcovitz, D., Kapan, S., Goldenberg, G., Mandel, F., Lehane, J. ve Guerrera, J. (1994). Posttraumatic Stres disorder in physically abused adoloscents. Journal of American Academy of Child and Adolocent Psychiatry, 33 (3): 305-312.
• Rubonis, A. V. ve Bickman, L. (1991). Psychological impairment in the wake of disaster: The disaster psychopatology relationship. Psychological Bulletin, 109, 384-399.
• Schwerdtfeger, K. L. ve Goff, B. S. (2007). Intergenerational transmission of trauma: exploring mother–ınfant prenatal attachment. Journal of Traumatic Stress, 20 (1), 39-51.
• Şahan, B., ve Karademir, Ç. (2022). Perceived Stress and Psychological Well-Being in Adult Individuals during COVID-19: The Mediating Role of Coping Strategies. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 12(67),
• Tedeschi, R. G., ve Calhoun, L. G. (2004). Posttraumatic growth: Conceptual foundations and empirical evidence. Psychological Inquiry, 15(1), 1-18.
• Tüccar, E. ve Yavuz, E. (2023), Kahramanmaraş Pazarcık depreminin bireyler üzerindeki etkilerinin psikososyal yönden incelenmesi, Journal of Migration and Political Studies, 1 (1).
• Uyar, A., ve Canpolat, M. (2023). lise öğrencilerinin sınav kaygı düzeylerinin ve sınav kaygılarına etki eden faktörlerin belirlenmesi. EKEV Akademi Dergisi, 94, 17-36.
• Yavaş, H. (2005), Doğal afetler yönüyle Türkiye’de belediyelerde kriz yönetimi (İzmir Örneği), Ankara: Orion Yayınevi.