EXAMINATION OF SOCIAL COMPETENCE AND PEER BULLYING IN 3-6 YEARS OLD CHILDREN ACCORDING TO TEACHERS' DISCIPLINARY STRATEGIES

Year 2025, Volume: 26 Issue: 3, 2278 - 2315, 30.12.2025

Zeynep Büşra Aktaş , Serpil Pekdoğan

https://doi.org/10.17679/inuefd.1733603

https://izlik.org/JA57FY27DS

Abstract

In this study, it was aimed to examine the social competence and peer bullying levels of children attending preschool education according to the strategies used by preschool teachers against undesirable behaviours in classroom management. In the study, correlational research model, one of the quantitative research methods, was used. The sample of the study consisted of 529 pre-school children between the ages of 3 and 6 who were studying in state-affiliated pre-school institutions and 41 teachers working in these institutions. Personal information form prepared by the researcher, Social Competence and Behaviour Assessment-30 Scale, Preschool Peer Bullying Scale Teacher Form and Scale for Determining the Strategies Used by Preschool Teachers Against Undesirable Behaviours in Classroom Management were used as data collection tools. When the results of the study are examined, it is seen that girls have higher social competence scores than boys, there is a moderate negative relationship between verbal bullying scores observed by preschool teachers and reality therapy model, which is one of the discipline strategies used by preschool teachers against undesirable behaviours, and there is a moderate positive relationship between verbal bullying scores and anger-aggression, one of the sub-dimensions of social competence, There is a moderate negative relationship between reality therapy model and social discipline model among the disciplinary strategies used by preschool teachers against undesirable behaviours, a moderate positive relationship between trusting model and teacher effectiveness and kounin model among the disciplinary strategies used by preschool teachers against undesirable behaviours, and a moderate positive relationship between teacher effectiveness model and kounin model and behaviour modification model among the disciplinary strategies used by preschool teachers against undesirable behaviours.

Keywords

Social Competence , Peer Bullying , Undesirable Behaviours , Discipline Models

3-6 Yaş Çocuklarda Sosyal Yetkinlik ve Akran Zorbalığının Öğretmenlerin Disiplin Stratejilerine Göre İncelenmesi

https://izlik.org/JA57FY27DS

Abstract

Bu çalışmada okul öncesi eğitime devam eden çocukların sosyal yetkinlik ve akran zorbalığı düzeylerinin okul öncesi öğretmenlerinin sınıf yönetiminde istenmeyen davranışlara karşı kullandığı stratejilere göre incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden korelasyonel (ilişkisel) araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini 3 ila 6 yaş aralığında bulanan devlete bağlı okul öncesi kurumlarında eğitim gören 529 okul öncesi dönem çocuğu ve bu kurumlarda çalışan 41 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan kişisel bilgi formu, Sosyal Yetkinlik ve Davranış Değerlendirme-30 Ölçeği, Okul Öncesi Akran Zorbalığı Ölçeği Öğretmen Formu ve Okul Öncesi Öğretmenlerinin Sınıf Yönetiminde İstenmeyen Davranışlara Karşı Kullandığı Stratejileri Belirleme Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına bakıldığında kız çocuklarının erkek çocuklarına göre daha yüksek düzeyde sosyal yetkinlik puanlarına sahip oldukları, okul öncesi öğretmenlerin çocuklarda gözlemlediği sözel zorbalık puanları ile okul öncesi öğretmenlerinin istenmeyen davranışlara karşı kullandığı disiplin stratejilerinden biri olan gerçeklik terapisi modeli arasında orta düzeyde negatif yönde ilişki, sözel zorbalık puanları ile sosyal yetkinlik alt boyutlarından kızgınlık-saldırganlık arasında orta düzeyde pozitif ilişki olduğu, okul öncesi öğretmenlerinin istenmeyen davranışlara karşı kullandığı disiplin stratejilerinden gerçeklik terapisi modeli ile sosyal disiplin modeli arasında orta düzeyde negatif yönlü ilişki, okul öncesi öğretmenlerinin istenmeyen davranışlara karşı kullandığı disiplin stratejilerinden güvengen modeli ile öğretmen etkililiği ve kounin modeli arasında orta düzeyde pozitif ilişki, okul öncesi öğretmenlerinin istenmeyen davranışlara karşı kullandığı disiplin stratejilerinden öğretmen etkililiği modeli ile kounin modeli ve davranış değiştirme modeli arasında orta düzeyde pozitif ilişki olduğu ortaya çıkmıştır.

Keywords

Sosyal yetkinlik , Akran zorbalığı , İstemeyen davranışlar , Disiplin modelleri

References

• Aksoy, N. (2001). Sınıf yönetimi ve disiplin modellerinin dayandığı temel yaklaşımlar. Kuram Ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 25, 9-20.
• Başar, H. (2016). Sınıf Yönetimi. Anı Yayıncılık.
• Besnili, Z. N. (2019). Okul öncesi akran zorbalığı ölçeği öğretmen formu: bir ölçek geliştirme çalışması. (Yayın No. 544009) [Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Bozkurt, E. (2016). Okul öncesi çocuklarının duyguları anlama becerileri ile sosyal yetkinlik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayın No. 436723) [Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2021). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Carney, A. G. & Merrell, K. W. (2001). Bullying in schools: Perspectives on understanding and preventing an international problem. School Psychology International, 22(3), 364-382. https://doi.org/10.1177/0143034301223011
• Casas, J. F., Weigel, S. M., Crick, N. R., Ostrov, J. M., Woods, K. E., Yeh, E. A. J. & Huddleston-Casas, C. A. (2006). Early parenting and children's relational and physical aggression in the preschool and home contexts. Journal of applied developmental psychology, 27(3), 209-227. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2006.02.003
• Christensen, L., Young, K. R. & Marchant, M. (2007). Behavioral Intervention Planning: Increasing Appropriate Behavior of a Socially Withdrawn Student. Education and Treatment of Children, 30(4), 81–103.
• Cohen, R., Hsueh, Y., Zhou, Z., Hancock, M. H. & Floyd, R. (2006). Respect, liking, and peer social competence in China and the United States. New Directions for Child and Adolescent Development, 2006 (114), 53-66. https://doi.org/10.1002/cd.175
• Çiftci-Topaloğlu, Z. (2013). 4-5 yaş çocuklarının sosyal yetkinlik, saldırganlık, kaygı düzeyleri ile anne-babalarının ebeveyn öz yeterliği algısı arasındaki ilişkilerin incelenmesi. (Yayın No. 357110) [Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Çorapçı, F., Aksan, N., Arslan-Yalçın, D. ve Yağmurlu, B. (2010). Okul öncesi dönemde duygusal, davranışsal ve sosyal uyum taraması: sosyal yetkinlik ve davranış değerlendirme-30 ölçeği. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 17(2), 63-74.
• Dereli, E. (2016). Öğretmen-çocuk ilişkisinin çocukların sosyal yetkinlik davranışları, sosyal problem çözme becerilerini yordaması, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40, 70-87.
• Dönmez, Ö., Aşantoğrul, S., Karasulu, M. ve Bal, E. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin sınıf yönetiminde istenmeyen davranışlara karşı kullandığı stratejilerin incelenmesi. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 3(2), 75-97.
• Erdoğan, İ. (2016). Sınıf yönetimi. Alfa Yayınları.
• Erol, A. ve Gülay-Ogelman, H. (2020). Çocukların saldırganlık ve akran şiddetine maruz kalma düzeylerinin akranları tarafından sevilme düzeyleri üzerindeki yordayıcı etkisi. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 14-21.
• Estrem, T. L. (2005). Relational and physical aggression among preschoolers: The effect of language skills and gender. Early Education & Development, 16(2), 207-232. https://doi.org/10.1207/s15566935eed1602_6
• Gliner, J. A., Morgan, G. A. & Leech, N. L. (2023). Research Methods In Applıed Settıngs - An Integrated Approach To Design and Analysis. (Çev. S. Turan). Nobel Yayınevi. (Original work published 2016)
• Güder, S. Y., Alabay, E. & Güner, E., (2018). Behavioral problems preschool teachers experience in their classrooms and the strategies they employ for these behaviors. Elementary Education Online, (17)1, 414-430. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2018.413792
• Gülay-Ogelman, H. (2016a). Okul öncesi dönemde sosyal gelişim. E. Kargı (Ed.), Erken Çocukluk Döneminde Gelişim içinde (ss. 47-83). Pegem Akademi.
• Gülay-Ogelman, H. (2016b). Okul öncesi dönemde akran ilişkileri. Pegem Akademi.
• Günay, G. (2011). Şiddet içerikli bilgisayar oyunlarının ilköğretim çocuklarında saldırganlık tepkileri üzerine etkisi. (Yayın No. 310751) [Yüksek Lisans Tezi, On Sekiz Mart Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Işıksolu-Aysel, Y. (2020). 60- 72 aylık çocukların öz-düzenleme becerileri, sosyal yetkinlik davranışları ve problem çözme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayın No. 627484 ) [Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Karadaş, S. (2021). Okul öncesi dönemdeki çocuklarda akran zorbalığı ve ilişkili faktörler. (Yayın No. 677708) [Doktora Tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Karatay, M. (2019). Çocuklarda istenmeyen davranışlar. E. Arslan (Editör), Erken Çocuklukta Davranış Yönetimi içinde ( ss. 74-86). Eğiten Kitap.
• Keleş, O. (2015). Okul öncesi öğretmenlerinin sınıf yönetiminde istenmeyen davranışlara karşı kullandığı stratejileri belirleme ölçeği geçerlik güvenirlik çalışması. Uluslararası Katılımlı 3. Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Kongre Kitabı, ss. 361-367.
• Kentli F. D. (2016). İdeal öğretmenlerin disiplin modelleri: Bir anlatı çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1), 290-302. https://doi.org/10.17860/efd.46884
• Kılıç-Atıcı, M. (2014). Sınıfta Davranış Yönetimi. Karahan Kitapevi.
• Kirves, L. & Sajaniemi, N. (2012) Bullying in early educational settings. Early Child Development and Care, 182(3-4), 383-400. https://doi.org/10.1080/03004430.2011.646724
• Koçak, G. (2018). Okul öncesi eğitime devam eden çocukların sosyal yetkinlik düzeyi ile annelerinin ebeveynlik rolü benlik algıları arasındaki ilişki. (Yayın No. 528678) [Yüksek Lisans Tezi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Korkmaz, G. ve Sadık, F. (2011). İlköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin mesleki tutumlarının sosyo demografik özellikler açısından incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(1), 121-138.
• Kostelnik, M., Whiren, A., Soderman, A., Rupiper, M. L. & Gregory, K. (2016). Guiding children's social development and learning. Cengage Learning.
• Kuru, N. (2020). Erken çocukluk Eğitiminin tanımı, kapsamı ve önemi. G. Haktanır (Ed.), Erken çocukluk eğitimine giriş içinde (ss. 10-26). Anı Yayıncılık.
• Liman, B. (2020). 60-72 aylık çocukların sosyal yetkinlik ve davranış durumlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 37, 8-19. http://dx.doi.org/10.14582/DUZGEF.2020.136
• Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) (2013). Okul öncesi eğitim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/20195712275243okuloncesi_egitimprogrami.pdf
• Murdock, N. L. (2016). Theories of Counseling and Psychotherapy: A Case Approach (Çev. Ed. F. Akkoyun). Nobel Akademik Yayıncılık. (Original work published 2008)
• Olweus, D. (1993). Bullying at school: what we know and what we can do. Blackwell.
• Özcanlı, E. (2022). Okul öncesi eğitime devam eden çocukların ebeveynleri ile ilişkilerinin sosyal yetkinlik ve davranışlarına etkisinin incelenmesi. (Yayın No. ) [Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Pekdoğan, S. & Kanak, M. (2016). A study on social competence and temperament of pre-school children's. Journal of Education and Learning, 5(4), 133-140. http://dx.doi.org/10.5539/jel.v5n4p133
• Sadık, F. (2018). Sınıf yönetiminde temel kavramlar ve yaklaşımlar. Y. Aktaş Arnas ve F. Sadık (Editörler), Erken çocukluk eğitimde sınıf yönetimi içinde (ss. 1-20). Pegem Akademi.
• Semrud-Clikeman, M. (2007). Social competence in children. Springer Science & Business Media.
• Spence, S. H., Rapee, R., McDonald, C. & Ingram, M. (2001). The structure of anxiety symptoms among preschoolers. Behaviour research and therapy, 39(11), 1293-1316. https://doi.org/10.1016/S0005-7967(00)00098-X
• Stichter, J. P., Randolph, J., Gage, N. & Schmidt, C. (2007). A review of recommended social competency programs for students with autism spectrum disorders. A Special Education Journal, 15(4), 219-232. https://doi.org/10.1080/09362830701655758
• Şahin, S. ve Arslan, M. C. (2014). Öğrenci ve öğretmen görüşlerine göre istenmeyen öğrenci davranışlarına karşı kullanılan öğretmen stratejilerinin öğrenciler üzerindeki etkileri. Electronic Turkish Studies, 9(2), 1399-1415.
• Şenol, H. S. (2021). Okul öncesi çocukların sosyal yetkinlik düzeyleri ile annelerinin duygusal istismar potansiyelleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayın No. 671330) [Yüksek Lisans Tezi, Karabük Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Şişman, H. (2022). Annelerin Covıd-19 korkusunun okul öncesi çocuklarda kızgınlık/saldırganlık, sosyal yetkinlik ve kaygı davranışları üzerindeki etkisinde annenin ebeveynlik tutumunun aracı etkisinin incelenmesi. (Yayın No. 748514) [Yüksek Lisans Tezi, Işık Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Tanrıkulu, İ., Kandemir-Özdinç, N. ve Besnili, Z. N. (2021). Okul öncesi dönemde akran zorbalığı ve okul yapısı ile ilgili değişkenlerin incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(3), 857-873. https://doi.org/10.17556/erziefd.875930
• Taşkaya, S. M. (2020). Sınıf yönetiminin temelleri. B. Dilmaç ve H. Ekşi (Ediörler), Sınıf yönetimi içinde (ss. 2-33). Pegem Akademi.
• Tekindal, S. (2023). Nicel, nitel, karma yöntem ve araştırma desenleri ve istatistik. Nobel Yayınevi.
• Turan, S. (2020). Sınıf yönetiminin temelleri. M. Şişman ve S. Turan (Editörler), Sınıf yönetimi içinde (ss. 2-17). Pegem Akademi.
• Uysal, H. (2011). Okul öncesi dönemde görülen akran zorbalığının bazı değişkenler açısından incelenmesi. (Yayın No. 302025) [Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Woolfolk, A. E. (1998). Educational psychology. Allyn and Bacon.
• Yavaş, M. (2020). Montessori ve MEB okul öncesi eğitim programında eğitim gören çocukların değer düzeyleri sosyal yetkinlik ve davranışlarının karşılaştırmalı olarak incelenmesi. (Yayın No. 618639) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Yavuzer, H. (2017). Çocuk psikolojisi. Remzi Kitabevi.
• Yıldırım, (2023). Veli algılarına göre okul öncesi dönem çocuklarında anksiyete. Socıal Scıences Studıes Journal (Sssjournal), 9(114), 8209-8223. https://doi.org/10.29228/sssj.71289
• Yıldız, M. B. (2022). Okul öncesi eğitim gören 36-71 aylık çocukların sosyal yetkinlik ve oyun davranışlarının incelenmesi. (Yayın No. 713957) [Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Yıldızbaş, C. ve Şahin-Sak, İ. T. (2020). Okul öncesi dönem çocuklarının saldırganlık yönelimleri ile ebeveynlerinin anne baba tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 60-88.