Dijital Ruh Sağlığı Hizmetlerinde Güncel Durum: Üniversite Öğrencilerine Sunulan Hizmetlerle İlgili Bir Derleme

Öykü Mançe Çalışır; Nesime Can

doi:10.17679/inuefd.952666

Dijital Ruh Sağlığı Hizmetlerinde Güncel Durum: Üniversite Öğrencilerine Sunulan Hizmetlerle İlgili Bir Derleme

Öz

Psikolojik destek hizmetlerinin dijital ortamlarda verilmesi dünya genelinde internet kullanımının artması (bilgisayar, tablet ve mobil cihazlar) ile hızla yaygınlaşmaya başlamıştır. Dijital ruh sağlığı hizmetlerinin mekânsal ve zamansal avantajları, ekonomik olması ve erişim kolaylığı sağlaması, yaygınlaşma hızını arttıran faktörler olarak özetlenebilir. Ülkemizde de dijital ruh sağlığı hizmetlerine ilgi son yıllarda yavaş yavaş artmaktadır. Üniversitede öğrenim gören öğrenciler, üniversite yaşamları boyunca üniversite yaşamının getirdiği zorluklar, maddi sıkıntılar, barınmada yaşanan güçlükler ve benzeri diğer nedenlerden dolayı depresyon, kaygı ve stres gibi psikolojik problemler yaşayabilmektedirler. Bu öğrencilerin bazıları, psikolojik anlamda profesyonel yardım arayışını (eğer mevcutsa) bulundukları üniversitelerin psikolojik danışma merkezlerine başvurarak gerçekleştirmektedirler. Üniversite sayılarına oranla üniversitelerdeki psikolojik danışma merkezlerinin sayıca az olması ve var olan merkezlerin sundukları hizmetlerin ihtiyaca oranla sınırlı kalması, üniversite öğrencileri için dijital ruh sağlığı hizmetlerinin gerekliliğini gündeme getirmektedir. Dijitalleşmedeki yaygınlaşma ve bunun hizmet olarak ruh sağlığı alanında kullanımı ile ilgili literatür göz önüne alındığında, bu derleme hem dünya hem de ülkemiz genelinde dijital olarak sunulan ruh sağlığı hizmetlerinin güncel durumunu incelemeyi; üniversite öğrencilerine sunulan ve etkililiği kanıtlanmış müdahalelerle ilgili yurt içi literatüre katkı sunmayı ve üniversitelerin psikolojik danışma merkezlerinde çalışan uygulayıcılara ve araştırmacılara öneriler sunmayı amaçlamaktadır. Üniversite öğrencileri için dijital ruh sağlığı hizmetlerinin yararları değerlendirildiğinde, bu hizmetlerin hem yurt dışında hem de ülkemizde yaygınlığının her geçen yıl daha da artacağı beklenmekte, bu anlamda etik konular başta olmak üzere, geliştirilecek müdahalelerin etkili olması noktasında getirilen önerilerin yararlı olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

üniversite öğrencileri , dijital ruh sağlığı , çevrim içi psikolojik danışma , web tabanlı psikolojik destek , psikolojik danışma merkezi

References

Amanvermez, Y., Zeren, Ş. G., Erus, S. M., ve Buyruk Genc, A. (2020). Supervision and peer supervision in online setting: Experiences of psychological counselors. Eurasian Journal of Educational Research, 86, 249-268. http://dx.doi.org/10.14689/ejer.2020.86.12
American Counseling Association. (2014). Code of ethics. Retrieved from https://www.counseling.org/docs/default-source/ethics/2014- aca-code-of-ethics.pdf
American Psychiatric Association (2021). The App evaluation model. Retrieved from https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/mental-health-apps/the-app-evaluation-model
Andersson, G. (2009). Using the Internet to provide cognitive behaviour therapy. Behaviour Research and Therapy, 47, 175e180. http://dx.doi.org/10.1016/j.brat.2009.01.010
Andersson, G., & Cuijpers, P. (2009). Internet-based and other computerized psychological treatments for adult depression: A meta-analysis. Cognitive Behaviour Therapy, 38, 196e205. https://doi.org/10.1080/16506070903318960
Andrews, B., Wilding, J.M. (2004). The relation of depression and anxiety to life-stress and achievement in students. British Journal of Psychology, 95, 509–521. https://doi.org/10.1348/0007126042369802
Arjadi, R., Nauta, M., Chowdhary, N., Bockting, C., (2015). A systematic review of online interventions for mental health in low and middle income countries: A neglected field. Global Mental Health, 2, e12. https://doi.org/10.1017/gmh.2015.10.
Aygün Cengiz, S. (2007). İnternet ve Etik: Örnek Uygulama Alanı Olarak Sağlık İletişimi”. Bilgi Toplumuna Doğru!. XII. “Türkiye’de İnternet” içinde. Editörler: Mustafa Akgül ve ark. Ankara: Nokta Ofset. (sayfa 292-305)
Balci, Ş., Gölcü, A., & Öcalan, M. (2013). Üniversite öğrencileri arasinda internet kullanim örüntüleri. Selçuk İletişim, 7(4), 5-22. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/josc/issue/19027/200545
Békés, V., Grondin, F., ve Bouchard, S. (2020). Barriers and facilitators to the integration of web‐based interventions into routine care. Clinical Psychology, Science and Practice, 27, 2, e12335. https://doi.org/10.1111/cpsp.12335

Bolinski, F., Boumparis, N., Kleiboer, A., Cuijpers, P., Ebert, D. D., & Riper, H. (2020). The effect of e-mental health interventions on academic performance in university and college students: A meta-analysis of randomized controlled trials. Internet interventions, 100321. https://doi.org/10.1016/j.invent.2020.100321
Bozkurt, İ. (2013). Psikolojikyardım uygulamalarında yeni trend: Online terapiler. International Journal of Human Sciences, 10(2), 130-146. Erişim adresi: https://arastirmax.com/tr/system/files/dergiler/161047/makaleler/10/2/arastirmax-psikolojik-yardim-uygulamalarinda-yeni-trend-online-terapiler.pdf
Can, G., Çoşkun, A., Uzun, Y., Nalça, C., ve Böğürcü, C. (2019). Lisansüstü öğrenciler arasında yapılan çevrimiçi akran mentorluğun sürdürülebilirliğini etkileyen unsurlar. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 910-942. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/yyuefd/issue/50700/660079
Carballea, D., & Rivera, R. M. (2020). Coronavirus and interpersonal violence: A need for digital mental health resources. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 12(S1), S208–S209. https://doi.org/10.1037/tra0000849
Çavuş, H. ve Gökdaş, İ. (2006). Eğitim fakültesinde öğrenim gören öğrencilerin internetten yararlanma nedenleri ve kazanımları. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(2), 56-78. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/yyuefd/issue/13718/166057
Clough, B. A., & Casey, L. M. (2015). The smart therapist: A look to the future of smartphones and mHealth technologies in psychotherapy. Professional Psychology: Research and Practice, 46(3), 147–153. https://doi.org/10.1037/pro0000011
Damar, E. (2019). Çevrimiçi psikolojik danışmaya yönelik psikolojik danışmanların görüşleri: Nitel bir çalışma. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
Davies, E.B., Morriss, R., ve Glazebrook, C. (2014). Computer-delivered and web-based interventions to improve depression, anxiety, and psychological well-being of university students: a systematic review and meta-analysis. Journal of Medical Internet Research, 16, 16(5), e130. https://doi.org/10.2196/jmir.3142.
Day, V., McGrath, P. J., & Wojtowicz, M. (2013). Internet-based guided self-help for university students with anxiety, depression and stress: a randomized controlled clinical trial. Behaviour research and therapy, 51(7), 344-351. http://dx.doi.org/10.1016/j.brat.2013.03.003
De Luca, S.M., Franklin, C., Yueqi, Y., Johnson, S., Brownson, C., 2016. The relationship between suicide ideation, behavioral health, and college academic performance. Community Mental Health Journal, 52, 534–540. https://doi.org/10.1007/s10597-016-9987-4
Donker, T., Petrie, K., Proudfoot, J., Clarke, J., Birch, M. R., & Christensen, H. (2013). Smartphones for smarter delivery of mental health programs: a systematic review. Journal of Medical Internet Research, 15(11), e247. https://doi.org/10.2196/jmir.2791
Erdur-Baker, Ö. (2018). Afetlerde psikolojik destek için psikolojik danışmanlara yönelik çevirimiçi eğitim geliştirilmesi. TÜBİTAK SOBAG Projesi. Retrieved from https://app.trdizin.gov.tr/proje/TVRnMU5qUTA/afetlerde-psikolojik-destek-icin-psikolojik-danismanlara-yonelik-cevirimici-egitim-gelistirilmesi
Erkan, S , Cihangir Çankaya, Z , Terzi, Ş , Özbay, Y . (2012). Üniversite psikolojik danışma ve rehberlik merkezlerinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi ,1(22), 174-198. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/maeuefd/issue/19395/206011
Gizir, C. (2011). Üniversite psikolojik danışma ve rehberlik merkezleri’nin rol ve işlevleri: gelişmeler ve sınırlılıklar. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6 (2), 11-25. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/mersinefd/issue/17376/181440
Graham, A.K., Lattie, E.G., Powell, B.J., Lyon, A.R., Smith, J.D., Schueller, S.M., Stadnick, N.A., Brown, C.H., ve Mohr, D.C. (2020). Implementation strategies for digital mental health interventions in health care settings. American Psychologist, 75(8), 1080-1092. https://doi.org/10.1037/amp0000686.
Griffiths, K.M., & Christensen, H. (2007). Internet-based mental health programs: A powerful tool in the rural medical kit. Australian Journal of Rural Health, 15(2), 81-7. https://doi.org/10.1111/j.1440-1584.2007.00859.x
Guneri, O. Y. (2006). Counseling services in Turkish universities. International Journal of Mental Health, 35(1), 26-38. https://doi.org/10.2753/IMH0020-7411350102
Hysenbegasi, A., Hass, S.L., & Rowland, C.R. (2005). The impact of depression on the academic productivity of university students. The Journal of Mental Health Policy and Economics, 8, 145–151. Retrieved from http://www.icmpe.org/test1/journal/issues/v8pdf/8-145_text.pdf
Ibrahim, A.K., Kelly, S.J., Adams, C.E., Glazebrook, C. A. (2013). Systematic review of studies of depression prevalence in university students. Journal of Psychiatric Research. 47(3):391–400. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2012.11.015
Johnson, K. F., & Kalkbrenner, M. T. (2017). The utilization of technological innovations to support college student mental health: Mobile health communication. Journal of Technology in Human Services, 35(4), 314-339. https://doi.org/10.1080/15228835.2017.1368428
Kazemi, D. M., Borsari, B., Levine, M. J., Shehab, M., Nelson, M., Dooley, B., ... & Li, S. (2019). Real-time demonstration of a mHealth app designed to reduce college students hazardous drinking. Psychological services, 16(2), 255. https://doi.org/10.1037/ser0000310
Kajitani, K., Higashijima, I., Kaneko, K., Matsushita, T., Fukumori, H., & Kim, D. (2020). Shortterm effect of a smartphone application on the mental health of university students: A pilot study using a user-centered design self-monitoring application for mental health. PLoS ONE 15(9), e0239592. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0239592
KONDA (2018). KONDA barometresi temalar – Müzik tercihleri ve iletişim araçları Nisan 2018. KONDA Araştırma ve Danışmanlık. Lal, S. (2019). E-mental health: Promising advancements in policy, research, and practice. Healthcare Management Forum, 32(2), 56-62. https://doi.org/10.1177/0840470418818583
Lattie, E. G., Adkins, E. C., Winquist, N., Stiles-Shields, C., Wafford, Q. E., & Graham, A. K. (2019). Digital mental health interventions for depression, anxiety, and enhancement of psychological well-being among college students: systematic review. Journal of Medical Internet Research, 21(7), e12869. https://doi.org/10.2196/12869
Lustgarten, S. D., & Elhai, J. D. (2018). Technology use in mental health practice and research: Legal and ethical risks. Clinical Psychology: Science and Practice, 25(2), e12234. https://doi.org /10.1111/cpsp.12234
M-Health Index Navigation Database (2020). 5 Mart 2021 tarihinde https://apps.digitalpsych.org/Apps adresinden erişildi.
Marshall, J. M., Dunstan, D. A., & Bartik, W. (2020a). Smartphone psychology: New approaches towards safe and efficacious mobile mental health apps. Professional Psychology: Research and Practice, 51(3), 214–222. https://doi.org/10.1037/pro0000278
Marshall, J. M., Dunstan, D. A., & Bartik, W. (2020b). The role of digital mental health resources to treat trauma symptoms in Australia during COVID-19. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 12(S1), S269–S271. https://doi.org/10.1037/tra0000627
Özdemir, M , Barut, Y . (2020). Psikolojik danışma uygulamalarında post modern bakış açısı: Çevrimiçi psikolojik danışma. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 2(3), 192-199 . https://doi.org/10.35365/ctjpp.20.03.24
Papadatou-Pastou, M., Goozee, R., Payne, E., Barrable, A., Tzotzoli, P. (2017) A review of web-based support systems for students in higher education. International Journal of Mental Health Systems, 25,11:59, 1-20. https://doi.org/10.1186/s13033-017-0165-z.
Piri, S. (2011). İnternet tabanlı psikolojik hizmetler ve bu alana özgü etik ilkeler: Bir gözden geçirme. Edebiyat Fakültesi Dergisi, 28(2), 213-231. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/huefd/issue/41213/509014
Rojas, G., Martínez, V., Martínez, P., Franco, P., & Jiménez-Molina, Á. (2019). Improving mental health care in developing countries through digital technologies: A mini narrative review of the chilean case. Frontiers in Public Health, 7(391). doi:10.3389/fpubh.2019.00391
Roig, A. E., Mooney, O., Salamanca-Sanabria, A., Lee, C. T., Farrell, S., & Richards, D. (2020). Assessing the efficacy and acceptability of a web-based intervention for resilience among college students: Pilot randomized controlled trial. JMIR Formative Research, 4(11), e20167. https://doi.org/10.2196/20167
Sahu, P. (2020). Closure of universities due to Coronavirus disease 2019 (COVID-19): Impact on education and mental health of students and academic staff. Cureus, 12(4), e7541. https://doi.org/10.7759/cureus.7541
Salamanca-Sanabria, A., Richards, D., & Timulak, L. (2019). Adapting an internet-delivered intervention for depression for a Colombian college student population: An illustration of an integrative empirical approach. Internet Interventions, 15, 76-86. https://dx.doi.org/10.1016/j.invent.2018.11.005
Savaş, A. C., ve Hamamcı, Z. (2010). Okullarda rehberlik hizmetlerinin internet üzerinden yürütülmesine ilişkin veli, öğrenci ve psikolojik danışmanların görüşlerinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(27), 147-158. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/pauefd/issue/11116/132937
Schmidt, U., & Wykes, T. (2012). E-mental health - a land of unlimited possibilities. Journal of Mental Health, 21(4), 327-31. https://doi.org/10.3109/09638237.2012.705930
Schueller S.M., & Torous J. (2020). Scaling evidence-based treatments through digital mental health. American Psychologist, 75(8), 1093-1104. https://doi.org/10.1037/amp0000654
Spek, v., Cuijpers, P., Nyklicek, I., Riper, H., Keyzer, J., & Pop, V. (2007). Internet-based cognitive behaviour therapy for symptoms of depression and anxiety: A metaanalysis. Psychological Medicine, 37, 319e328. https://doi.org/10.1017/s0033291706008944
Sun, S., Goldberg, S.B., Lin, D., Qiao, S. & Operario, D. (2021). Psychiatric symptoms, risk, and protective factors among university students in quarantine during the COVID-19 pandemic in China. Global Health 17, 15. https://doi.org/10.1186/s12992-021-00663-x
Statistica (2020). Internet usage worldwide – statistics & facts. Retrieved from: https://www.statista.com/topics/1145/internet-usage worldwide/#:~:text=In%202019%2C%20the%20number%20of,currently%20connected%20to%20the%20internet.
Statistica (2021). Age distribution of internet users worldwide 2019. Retrieved from: https://www.statista.com/statistics/272365/age-distribution-of-internet-users-worldwide/
Tal, A., & Torous, J. (2017). The digital mental health revolution: Opportunities and risks. Psychiatric Rehabilitation Journal, 40(3), 263-265. http://dx.doi.org/10.1037/prj0000285
The Division of Digital Psychiatry (2020). 5 Mart 2021 tarihinde The Digital Clinic içinde https://www.digitalpsych.org/digital-clinic1.html adresinden erişildi.
Torous, J., Firth, J., Huckvale, K., Larsen, M. E., Cosco, T. D., Carney, R., . . . Christensen, H. (2018). The emerging imperative for a consensus approach toward the rating and clinical recommendation of mental health apps. Journal of Mental and Nervous Disease, 206, 662–666. http://dx.doi.org/10.1097/NMD.0000000000000864
Turner, W. A., Thomas, B., & Casey, L. M. (2016). Developing games for mental health: A primer. Professional Psychology: Research and Practice, 47(3), 242–249. https://doi.org/10.1037/pro0000082
Türkiye İstatistik Kurumu (2020). Hanehalkı Bilişim Teknolojileri (BT) Kullanım Araştırması, 2020. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2020-33679
Türk Psikologlar Derneği (2020). Çevrimiçi Psikolojik Müdahale ve Uygulamalar için Telepsikoloji Kılavuzu. Erişim adresi: https://www.psikolog.org.tr/tr/files/folder/telepsikoloji-kilavuzu-x150.pdf
Türküm, A. S., Kızıltaş, A., ve Sarıyer, A. (2004). Anadolu Üniversitesi psikolojik danışma ve rehberlik merkezi'nin hedef kitlesinin psikolojik ihtiyaçlarına ilişkin ön çalışma. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3, (21), 15-27. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/tpdrd/issue/21441/229625
Ulus, İ. Ç., Can, N., Haktanır, A. & Ricard, R. (2019, Kasım). Current status of university counseling centers in Turkey. Sözlü Bildiri Sunumu, IX. Uluslararası Yükseköğretimde Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Araştırmaları Kongresi, İstanbul.
Ulusoy, S., ve Çelik, Z. (2020). Covid-19 sürecinde internet tabanlı müdahaleler bir seçenek olabilir mi?. Journal of Cognitive Behavioral Psychotherapy and Research, 9(2), 166-169. https://doi.org/10.5455/JCBPR.106343
Yükseköğretim Bilgi Yönetim Sistemi (2020). Öğrenim düzeylerine göre öğrenci sayısı ve türlerine göre mevcut üniversite sayısı. Erişim adresi: https://istatistik.yok.gov.tr/
Zeren, Ş. G. (2017). Therapeutic alliance in face-to-face and online counseling: Opinions of counselor candidates. Journal of Human Sciences, 14(3), 2278–2307. Retrieved from https://j-humansciences.com/ojs/index.php/IJHS/article/view/4203

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Review

Authors

Öykü Mançe Çalışır ^*
0000-0002-5360-4591
Türkiye

Nesime Can
0000-0002-6448-1275
Türkiye

Publication Date

December 31, 2021

Submission Date

June 15, 2021

Acceptance Date

October 9, 2021

Published in Issue

Year 2021 Volume: 22 Number: 3

DOI

https://doi.org/10.17679/inuefd.952666

IZ

https://izlik.org/JA35WL39PM

APA

Mançe Çalışır, Ö., & Can, N. (2021). Dijital Ruh Sağlığı Hizmetlerinde Güncel Durum: Üniversite Öğrencilerine Sunulan Hizmetlerle İlgili Bir Derleme. İnönü University Journal of the Faculty of Education, 22(3), 2013-2033. https://doi.org/10.17679/inuefd.952666

AMA

1.Mançe Çalışır Ö, Can N. Dijital Ruh Sağlığı Hizmetlerinde Güncel Durum: Üniversite Öğrencilerine Sunulan Hizmetlerle İlgili Bir Derleme. INUJFE. 2021;22(3):2013-2033. doi:10.17679/inuefd.952666

Chicago

Mançe Çalışır, Öykü, and Nesime Can. 2021. “Dijital Ruh Sağlığı Hizmetlerinde Güncel Durum: Üniversite Öğrencilerine Sunulan Hizmetlerle İlgili Bir Derleme”. İnönü University Journal of the Faculty of Education 22 (3): 2013-33. https://doi.org/10.17679/inuefd.952666.

EndNote

Mançe Çalışır Ö, Can N (December 1, 2021) Dijital Ruh Sağlığı Hizmetlerinde Güncel Durum: Üniversite Öğrencilerine Sunulan Hizmetlerle İlgili Bir Derleme. İnönü University Journal of the Faculty of Education 22 3 2013–2033.

IEEE

[1]Ö. Mançe Çalışır and N. Can, “Dijital Ruh Sağlığı Hizmetlerinde Güncel Durum: Üniversite Öğrencilerine Sunulan Hizmetlerle İlgili Bir Derleme”, INUJFE, vol. 22, no. 3, pp. 2013–2033, Dec. 2021, doi: 10.17679/inuefd.952666.

ISNAD

Mançe Çalışır, Öykü - Can, Nesime. “Dijital Ruh Sağlığı Hizmetlerinde Güncel Durum: Üniversite Öğrencilerine Sunulan Hizmetlerle İlgili Bir Derleme”. İnönü University Journal of the Faculty of Education 22/3 (December 1, 2021): 2013-2033. https://doi.org/10.17679/inuefd.952666.

JAMA

1.Mançe Çalışır Ö, Can N. Dijital Ruh Sağlığı Hizmetlerinde Güncel Durum: Üniversite Öğrencilerine Sunulan Hizmetlerle İlgili Bir Derleme. INUJFE. 2021;22:2013–2033.

MLA

Mançe Çalışır, Öykü, and Nesime Can. “Dijital Ruh Sağlığı Hizmetlerinde Güncel Durum: Üniversite Öğrencilerine Sunulan Hizmetlerle İlgili Bir Derleme”. İnönü University Journal of the Faculty of Education, vol. 22, no. 3, Dec. 2021, pp. 2013-3, doi:10.17679/inuefd.952666.

Vancouver

1.Öykü Mançe Çalışır, Nesime Can. Dijital Ruh Sağlığı Hizmetlerinde Güncel Durum: Üniversite Öğrencilerine Sunulan Hizmetlerle İlgili Bir Derleme. INUJFE. 2021 Dec. 1;22(3):2013-3. doi:10.17679/inuefd.952666

Cited By

Psikolojik Yardım Hizmetlerindeki Mobil Uygulamalarla İlgili Bir İnceleme

Türk Eğitim Bilimleri Dergisi

https://doi.org/10.37217/tebd.1291285

Kriz Durumlarında Eğitim Programının Rolü ve İşlevi Üzerine Teorik Bir Çözümleme

Türk Eğitim Bilimleri Dergisi

https://doi.org/10.37217/tebd.1288744