ETİK İLKELER, YAYIN POLİTİKASI VE MAKALE DEĞERLENDİRME SÜRECİ

Journal of Health Systems and Policies (JHESP), sağlık sistemleri, sağlık politikaları ve tıp bilimleri alanlarında özgün, hukuka uygun ve disiplinler arası bilimsel çalışmalar yayımlayan hakemli bir akademik dergidir. Derginin yayın faaliyetleri, aşağıda belirtilen etik ilkeler ve yayın politikaları doğrultusunda yürütülmektedir.

Dergiye gönderilen çalışmaların özgün olması, daha önce herhangi bir yerde yayımlanmamış bulunması ve eş zamanlı olarak başka bir dergide değerlendirme sürecinde olmaması gerekmektedir. Dergiye sunulan her çalışma, editoryal ön incelemenin ardından en az iki bağımsız hakem tarafından çift kör hakemlik modeli çerçevesinde değerlendirilir.

İntihal, mükerrer yayın, hayalet veya sahte yazarlık, yazarlığın haksız biçimde reddedilmesi, veri veya bulgu uydurma, veri tahrifatı, araştırma sonuçlarının yayın sayısını artırmak amacıyla bölünmesi, telif hakkı ihlali, çıkar çatışmalarının gizlenmesi ve benzeri uygulamalar etik dışı yayın davranışları olarak kabul edilir.

JHESP, Committee on Publication Ethics (COPE) ve International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE) tarafından belirlenen yayın etiği ilkeleri ve uluslararası standartları benimsemektedir. Editörlerin, alan editörlerinin, hakemlerin ve yazarların bilimsel yayıncılık alanında kabul gören bu standartlara uygun hareket etmeleri beklenmektedir.

Yazarlar, daha önce yayımlanmış veya başka bir dergide yayımlanmak üzere değerlendirmeye alınmış bir çalışmayı JHESP’e göndermemelidir. Başkalarına ait düşünce, ifade, yöntem, veri veya bulguların kullanılması durumunda ilgili kaynaklara eksiksiz ve uygun biçimde atıf yapılması yazarların sorumluluğundadır.

İntihal; bir çalışmanın tamamının veya belirli bölümlerinin kaynak gösterilmeksizin kullanılması, başka araştırmalardan elde edilen veri ve bulguların yazara aitmiş gibi sunulması ya da başkalarına ait ifadelerin uygun atıf yapılmadan aktarılması gibi farklı biçimlerde ortaya çıkabilir. İntihalin her türü etik dışı yayın davranışı olarak kabul edilir ve hiçbir koşulda kabul edilemez.

Dergiye gönderilecek çalışmaların, gönderim öncesinde yazarlar tarafından benzerlik açısından kontrol edilmesi gerekmektedir.

YAYIN POLİTİKASI

Journal of Health Systems and Policies (JHESP), İstanbul Medipol Üniversitesi tarafından yayımlanmaktadır. Dergi, bilimsel bilginin yaygınlaştırılmasını ve bilgiye erişimin kolaylaştırılmasını temel yayın ilkelerinden biri olarak benimsemektedir.

Açık Erişim Politikası

Journal of Health Systems and Policies (JHESP), tamamen açık erişimli bir dergidir. JHESP’de yayımlanan tüm makaleler; abonelik, kayıt veya herhangi bir erişim ücreti gerekmeksizin kullanıcıların ve kurumlarının ücretsiz ve anında erişimine açıktır.

Yayımlanan makaleler, Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) kapsamında lisanslanmaktadır. Bu lisans doğrultusunda kullanıcılar makaleleri okuyabilir, indirebilir, kopyalayabilir, dağıtabilir, yazdırabilir, arayabilir, tam metinlerine bağlantı verebilir ve ticari amaçlar dâhil olmak üzere hukuka uygun amaçlarla yeniden kullanabilir veya uyarlayabilir.

CC BY 4.0 lisansı kapsamında kullanıcıların, yazar(lar)a ve özgün kaynağa uygun biçimde atıf yapmaları, lisansa bağlantı vermeleri ve içerikte değişiklik yapılmışsa bunu belirtmeleri gerekmektedir.

Telif Hakkı ve Lisans Politikası

Journal of Health Systems and Policies (JHESP)’de yayımlanan makalelerin telif hakkı yazar(lar)a aittir. Yazarlar telif haklarını ve yayın haklarını korur; dergiye herhangi bir münhasır hak devretmezler.

Yazarlar, makalelerinin JHESP’de yayımlanmasıyla birlikte dergiye ilk yayın hakkını ve makalenin yayımlanması, çoğaltılması, dağıtılması, erişime sunulması ve arşivlenmesine ilişkin münhasır olmayan hakları tanırlar. Bu hakların dergiye tanınması, yazarların çalışmalarını başka ortamlarda kullanma, paylaşma veya yeniden yayımlama haklarını kısıtlamaz.

JHESP’de yayımlanan tüm makaleler Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) kapsamında lisanslanmaktadır. Bu lisans, yazar(lar)a ve özgün kaynağa uygun biçimde atıf yapılması, lisansa bağlantı verilmesi ve yapılan değişikliklerin belirtilmesi koşuluyla yayımlanan materyalin ticari amaçlar dâhil olmak üzere hukuka uygun her türlü amaçla paylaşılmasına ve uyarlanmasına izin verir.

Kendi Kendine Arşivleme Politikası

Yazarlar, makalelerinin gönderilmiş sürümünü (Submitted Version), kabul edilmiş yazar nüshasını (Author Accepted Manuscript) ve yayımlanmış sürümünü (Version of Record) herhangi bir ambargo süresi olmaksızın kurumsal veya konu temelli açık arşivlerde, kişisel veya kurumsal internet sayfalarında ve diğer uygun bilimsel arşivlerde paylaşabilir.

Yayımlanmış sürümün arşivlenmesi hâlinde makalenin tam bibliyografik künyesinin, varsa DOI numarasının ve JHESP’de yayımlanan sürüme ait bağlantının belirtilmesi önerilmektedir.

Yayımlanmış sürümün arşivlenmesi ve yeniden kullanımı Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) koşullarına tabidir.

Diğer Yayın İlkeleri

Değerlendirme sürecinde çalışmalar; yazarların kimliği, uyruğu, cinsiyeti, dini inancı, siyasi görüşü veya diğer kişisel özelliklerinden bağımsız olarak yalnızca bilimsel içerikleri üzerinden değerlendirilir. Böylece nesnel, tarafsız ve adil bir değerlendirme sürecinin yürütülmesi amaçlanır.

Derginin tüm yayın giderleri İstanbul Medipol Üniversitesi tarafından karşılanmaktadır. JHESP; makale gönderimi, değerlendirme, işlem, yayımlama veya diğer yayın süreçleri için yazarlardan herhangi bir ücret talep etmemektedir. Bu politika ile bilimsel yayıncılığa erişimde mali engellerin oluşmasının önlenmesi amaçlanmaktadır.

Dergide yayımlanan makalelerde ileri sürülen görüş, değerlendirme ve sonuçların sorumluluğu yazarlara aittir. İstanbul Medipol Üniversitesi ve Journal of Health Systems and Policies, yayımlanan çalışmalarda ifade edilen görüşlerden sorumlu tutulamaz.

MAKALE DEĞERLENDİRME SÜRECİ

Dergiye gönderilen makaleler; ön inceleme, alan editörü değerlendirmesi, çift kör hakem değerlendirmesi, dil kontrolü ve gerekli görülmesi hâlinde düzeltme aşamalarından oluşan kapsamlı bir değerlendirme sürecinden geçirilir.

Derginin amaç ve kapsamıyla örtüşmeyen, akademik dil ve anlatım bakımından yetersiz olan, bilimsel açıdan kabul edilemez hata veya eksiklikler içeren, özgünlük niteliği taşımayan ya da derginin yayın ilkelerine uygun olmayan çalışmalar editörler tarafından hakem değerlendirmesine gönderilmeden reddedilebilir. Bu durumda yazarlara, ret kararını ve kararın gerekçelerini içeren bir bildirim gönderilir.

Çift Kör Hakemlik Uygulaması

Dergide, değerlendirme sürecinin nesnelliğini ve tarafsızlığını desteklemek amacıyla çift kör hakemlik modeli uygulanmaktadır. Bu model kapsamında yazarlar çalışmalarını değerlendiren hakemlerin kimliklerini, hakemler ise değerlendirdikleri çalışmaların yazarlarını bilmez. Yazar ve hakem kimliklerinin karşılıklı olarak gizli tutulmasıyla değerlendirme sürecinin bağımsızlığının korunması amaçlanır. Hakem değerlendirme raporları elektronik ortamda ve anonim biçimde sunulur.

Çift kör hakemlik sürecinin bütünlüğünü korumak amacıyla hakemlerin kimlikleri dergi tarafından açıklanmaz. Talep edilmesi hâlinde hakemlere, dergiye sundukları hakemlik katkısını doğrulayan yazılı bir belge verilebilir.

Yazarlar hakemlerle doğrudan iletişim kuramaz. Değerlendirmeler, hakem raporları ve düzeltme talepleri, dergi yönetim sistemi üzerinden editör aracılığıyla sorumlu yazara iletilir.

Hakem raporlarında yer alan değerlendirme ve öneriler, yazarların çalışmalarını geliştirmelerine katkı sağlar. Editörler ve alan editörleri, hakem görüşlerinin bilimsel ve yapıcı bir editoryal süreç içinde yazarlara aktarılmasını sağlar.

Ön İnceleme Aşaması

Dergiye gönderilen çalışmalar öncelikle biçimsel ve bilimsel uygunluk bakımından incelenir. Bu aşamada çalışmanın;

• Derginin amaç ve kapsamına uygunluğu,
• Yayın ve yazım kurallarını karşılayıp karşılamadığı,
• Etik kurul, izin ve beyan belgelerinin bulunup bulunmadığı,
• Akademik dil ve anlatım yeterliliği,
• Benzerlik oranı,
• Bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygunluğu

değerlendirilir.

Ön inceleme aşamasında uygun bulunan çalışmalar, içerik alanı bakımından ayrıntılı olarak değerlendirilmek üzere ilgili alan editörüne yönlendirilir.

Alan Editörü Değerlendirmesi

Ön inceleme aşamasını başarıyla tamamlayan çalışmalar, uzmanlık alanlarına göre görevlendirilen alan editörleri tarafından değerlendirilir.

Alan editörü; çalışmanın araştırma problemini, kuramsal çerçevesini, yöntemini, bulgularını, sonuçlarını ve özgün katkısını ayrıntılı biçimde inceler. Bu değerlendirmede çalışmanın;

• İlgili bilim alanının akademik standartlarına uygunluğu,
• Literatürdeki bir boşluğu ele alıp almadığı,
• Araştırma yönteminin bilimsel açıdan geçerli ve güvenilir olup olmadığı,
• Bölümlerinin bilimsel bir makaleye uygun biçimde yapılandırılıp yapılandırılmadığı,
• Derginin amaç ve kapsamıyla uyumu,
• Yayın ilkelerine uygunluğu

göz önünde bulundurulur.

Alan editörü değerlendirmesi sonucunda hakem sürecine alınması uygun bulunmayan çalışmalar, gönderim tarihinden itibaren en geç bir ay içinde gerekçeli bir raporla yazarlara bildirilir.

Hakem değerlendirmesine uygun bulunan çalışmalar için çift kör hakemlik süreci başlatılır. Alan editörü, çalışmanın konusu ve yöntemini dikkate alarak ilgili alanda uzman en az iki hakem görevlendirir. Hakem seçiminde, adayların çalışmanın konusu ve yöntemiyle ilişkili bilimsel yayınları ve araştırma deneyimleri de göz önünde bulundurulur.

Hakem Değerlendirme Aşaması

Ön inceleme ve alan editörü değerlendirmesi aşamalarını başarıyla tamamlayan çalışmalar, alan editörü tarafından uzmanlık alanları dikkate alınarak en az iki bağımsız hakeme gönderilir.

Alan editörü, hakemleri JHESP hakem havuzundan seçebilir veya çalışmanın alanına uygun yeni hakemler önerebilir. Hakem ataması, alan editörü tarafından doğrudan veya alan editörünün önerisi doğrultusunda gerçekleştirilir.

Hakem davetleri DergiPark sistemi üzerinden otomatik olarak gönderilir. Hakemlerin, daveti kabul ettikleri tarihten itibaren editörler tarafından belirlenen süre içinde değerlendirmelerini tamamlamaları beklenir.

Hakemler, değerlendirme davetini kabul etmekle;

• Çalışmayı belirlenen süre içinde değerlendirmeyi,
• Değerlendirme raporunu DergiPark sistemi üzerinden sunmayı,
• Bilimsel ve etik ilkelere uygun hareket etmeyi,
• Çalışmaya ilişkin bilgilerin gizliliğini korumayı

taahhüt etmiş sayılır.

Hakemlerden birinin çalışmayı belirlenen süre içinde değerlendirmemesi durumunda alan editörü, çalışmayı başka bir hakeme yönlendirebilir.

Hakem raporlarından birinin kabul, diğerinin ret yönünde olması hâlinde alan editörü çalışmayı üçüncü bir hakeme gönderebilir. Alan editörü, hakem raporlarını ve kendi bilimsel değerlendirmesini dikkate alarak çalışmaya ilişkin önerisini Editör Kuruluna sunar.

Hakem Değerlendirme Raporları

Hakem değerlendirme aşaması, hakemlerin değerlendirme raporlarını tamamlayarak sisteme yüklemeleriyle sona erer.

Hakemler, makaleyi değerlendirmek üzere Hakem Değerlendirme Formunu doldurur. Değerlendirme formunda başlıca aşağıdaki hususlar incelenir:

• Çalışmanın özgünlüğü ve bilimsel katkısı,
• Başlık ve özetin çalışmayı yansıtma düzeyi,
• Literatür taramasının yeterliliği ve güncelliği,
• Araştırma sorusu ve amaçların açıklığı,
• Seçilen yöntemin araştırmanın amaçlarına uygunluğu,
• Bulguların doğru, açık ve sistematik biçimde sunulması,
• Tartışma ve sonuç bölümlerinin yeterliliği,
• Şekil, tablo ve grafiklerin bilimsel standartlara uygunluğu,
• Kaynakların konuyla ilgisi, yeterliliği ve güncelliği,
• Terminolojinin doğru kullanımı,
• Bilimsel yazım ve dil bilgisi kurallarına uygunluk,
• Çalışmanın bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygunluğu.

Hakem, değerlendirme sonucunda çalışmaya ilişkin genel görüşünü ve yayın kararına yönelik önerisini bildirir. Hakem kararları;

• Kabul,
• Minör revizyon,
• Majör revizyon,
• Ret

şeklindedir.

Hakemler, değerlendirmelerini yazarlara iletilmek üzere “Yorumlar, Eleştiriler ve Öneriler” bölümünde açıklayabilir. Düzeltme önerilerinin doğrudan çalışma üzerinde gösterilmesi gerektiğinde hakemler, yazarların erişimine açılmak üzere sisteme ek dosya yükleyebilir.

Alan editörü, hakem görüşleri doğrultusunda yazarlardan çalışma üzerinde düzeltme yapmalarını isteyebilir. Yazarların, talep edilen düzeltmeleri dikkate alarak çalışmalarını revize etmeleri ve yapılan değişiklikleri açıklayan ayrıntılı bir yanıt dosyası sunmaları beklenir. Alan editörü makalenin reddedilmesine karar vermediyse majör revizyon veren hakemler makaleyi tekrar görür.

Çalışmanın yayımlanmasına ilişkin nihai karar Editör Kurulu tarafından verilir.

İtiraz ve Şikâyet Süreci

Hakem görüşlerine ve editoryal kararlara yönelik itirazlar ile derginin yayın süreçlerine ilişkin şikâyetler aşağıdaki usul doğrultusunda değerlendirilir:

• İtiraz başvurusu, kararın sorumlu yazara bildirildiği tarihten itibaren 30 gün içinde jhesp@medipol.edu.tr adresine gönderilmelidir.
• İtiraz başvurusu sorumlu yazar tarafından yapılmalıdır.
• Başvuruda itiraz edilen değerlendirme veya karar maddeleri ayrı ayrı ele alınmalı ve her maddeye ilişkin bilimsel gerekçe sunulmalıdır.
• Yalnızca karardan duyulan memnuniyetsizliği ifade eden ve bilimsel gerekçe içermeyen başvurular değerlendirmeye alınmaz.
• İtiraz başvurusu ilk aşamada editör tarafından incelenir.
• Editör, gerekli görmesi hâlinde başvuruyu ilgili alan editörüne yönlendirebilir veya bağımsız bir hakemden ek görüş talep edebilir.
• İtirazlar en geç 60 gün içinde sonuçlandırılır. Karar, gerekçesiyle birlikte sorumlu yazara yazılı olarak bildirilir.
• İtiraz üzerine verilen karar nihaidir ve aynı karar hakkında ikinci bir itiraz başvurusu yapılamaz.
• Süreç yönetimi, gecikmeler, hakem üslubu ve editoryal tarafsızlığa ilişkin şikâyetler de aynı e-posta adresine iletilir ve en geç 30 gün içinde yanıtlanır.
• Etik ihlal iddiaları, itiraz ve şikâyet sürecinden ayrı olarak “Etik İhlal Bildirimi ve Yaptırım Süreci” kapsamında değerlendirilir.

YAYIN ETİĞİ

Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı

Journal of Health Systems and Policies, üretken yapay zekâ araçlarının bilimsel araştırma ve yayın süreçlerinde kullanımına ilişkin olarak ICMJE tavsiyelerini, COPE ilkelerini ve Yükseköğretim Kurulu tarafından yayımlanan etik rehberi esas almaktadır.

Yazarların Yükümlülükleri

• Yapay zekâ araçları yazar olarak gösterilemez. Yazarlık; çalışmanın doğruluğu, bütünlüğü ve özgünlüğü konusunda sorumluluk üstlenebilecek gerçek kişilere tanınan bir statüdür.
• Çalışmanın hazırlanması sırasında metin oluşturma, dil düzenleme, çeviri, literatür taraması, veri analizi, kod yazımı, görsel hazırlama veya tablo oluşturma gibi amaçlarla yapay zekâ araçlarından yararlanılmışsa bu durum makalenin sonunda ve Kaynaklar bölümünden önce yer alan “Yapay Zekâ Kullanım Beyanı” başlığı altında açıklanmalıdır.
• Yapay Zekâ Kullanım Beyanı’nda kullanılan aracın adı ve sürümü ile aracın çalışmanın hangi aşamasında ve hangi amaçla kullanıldığı belirtilmelidir.
• Çalışmanın hazırlanmasında yapay zekâ araçlarından yararlanılmamışsa bu durum da aynı başlık altında açıkça beyan edilmelidir.
• Yapay zekâ tarafından oluşturulan içeriklerin doğruluğu, güvenilirliği, kaynak gösterimi ve telif haklarına uygunluğu konusunda tüm sorumluluk yazarlara aittir.
• Yapay zekâ çıktıları bilimsel kaynak olarak gösterilemez.
• Beyan edilmemiş yapay zekâ kullanımı tespit edilmesi hâlinde çalışma, “Etik İhlal Bildirimi ve Yaptırım Süreci” kapsamında değerlendirilir.

Hakemlerin ve Editörlerin Yükümlülükleri

• Değerlendirme sürecindeki her makale gizli belge niteliğindedir.
• Hakem raporlarında yer alan bilimsel değerlendirmeler, hakemin kendi görüş ve değerlendirmelerini yansıtmalıdır.
• Hakem raporunun hazırlanmasında yapay zekâ aracından yararlanılmışsa bu durum editöre bildirilmelidir.

Benzerlik Denetimi

• Dergiye gönderilen her çalışma, ön inceleme aşamasında Turnitin yazılımı kullanılarak benzerlik açısından taranır.
• Benzerlik taraması, doğrudan alıntılar ve kaynakça hariç tutularak gerçekleştirilir.
• Alıntılar ve kaynakça hariç olmak üzere toplam benzerlik oranı %20’yi aşmamalıdır.
• Toplam benzerlik oranı belirlenen eşik değerin altında olsa dahi, benzerliğin büyük ölçüde tek bir kaynakta yoğunlaşması veya kesintisiz metin blokları hâlinde ortaya çıkması sorunlu kabul edilir.
• Yerleşik yöntem tanımlarından, standart ölçek maddelerinden veya mevzuat metinlerinden kaynaklanan benzerlikler, ilgili kaynaklara uygun biçimde atıf yapılmış olması koşuluyla değerlendirme dışında tutulabilir.
• Bu tür benzerliklerin değerlendirme dışında tutulmasına alan editörü karar verir ve kararın gerekçesini dosyaya kaydeder.
• Belirlenen benzerlik eşiklerini aşan çalışmalar hakem değerlendirmesine alınmadan yazarlara iade edilir.
• Benzerliğin intihal niteliği taşıdığına ilişkin bulgu bulunması hâlinde çalışma reddedilir ve “Etik İhlal Bildirimi ve Yaptırım Süreci” başlatılır.

Atıf Etiği

• Editörler ve hakemler, değerlendirme sürecinde yazarlardan dergiye, kendi çalışmalarına veya belirli bir yazara atıf yapmalarını talep edemez.
• Bilimsel gerekçesi açıkça ortaya konulmayan atıf önerileri zorlayıcı atıf olarak değerlendirilir ve etik ihlal niteliği taşır.
• Hakemler, çalışmanın bilimsel içeriğinin eksik kaldığı noktaları açıkça belirterek ve önerilerinin gerekçesini değerlendirme raporunda açıklayarak kaynak önerebilir.
• Yazarlar, hakemler tarafından önerilen kaynakları kullanmak zorunda değildir. Önerinin kabul edilmemesi, çalışmaya ilişkin karar sürecini tek başına etkileyemez.
• Dergiye yapılan atıfların sayısı, makalelerin kabul veya ret kararlarında bir ölçüt olarak kullanılamaz.
• Yazarlar, kendi çalışmalarına atıf yaparken bilimsel ilgililik ilkesini gözetmelidir. Çalışmanın konusu veya içeriğiyle doğrudan bağlantısı bulunmayan öz atıflar kabul edilemez.

Çıkar Çatışması

Çıkar çatışması; bir kişinin bilimsel veya mesleki değerlendirmelerini etkileyebilecek mali, kurumsal, kişisel ya da akademik ilişkileri ifade eder.

Çıkar çatışmasının bulunması tek başına etik ihlal oluşturmaz. Ancak mevcut veya olası bir çıkar çatışmasının beyan edilmemesi etik ihlal olarak kabul edilir.

Yazarlar, çalışma gönderimi sırasında JHESP Çıkar Çatışması Beyan Formunu doldurarak sisteme yüklemelidir. Çıkar çatışması beyanı ayrıca makalenin sonunda “Çıkar Çatışması Beyanı” başlığı altında yer almalıdır. Herhangi bir çıkar çatışmasının bulunmaması hâlinde bu durum açıkça belirtilmelidir.

Editörler, alan editörleri ve hakemler de aynı ilkelere tabidir. Değerlendirdikleri çalışma ile aralarında çıkar çatışması oluşturabilecek bir ilişki bulunması hâlinde değerlendirme sürecinden çekilmeli ve durumu editöre bildirmelidirler.

Yazarlık ve Yazar Listesinde Değişiklik

Yazarlık, ICMJE tarafından belirlenen aşağıdaki ölçütleri karşılayan kişilere tanınır:

1. Çalışmanın tasarımına veya verilerin elde edilmesine, analizine ya da yorumlanmasına önemli ölçüde katkı sağlamak,
2. Makale metninin yazılmasına veya bilimsel içerik bakımından eleştirel biçimde gözden geçirilmesine katkıda bulunmak,
3. Yayımlanacak nihai metni onaylamak,
4. Çalışmanın bütünlüğü ve doğruluğu konusunda sorumluluk üstlenmek.

Bu ölçütleri karşılamayan kişilerin katkıları, katkının niteliği belirtilerek Teşekkür bölümünde açıklanmalıdır.

Yazar listesi, yazar sıralaması ve sorumlu yazar, çalışmanın dergiye gönderildiği aşamada kesinleştirilmiş olmalıdır. Değerlendirme süreci başladıktan sonra yapılacak yazar ekleme, çıkarma veya sıralama değişiklikleri istisnai niteliktedir ve aşağıdaki usule tabidir:

• Sorumlu yazar, talep edilen değişikliğin ayrıntılı gerekçesini içeren yazılı bir başvuru sunmalıdır.
• Mevcut yazarların tamamı ile listeye eklenecek veya listeden çıkarılacak kişinin imzalı yazılı onayı sunulmalıdır.
• Listeden çıkarılacak yazarın kendi imzalı beyanının bulunması zorunludur.
• Listeden çıkarılan kişinin çalışmaya sağladığı katkının niteliği ve bu katkının Teşekkür bölümünde belirtilip belirtilmeyeceği başvuruda açıklanmalıdır.
• Değişiklik talebi editör tarafından karara bağlanır. Verilen karar, gerekçesi ve tarihiyle birlikte dosyaya kaydedilir.
• Hakem değerlendirmesi tamamlandıktan sonra yapılan değişiklik talepleri ancak yazarlık ölçütlerine ilişkin somut ve geçerli bir gerekçe sunulması hâlinde kabul edilebilir.

Etik İhlal Bildirimi ve Yaptırım Süreci

JHESP, yayın etiğine uygunluğun yalnızca yazarların sorumluluğunda olmadığını kabul etmekte ve etik ihlal iddiaları karşısında izlenecek süreci aşağıdaki şekilde düzenlemektedir.

Bildirim

Bu sayfada belirtilen etik dışı yayın davranışları ile izinsiz veri kullanımı ve beyan edilmemiş yapay zekâ kullanımına ilişkin iddialar jhesp@medipol.edu.tr adresine iletilebilir.

Bildirimde bulunan kişinin kimliği gizli tutulur. İsimsiz bildirimler, somut bilgi ve kanıt içermeleri hâlinde değerlendirmeye alınır.

İnceleme

Editör, etik ihlal iddiasını ön incelemeye tabi tutar ve gerekli görmesi hâlinde Editör Kurulunun görüşüne başvurur.

İnceleme kapsamında yazarlardan;

• Yazılı açıklama veya savunma,
• Araştırmaya ilişkin ham veriler,
• Etik kurul belgeleri,
• Kurum izinleri,
• Bilgilendirilmiş onam belgeleri,
• Diğer destekleyici belgeler

talep edilebilir.

Yazarlara açıklama veya savunmalarını sunmaları için 30 gün süre verilir. İnceleme süreci, COPE tarafından yayımlanan ilgili akış şemaları ve rehberler doğrultusunda yürütülür.

Sonuç ve Uygulanabilecek İşlemler

Düzeltme (Corrigendum/Erratum): Yayımlanmış bir çalışmada, çalışmanın temel bulgularını ve sonuçlarını etkilemeyen hata veya eksikliklerin belirlenmesi hâlinde dergi tarafından bir düzeltme metni yayımlanır. Düzeltme metni, özgün makaleyle bağlantılı olarak ve ayrı bir DOI numarasıyla yayımlanır.

Endişe İfadesi (Expression of Concern): Bir çalışmanın güvenilirliğine ilişkin ciddi şüphelerin bulunmasına rağmen incelemenin tamamlanmamış olması veya kesin bir sonuca ulaşılamaması durumunda dergi tarafından endişe ifadesi yayımlanabilir. Endişe ifadesi, özgün makaleyle bağlantılı olarak yayımlanır ve şüphenin nedenlerini okuyucuya açıklar. Endişe ifadesi, çalışmada etik ihlal bulunduğuna ilişkin kesin bir karar anlamına gelmez; yalnızca ilgili konunun incelenmekte olduğunu gösterir.

Geri Çekme (Retraction): Etik ihlalin varlığının inceleme sonucunda kesinleşmesi hâlinde makale geri çekilir. Geri çekme bildirimi herkesin erişimine açık biçimde yayımlanır. Makale arşivden kaldırılmaz; makalenin kayıtlarına ve PDF dosyasına geri çekildiğine ilişkin açık bir ibare eklenir. Geri çekme bildiriminde geri çekme gerekçesi, talebin veya kararın kimden geldiği ve karar tarihi belirtilir.

Gerekli görülmesi hâlinde yazarın bağlı bulunduğu kurum ile çalışmayı destekleyen kurum veya kuruluşlar inceleme sonucundan haberdar edilir.

Etik ihlalde bulunduğu kesinleşen yazarlar tarafından gönderilen çalışmalar üç yıl süreyle değerlendirmeye alınmaz.

ARAŞTIRMA ETİĞİ

Araştırma Raporlama Rehberleri

Yazarların, çalışmalarını araştırma tasarımına uygun uluslararası raporlama rehberlerini dikkate alarak hazırlamaları önerilmektedir.

Yazarlar, ilgili raporlama rehberine ait kontrol listesini isteğe bağlı olarak ek dosya şeklinde sunabilir. Kontrol listesinin sunulması, hakemlik sürecinin hızlı ilerlemesine katkı sağlayabilir.

Araştırma tasarımlarına göre yararlanılabilecek başlıca raporlama rehberleri şunlardır:

• Randomize kontrollü çalışmalar: CONSORT
• Sistematik derlemeler ve meta-analizler: PRISMA
• Kapsam derlemeleri: PRISMA-ScR
• Kesitsel, kohort ve olgu-kontrol gibi gözlemsel çalışmalar: STROBE
• Nitel araştırmalar: COREQ veya SRQR
• Olgu sunumları: CARE
• Sağlık ekonomisi değerlendirmeleri: CHEERS
• Çevrim içi anket temelli çalışmalar: CHERRIES
• Uygulama araştırmaları: StaRI
• Diğer araştırma tasarımları: EQUATOR Network üzerinden erişilebilen ilgili raporlama rehberi

Raporlama rehberlerinin güncel sürümlerine EQUATOR Network üzerinden erişilebilir:

https://www.equator-network.org

Veri Erişilebilirliği ve Yeniden Üretilebilirlik

Araştırma verilerinin uygun koşullarda erişilebilir olması, bilimsel şeffaflığın ve araştırma sonuçlarının doğrulanabilirliğinin desteklenmesi bakımından önem taşımaktadır. JHESP, yasal, etik ve gizlilikle ilgili sınırlamalar gözetilmek kaydıyla araştırma verilerinin uygun koşullarda paylaşılmasını teşvik etmektedir.

• Verilerin bir veri deposunda paylaşılması hâlinde veri deposunun adı ile kalıcı bağlantı veya DOI numarasının belirtilmesi önerilmektedir.
• İkincil veri kullanılan çalışmalarda veri kaynağı ile varsa erişim bağlantısı ve verinin kullanımına ilişkin erişim koşulları açıkça belirtilmelidir.
• Dergi, bilimsel değerlendirme veya yayımlanan bulguların doğrulanması amacıyla gerekli görmesi hâlinde ve yasal ve etik koşulların izin verdiği ölçüde yazarlardan araştırmanın dayandığı verileri, analiz kodlarını, ölçüm araçlarını veya ilgili diğer belgeleri talep edebilir.
• Kişisel veya hassas veri içeren veri setlerinin kullanımı ve paylaşımı, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve uygulanabilir diğer veri koruma düzenlemelerine uygun biçimde gerçekleştirilmelidir. Kişisel verilerin korunmasını veya araştırma katılımcılarının gizliliğini tehlikeye düşürecek nitelikteki verilerin kamuya açık olarak paylaşılması beklenmez.

YASAL VE ÖZEL İZİN BELGELERİ VE BEYANLAR

Etik kurul onayının bulunması, bir çalışmanın yayımlanabilmesi için her durumda tek başına yeterli değildir. Aşağıda belirtilen durumlarda etik kurul onayından bağımsız olarak ilgili kurumdan veya hak sahibinden yazılı izin alınması ve bu iznin makalede açıklanması zorunludur:

• Hastane, sağlık kuruluşu, okul, işletme veya kamu idaresi gibi kamu ya da özel kurumlarda yürütülen ve kurumun verilerini, kayıtlarını veya çalışanlarını kapsayan çalışmalarda ilgili kurumdan idari izin alınmalıdır.
• Hasta dosyaları, elektronik sağlık kayıtları veya idari veri tabanları üzerinden yürütülen geriye dönük çalışmalarda veriyi elinde bulunduran kurumun yazılı izni alınmalıdır.
• Başkalarına ait ölçek, anket, görsel veya fotoğrafların kullanılması hâlinde hak sahibinden izin alınmalıdır.
• Fikir ve sanat eserlerinden yararlanılan çalışmalarda telif haklarına ilişkin mevzuata uyulduğu beyan edilmelidir.
• Tezden üretilen çalışmalarda tezin başlığı, yürütüldüğü kurum, tamamlanma yılı ve Ulusal Tez Merkezi numarası Yöntem veya Teşekkür bölümünde belirtilmelidir.
• Bir proje veya dış destek kapsamında yürütülen çalışmalarda destekleyen kurum veya kuruluşun adı ve proje numarası aynı şekilde makalede açıklanmalıdır.

Etik kurul, kurum izni, onam ve diğer izin belgeleri çalışma gönderimi sırasında sisteme yüklenmelidir. İznin hangi kurumdan, hangi tarihte ve hangi karar veya sayı numarasıyla alındığı Yöntem bölümünde ve makale sonundaki “Etik Kurul Onayı Beyanı” başlığı altında açıkça belirtilmelidir.

İznin alınmış olduğunun varsayılması veya zımnen verilmiş sayılması kabul edilmez. Gerekli izin ve onam belgelerinin sunulmadığı çalışmalar hakem değerlendirmesine alınmaz.

ETİK SORUMLULUKLAR

Yazarların Etik Sorumlulukları

Journal of Health Systems and Policies’e çalışma gönderen yazarların bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine eksiksiz biçimde uymaları gerekmektedir. Bu kapsamda yazarların temel etik sorumlulukları şunlardır:

• Yazarlar, daha önce başka bir yerde yayımlanmış veya başka bir dergide yayımlanmak üzere değerlendirilmekte olan bir çalışmayı JHESP’e göndermemelidir.
• Yazarlar, çalışmalarının bilimsel ve etik açıdan uygunluğundan sorumludur.
• Yazarlar, çalışmalarını dergiye göndermekle çalışmanın özgün olduğunu, daha önce başka bir yerde yayımlanmadığını ve başka bir dilde dahi olsa eş zamanlı olarak başka bir dergide değerlendirilmediğini taahhüt etmiş sayılır.
• Çalışmada yararlanılan tüm kaynaklara doğru ve eksiksiz biçimde atıf yapılmalıdır.
• Çalışmaya katkı sağlayan ancak yazarlık ölçütlerini karşılamayan kişilerin katkıları Teşekkür bölümünde belirtilmelidir.
• Yalnızca teknik destek, yazım desteği veya mali destek sağlayan kişiler yazar olarak gösterilmemeli; katkılarının niteliği Teşekkür bölümünde açıklanmalıdır.
• Yazar olarak gösterilen kişilerin çalışmaya doğrudan akademik ve bilimsel katkı sağlamış olması gerekmektedir.
• Yazar sıralaması, tüm yazarların karşılıklı mutabakatıyla belirlenmelidir.
• Değerlendirme süreci başladıktan sonra yapılacak yazar ekleme, yazar çıkarma veya yazar sıralamasını değiştirme talepleri istisnai niteliktedir ve “Yazarlık ve Yazar Listesinde Değişiklik” bölümünde belirtilen usule tabidir.
• Yazarlar, çalışmalarının hazırlanmasında yararlandıkları tüm kaynaklara etik ilkeler doğrultusunda uygun biçimde atıfta bulunmalıdır.
• JHESP, değerlendirme sürecinin herhangi bir aşamasında yazarlardan araştırmaya ilişkin bilgi veya ham veri talep edebilir. Yazarlar, talep edilen veri ve belgeleri sunmaya hazır olmalıdır.
• Yazarlar; değerlendirme veya yayın sonrası aşamalarda çalışmalarında önemli bir hata ya da eksiklik fark etmeleri hâlinde bildirim, düzeltme veya geri çekme süreçlerinin başlatılması amacıyla Editör Kuruluyla iletişime geçmelidir.

Editör Kurulunun Etik Sorumlulukları

Journal of Health Systems and Policies Editör Kurulu, aşağıdaki etik ilkelere uygun hareket etmeyi taahhüt eder:

• Editör Kurulu, derginin bilimsel ve editoryal niteliğini geliştirmek amacıyla etkin biçimde çalışır.
• Yazarların bilimsel ifade özgürlüğünü destekler.
• İntihal, atıf usulsüzlüğü, veri uydurma ve diğer bilimsel veya etik ihlallerin önlenmesine yönelik gerekli tedbirleri alır.
• Dergiye gönderilen çalışmaların yayımlanmasına ilişkin nihai karar Editör Kuruluna aittir.
• Yayın kararlarında çalışmanın bilimsel niteliği, güncelliği, özgünlüğü, yöntemi, anlatım açıklığı ve ilgili alana katkısı dikkate alınır.
• Editör Kurulu, dergiye gönderilen çalışmaların yayın süreçlerinin düzenli ve bilimsel ilkelere uygun biçimde yürütülmesinden sorumludur.
• Editoryal kararlar, kamu yararı ve bilimsel yayıncılık ilkeleri gözetilerek bağımsız biçimde alınır.
• Gönderilen çalışmalara ilişkin tüm bilgiler, çalışma yayımlanana kadar gizli tutulur.
• Editör Kurulu, yayımlanan çalışmaların fikri mülkiyet haklarının korunmasını gözetir.
• Yayımlanan çalışmaların başkalarının fikri mülkiyet haklarını ihlal etmesini önlemek amacıyla gerekli tedbirleri alır.
• Benzerlik ve intihal denetimlerinin gerçekleştirilmesini ve yayımlanan çalışmaların özgünlüğünün korunmasını sağlar.
• Çalışmalar değerlendirilirken yazarların ırkı, etnik kökeni, uyruğu, cinsiyeti, dini inancı, siyasi görüşü veya diğer kişisel özellikleri değerlendirmeye konu edilemez.
• Çalışmaların dil bilgisi, akademik anlatım ve yazım kurallarına uygunluğu Dil Editörü tarafından değerlendirilir.
• Dil Editörü, yayımlanacak makalelerin yanı sıra derginin yayın dilinde hazırlanan editoryal belgelerin dil ve anlatım bakımından uygunluğunu da gözetir.
• Editör Kurulu, yazarlara değerlendirme sürecine ilişkin açık, gerekçeli ve bilgilendirici bildirimler sunar.
• Yayın, çift kör hakemlik, değerlendirme süreçleri ve etik ilkelere ilişkin politikaları belirler ve uygular.

Hakemlerin Etik Sorumlulukları

Journal of Health Systems and Policies hakemlerinin aşağıdaki etik ilkelere uygun hareket etmeleri beklenmektedir:

• Hakemler, yalnızca uzmanlık alanlarıyla doğrudan ilişkili çalışmaları değerlendirmeyi kabul etmelidir.
• Çalışmanın konusu hakkında yeterli uzmanlığa sahip olmayan veya değerlendirmeyi belirlenen süre içinde tamamlayamayacak olan hakemler, durumu en kısa sürede Editör Kuruluna bildirmelidir.
• Hakemler, değerlendirdikleri çalışmalara ilişkin editoryal kararların bilimsel temelde alınmasına katkı sağlar.
• Hakemler, gerekli durumlarda çalışmanın geliştirilmesine yönelik görüş ve önerilerini Editör Kurulu aracılığıyla yazarlara iletir.
• Hakemlerin kimliklerinin gizliliği değerlendirme sürecinin her aşamasında korunur.
• Hakemler, değerlendirilmek üzere kendilerine gönderilen çalışmaları tarafsız, bağımsız ve gizlilik ilkelerine uygun biçimde incelemelidir.
• Çalışma yayımlanmadan önce çalışmada yer alan bilgi, veri veya bulgular, yazarların açık izni olmaksızın başka kişilerle paylaşılamaz ve hakemlerin kendi çalışmaları için kullanılamaz.
• Hakemler, değerlendirdikleri çalışmada telif hakkı ihlali, intihal veya daha önce yayımlanmış bir çalışmayla önemli ölçüde benzerlik tespit etmeleri hâlinde durumu en kısa sürede Editör Kuruluna bildirmelidir.
• Hakemler, görüşlerini bilimsel ölçütlere dayalı ve gerekçeli biçimde Hakem Değerlendirme Formu üzerinden sunmalıdır.
• Bilimsel ölçütlere dayanmayan, hakaret içeren, kişisel değerlendirmelere yer veren veya etik ilkelere uygun olmayan hakem raporlarının belirlenmesi hâlinde Editör Kurulu, raporun gözden geçirilmesi ve düzeltilmesi amacıyla hakemle iletişime geçebilir.
• Hakemler, değerlendirmelerini kendilerine bildirilen süre içinde tamamlamakla yükümlüdür.

DİJİTAL ARŞİVLEME VE KORUMA POLİTİKASI

Journal of Health Systems and Policies, yayımladığı içeriklerin uzun vadeli olarak korunmasını ve erişilebilirliğini güvence altına almak amacıyla TÜBİTAK ULAKBİM DergiPark altyapısı üzerinden sunulan dijital arşivleme ve yedekleme hizmetlerinden yararlanmaktadır.

Dergide yayımlanan tüm makaleler kalıcı DOI numaralarıyla tanımlanmakta ve Crossref sistemi aracılığıyla uluslararası düzeyde kayıt altına alınmaktadır.

Derginin internet sitesine veya yayımlanan içeriklere erişimde teknik bir kesinti yaşanması hâlinde içeriklerin korunması ve yeniden erişime açılması, DergiPark’ın dijital arşivleme ve yedekleme sistemleri aracılığıyla güvence altına alınmaktadır.