A Lexical Analysis in Terms of Ergonomics/Institutionyms: Turkish and German University Names

Abstract

In today’s diverse and complex world, naming plays a vital role in communication, preventing confusion and establishing clarity. Researchers in the field of onomastics, a sub-discipline of linguistics, have taken an interest in understanding the significance of names and their underlying meanings. Institutionyms, a sub-branch of ergonomics, specifically analyze the names of all human-created objects, with a focus on institutions/organizations. This study examines the naming process of Turkish and German universities through comprehensive document analysis. The findings revealed intriguing differences in the types of names used by Turkish and German universities, including geographical elements, personal names/surnames/titles, specialization, mission, important dates and event names, and history-related names, compared to German universities. The study offers valuable insights for policymakers, educators, and researchers in understanding the cultural and historical contexts that naming practices can influence. The findings also reveal that there are notable cultural differences in the preference for personal names, with Turkish universities placing more emphasis on this category. Furthermore, German universities focused on using names related to local and national history and events. In contrast, Turkish universities prioritize these types of names, often incorporating them to reflect the heritage and identity of the region or country in which they are located. In conclusion, this study highlights the significance of naming and the impact of cultural and historical contexts on the process and offers valuable insights for researchers, educators, and policymakers.

Keywords

• Onomastic
• Ergonomics
• Institutionyms
• Turkish University Names
• German University Names

Ergonimi/İnstitutionimi Açısından Sözcüksel Düzeyde Bir İncelenme: Türk ve Alman Üniversite Adları

Abstract

İnsanların ve insanları çevreleyen unsurların çoğalması ve çeşitlenmesi ile birlikte ortaya çıkabilecek karışıklıkları önlemenin en önemli yollarından birisi adlandırma yoluna gitmek olmuştur. Aynı zamanda bir anlam, bir mesaj da içeren adlar gün geçtikçe daha da önemli bir hâle gelmiş ve zamanla bilim insanlarının dikkatini çekmiştir. Bu doğrultuda adlarla ilgili yapılan araştırmalar dilbilimin bir alt disiplini olan ve onomastik olarak adlandırılan adbilim çatısı altında gerçekleşmektedir. Adbilim çerçevesinde yapılan araştırmaların da çoğalmasıyla bazı alt alanlar oluşmuştur. Bu çalışmada, adbilimin insan eliyle oluşturulan tüm nesnelerin adlarını inceleyen ergonimi alt dalının kurum/kuruluş adlarını araştırma konusu edinen institutionimi alt başlığı kapsamında Türk ve Alman üniversite adları ele alınmıştır. Bu çerçevede, bahsi geçen kavramlar tanıtıldıktan sonra Türk ve Alman kültüründe ad vermenin öneminden ve yükseköğretim kurumlarına ad verme sürecinden bahsedilmiştir. Adlandırmada öne çıkan anlayışları ve etkili olan unsurları belirlemek amacıyla nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizinin kullanıldığı araştırmadaTürk ve Alman üniversitelerinin isimleri tespit edilmiş, sözcük düzeyinde anlamlarına göre sınıflandırılmış ve ortaya çıkan bulgular yorumlanmıştır. Türkiye’de faaliyet gösteren 203 üniversitenin adlarının 170 ‘coğrafi unsur’, 58 ‘kişi adı/soyadı/unvanı’, 36 ‘ihtisas’, 21 ‘misyon’, 11 ‘önemli tarih ve olay adı’ ve 3 ‘ilgili coğrafyanın tarihiyle ilgili adlar’ barındırdığı, incelenen 87 Alman üniversitesinin ise 83 ‘coğrafi unsur’, 29 ‘kişi adı/soyadı/unvanı’, 20 ‘ihtisas’ ve 4 ‘misyon’ adı ile ilgili sözcükler içerdiği tespit edilmiştir. Her ne kadar üst sınıflandırmalar aynı olsa da özellikle kişi adlarının tercihinde kültürel düzeyde anlamlı farklılıkların olduğu, Türk üniversiteler özelinde ise Alman üniversite adlarında yer almayan yerel ve ülke geneli ile ilgili milli tarih ve olay adlarınınyer aldığı belirlenmiştir.

Keywords

• Onomastik
• Ergonimi
• İnstitutionimi
• Türk Üniversite Adları
• Alman Üniversite Adları

References

1. Abdurrahman, V. (2004). Türklerin ad koyma gelenekleri üzerine bir inceleme. Millî Folklor, 16(61), 124-133. google scholar
2. Acıpayamlı, O. (1992). Türk kültüründe ‘ad koyma folkloru’nun morfolojik ve fonksiyonel yönlerden incelenmesi. IV. Milletlerarası Türk halk kültürü kongresi bildirileri, gelenek, görenek ve inançlar kitabı içinde (s. 1-15). Ankara: Kültür Bakanlığı Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü Yayınları. google scholar
3. Aksan, D. (2020). Her yönüyle dil ana çizgileriyle dilbilim. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
4. Andersen, K. G. (1883). Konkurrenzen in der Erklarung der deutschen Geschlechtsnamen.Heilbronn: Gebr. Henninger. google scholar
5. Bach, A. (1943). Die deutschen Personennamen. Berlin: De Gruyter. google scholar
6. Bauer, G. (1985). Namenkunde des Deutschen. Bern: Peter Lang. google scholar
7. Bellmann, G. (1971). Slavoteutonica. Lexikalische Untersuchungen zum slawischdeutschen Sprachkontakt im Ostmitteldeutschen. Berlin: De Gruyter. google scholar
8. Bostancı, G. Ç. (2009). Kişilere isim vermenin sahne arkası. Turkish Studies, (4)3, 362-375. google scholar

9. Böhnert, K. & Nowak, J. (2020). Namen und ihre Didaktik. Baltmannsweiler: Schneider-Verlag. google scholar
10. Brechenmacher, J. K. (1936). Teufel, Hölle, Himmel in deutschen Sippennamen. Görlitz: C. A. Starke Verlag. google scholar
11. Brons, B. (1877). Friesische Namen und Mittheilungen darüber. Emden: W. Haynel. google scholar
12. Buchmüller-Pfaff, M. (1990). Siedlungsnamen zwischen Spatantike und frühem Mittelalter. Die -(i)acum-Namen der römischen Provinz Belgica Prima. Tübingen: Max Niemeyer Verlag. google scholar
13. BuBmann, H. (2002). Lexikon der Sprachwissenschaft. Stuttgart: Kröner. google scholar
14. Czopek-Kopciuch, B. (2011). Polnische Familiennamen im Deutschen. Dargestellt am Beispiel der polnischen Familiennamen im Ruhrgebiet. In K. Hengst, D. Krüger, (Hrsg.), Familiennamen im Deutschen. Erforschung und Nachschlagewerke (S. 189-201). Leipzig: Leipziger Universitatsverlag. google scholar
15. Çelik, C. (2005). İsim kültürü ve din: şahıs isimleri üzerine bir din sosyolojisi denemesi. Konya: Çizgi Kitabevi. google scholar
16. Çelik, C. (2006). Kültürel sembol sistemi olarak isimler: isim sosyolojisine giriş. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(2), 39-61. google scholar
17. Davluatova E. M. & Rashidova F. B. (2022). The problem of studing ergonyms in linguistics. Web of Scientist: International Scientific Research Journal, (3)12, 202-206. google scholar
18. De Man, L. (1961). Ein schwieriges Problem: Die indirekten Berufsnamen. Rheinisch-Westfalische Zeitschrift für Volkskunde, 8, 190-196. google scholar
19. Debus, F. (2009). Namen in Ost und West. Deutsche Sprache Zeitschrift für Theorie Praxis Dokumentation, 2, 168-181. google scholar
20. Demir H. (2010). Nevşehir’in Kozaklı ilçesinde ad verme geleneği. (Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. google scholar
21. Dündar, A. İ. (2022). İslam öncesi dönemde Türklerde ve Araplarda kişilere ad koymada etkili olan benzer faktörler. Din ve Bilim-Muş Alparslan Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 5(2), 244-259. google scholar
22. Egli, J. J. (1886). Geschichte der geographischen Namenkunde. Leipzig: Friedrich Brandstetter Verlag. google scholar
23. Gayazov, A., Abdullina, G., Fatkullina, F. & Ilyasova, G. (2020). Pan-Turkic ergonyms as a linguocultural and sociocultural phenomenon of the Republic of Bashkortostan. Advances in Engineering Research, 191, 66-69. google scholar
24. Goebl, H. (2007). Dialekte und Familiennamen in Frankreich. Ein interdisziplinarer Vergleich mit den Mitteln der Dialektometrie. In G. Hauska google scholar
25. (Hrsg.), Gene, Sprachen und ihre Evolution. Wie verwandt sind die Menschen - Wie verwandt sind ihre Sprachen? (S. 68-69). Regensburg: Universitatsverlag Regensburg. google scholar
26. Karakurt, A. S. ve Özay, H. (2022). Türk denizcilik firmalarının misyon ve vizyon tanımlamalarının içerik analizi. Journal of Marine and Engineering Technology, 2(2), 91-100. google scholar
27. Karpuz, H. Ö. (2006). Buldan ilçesindeki kişi adları. Buldan Sempozyumu Bildiri Metinleri, 23-24 Kasım 2006, Denizli, Bildiriler kitabı içinde (s. 1-11). Denizli: Pamukkale Üniversitesi. google scholar
28. Kibar, O. (2005). Türk kültüründe ad verme kültürü. Ankara: Akçağ. google scholar
29. Kohlheim, R. (1999). Zur Verbreitung englischer Vornamen in der gegenwartigen europaischen Namengebung. In K. Franz, A. Greule (Hrsg.), Namenforschung und Namendidaktik (S. 70-23). Baltmannsweiler: Schneider Verlag. google scholar
30. Kohlheim, R. Kohlheim, V. (2011). Eine Innovation im deutschen Familiennameninventar: deutsch-türkische Homographien. In R. Heuser, D. Nübling, M. Schmuck (Hrsg.), Familiennamengeographie. Ergebnisse und Perspektiven europaischer Forschung (S. 321-334). Berlin: De Gruyter. google scholar
31. Koller, E. (1997). Personennamen und ihr Gebrauch im Deutschen und Portugiesischen. In H. Lüdtke, J. S.-R. (Hrsg.) Linguistica contrastiva. google scholar
32. Deutsch versus Portugiesisch - Spanisch - Französisch (S. 37-53). Tübingen: Gunter Narr Verlag. google scholar
33. Korkmaz, K. (2007). Gramer terimleri sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
34. Köse, A. (2014). Değişimin gölgesindeki gelenek: Popüler diziler ve farklılaşan ad verme kültürü. Millî Folklor, 26(101), 291-306. google scholar
35. Krebernik, M. (2002). Zur Struktur und Geschichte des alteren sumerischen Onomastikons. In M.P. Streck, S. Weninger (Hrsg.) Altorientalische und semitische Onomastik (S. 1-74). Münster: Ugarit Verlag. google scholar
36. Kunze, K. (2003). Zur Wortgeographie von ’Gaststatte’ in Deutschland. In E. Funk, S. Kleiner, M. Renn, B. Wecker (Hrsg.) Sprachgeschichten. Ein Lesebuch für Werner König zum 60. Geburtstag (S. 153-170). Heidelberg: Universitatsverlag Winter. google scholar Leffers, J. (2005, 19 August). Deutsche Uni-Identitaten Dramen um Namen. Der Spiegel. Erişim adresi: google scholar
37. https://www.spiegel.de/lebenundlernen/uni/deutsche-uni-identitaeten-dramen-um-namen-a-370014.html google scholar
38. Meier, E. (1993). „Stets deutsch und gegenwartsnah“. Zur Namensgebung höherer Schulen in Neukölln. In G. Radde, W. Korthaase, R. Rogler, U. GöBwald (Hrsg.) Schulreform -Kontinuitaten und Brüche Das Versuchsfeld Berlin-Neukölln 1912 bis 1945 (S. 32-67). Opladen: Leske + Budrich. google scholar
39. Meyer, F. (1870). Der Name Meyer und seine Zusammensetzungen. Osnabrück: Rackhorst’sche Buchhandlung. google scholar
40. Michaelis, G. (1856). Vergleichendes Wörterbuch der gebrauchlichen Taufnamen. Berlin: Franz Dunder Verlag. google scholar
41. Mitterauer, M. (2011). Traditionen der Namengebung Namenkunde als interdisziplinares Forschungsgebiet. Köln: Böhlau Verlag. google scholar
42. Murat, M. ve Gülkanat, G. (2018). Onomastik bilimi ve eğitim. Sosyal Bilimler Dergisi, 5(28), 247-256. google scholar
43. Nübling, D., Fahlbusch, F., Heuser, R. (2015). Eine Einführung in die Onomastik. Tübingen: Narr Narr Francke Attempto Verlag. google scholar
44. Örnek, S. V. (2000). Türk halk bilimi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. google scholar
45. Özkan, U. B. (2021). Eğitim bilimleri araştırmaları için doküman inceleme yöntemi. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık. google scholar
46. Perk, D. (2011). Zur Bezeichnung der ausgewahlten Stadte im Deutschen und Türkischen: Eine vergleichende Studie zur Darstellung der etymologischen und mythologischen Hintergründe bei Namengebung. (Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. google scholar
47. Perk, D. (2021). Eine morphologische Betrachtung von Namen türkischer Marchenfiguren. DİYALOG. Interkulturelle Zeitschrift für Germanistik, (9)1, 90-107. google scholar
48. Preuss, O. (1887). Die Lippischen Familiennamen mit Berücksichtigung der Ortsnamen. Detmold: Verlag der Meyer’schen Hofbuchhandlung (H. Denecke). google scholar
49. Sakaoğlu, S. (2001). Türk ad bilimi I giriş. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. google scholar
50. Sarıtaş, S. (2009). Balıkesir üniversitesi öğrencilerinin günümüzdeki adlar ve ad verme hakkındaki görüşleri. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (12)21, 422-433. google scholar
51. Sonderegger, S. (1987). Die Bedeutsamkeit der Namen. Zeitschrift für Literaturwissenschaft und Linguistik, 17(67), 11-23. google scholar
52. Statistisches Bundesamt. (2022, Dezember). Hochschulen. Erişim adresi: https://www.destatis.de/DE/Themen/Gesellschaft-Umwelt/Bildung-Forschung -Kultur/Hochschulen/_inhalt.html234574 google scholar
53. Streck, M. P. (2002). Sprachliche Innovationen und Archaismen in den akkadischen Personennamen. In M.P. Streck, S. Weninger (Hrsg.) Altorientalische und semitische Onomastik (S. 109-122). Münster: Ugarit Verlag. google scholar
54. Şahin, İ. (2021). Adbilim. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık. google scholar
55. Şahin, Y. (2021). Üniversitelerin toponimik özellikleri: devlet üniversitelerine yönelik bir tipoloji denemesi. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (12)3, 15-26. google scholar
56. TDK (Türk Dil Kurumu). (2005). Türkçe sözlük. Ankara: TDK Yayınları. google scholar
57. Tischler, J. (2002). Zur Morphologie und Semantik der hethitischen Personen- und Götternamen. In M.P. Streck, S. Weninger (Hrsg.) Altorientalische und semitische Onomastik (S. 75-84). Münster: Ugarit Verlag. google scholar
58. Vasil’eva, N. (2011). Die Terminologie der Onomastik, ihre Koordinierung und lexikographische Darstellung. Namenkundliche Informationen, 99/100, 31-45. google scholar
59. Vasil’eva, N. (2012). Portrait einer russischen Stadt im Spiegel von Institutionymen. In D. Kremer, D. Kremer (Hrsg.) Die Stadt und ihre Namen Festkolloquium 20 Jahre Gesellschaft für Namenkunde e. V. 1990 -2010 Akten (S. 271-284). Leipzig: Leipziger Universitatsverlag. google scholar
60. Vincze, L. (2007). Stand und Perspektiven der ungarischen Namenkunde. Namenkundliche Informationen, 91/92, 209-255. google scholar
61. Vogt, P. (1895). Die Ortsnamen auf-scheid und -auel (ohl). Ein Beitrag zur Geschichte der frankischen Wanderungen und Siedlungen. Neuwied: Kessinger. google scholar
62. Wahrig, G. (1997). Deutsches Wörterbuch. Gütersloh: Bertelsmann Lexikon Verlag. google scholar
63. Walther, H. (2004). Namenkunde und geschichtliche Landeskunde: Ein einführender Überblick, Erlauterungen namenkundlicher Fachbegriffe, Auswahlbibliographie zur Namenkunde und Landeskunde Ostmitteldeutschlands. Leipzig: Leibziger Universitasverlag. google scholar
64. WWU (Westfalische Wilhelms-Universitat) Münster. (2022, Dezember). Rechtliche Fragen. Erişim adresi: https://www.uni-muenster.de/ZurSacheWWU/projekt/rechtliches.html google scholar
65. Yalçınkaya, B. (2015). Almanca ve Türkçe ad verme gelenekleri. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 55, 363-379. google scholar
66. Yeşil, Y. (2014). Türk dünyasında geçiş dönemi ritüelleri (doğum-evlenme-ölüm gelenekleri). Ankara: Grafiker Yayınevi. google scholar
67. Yeşildal, Ü. Y. (2018). Atalar kültüne dair inanmaların Türklerin ad verme inanç ve gelenekleri üzerindeki tesiri. Millî Folklor, (30)119, 48-59. google scholar
68. Yıldırım, İ. E. (2016). Çocuklara verilen isimler üzerinden Türkiye’deki sosyo-kültürel değişimin analizi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (20)3, 909-925. google scholar
69. Yıldırım, S. (2012). Kazak Türklerinin toponomik efsaneleri. Turkish Studies, (7)1, 2101-2121. google scholar
70. YÖK (Yükseköğretim Kurulu). (2020, Aralık). Yükseköğretim bilgi yönetim sistemi. Erişim adresi: https://istatistik.yok.gov.tr/ google scholar
71. Yüceol Özezen, M. (2010). Özel öğretim kurum adları üzerine bir inceleme. Milli Eğitim Dergisi, (40)186, 121-131. google scholar
72. Zengin, D. (2014). Türk toplumunda adlar ve soyadları (sosyo-kültürel ve dilbilimsel bir yaklaşım). Ankara: Kurmay Yayınları. google scholar