Research Article

Hermes Kriophoros’tan İyi Çoban’a: Koç Taşıyan Figürlerin İkonografi ve Anlam Değişimleri

Volume: 5 Number: 2 September 29, 2023
EN TR

Hermes Kriophoros’tan İyi Çoban’a: Koç Taşıyan Figürlerin İkonografi ve Anlam Değişimleri

Öz

En erken örnekleri Prehistorik Döneme dek uzanan ve MÖ 3. Binden itibaren yayılım gösteren omuzlarında koç taşıyan figürlerin görüntü kalıpları, zaman içerisinde majör bir değişim göstermese de içinde bulunduğu kültürlerin geleneklerine göre şekillenen çok anlamlı bir kavram haline dönüşmüştür. Önceleri büyü yapılan ayinlerde ritüel kapsamında kullanılan sahne, daha sonra politik bir alegori aracına dönüşerek şehrin/ülkenin çobanı gibi kavramları yansıtmış ya da günlük hayatta adak olarak taşınan koçların gösterildiği sahnelerde yer almıştır. Makalenin başlangıç noktasını oluşturan Grek Dünyası’nda ise önceleri politik bir alegori kapsamında kullanılan betim, sonraki süreçte dini bir amaca hizmet etmiştir. Hermes’e yönelik bir kült bağlamında Tanagra’da gerçekleştirilen festivalde, yakışıklı bir gencin kentin surları etrafında omzunda bir koç ile dolaşması, kentin koruyucusu olarak belirlenen Hermes’in, Kriophoros epiteti ile benimsenmesini sağlamış ve tanrının kült heykeli koç taşıyan biçimde enkarne edilmiştir. Bu kapsamda, tanrının MÖ 5. yy’da Kalamis tarafından yontulan kült heykelinin ikonografisi, bir prototip niteliğine bürünmüş ve etkileri Geç Antik Çağ’a dek uzanmıştır. İlk Hristiyanların iletmek istediği alçak gönüllülük ve saygınlığı içeren yeni mesajları için seçilen figürün, Yuhanna İncili’nde geçen “İyi Çoban” kavramıyla bağlantılı olan Hermes Kriophoros olması, yalnızca çobanların sade yaşamları ve koruma içgüdüleri ile ilgili değildir. Pagan motif stokundan alınan bu figürle birlikte, Hermes’in sahip olduğu Psykhopompos epiteti ile bağlantı kurulacak ve İsa da ruhları öbür dünyaya yönlendiren ve kişilerin kaderlerini etkileme gücüne sahip olan biri olarak görülebilecektir. Bu araştırma kapsamında, koç taşıyan figürlerin yanı sıra Hermes Kriophoros’tan, Geç Antik Çağ’daki İyi Çoban’a aktarılan ikonografik ve anlamsal niteliklerin belirlenmesi ve İyi Çoban kavramının gerçekçi ya da metaforik yönlerinin analizi hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

References

  1. AYTEKİN, F., 2022. “Karia Stratonikeiası’ndan Bir İyi Çoban Heykelciği”, Seleucia, XII, ss. 123-137.
  2. BECHET, F., 2017. “A Fire Sap Willow On The Personality And Family Of The Pre-Hellenic Zeus”, Revue Des Études Sud-Est Européennes, Tome LV, ss. 29–39.
  3. BELLIDO, A. G., 1950. “Las dos figuras del "Buen Pastor" de Gádor”, Archivo Español de Arqueología, 23/78, ss. 3-12.
  4. BRECCIA, E., 1931. “Una Statuetta del Buon Pastore da Marsa Matrouh”, Bulletin de la Société d’Archéologie d’Alexandrie, 26, ss. 247-257.
  5. BRILLIANT, R., 1979. “II. The Classical Realm”, Age of Spirituality : Late Antique and Early Christian Art, Third to Seventh Century. Catalogue of the Exhibition at the Metropolitan Museum of Art, November 19, 1977 through February 12, 1978, Eds.: Kurt Weitzmann, The Metropolitan Museum of art with Princeton University Press, New York, ss.126-182.
  6. CHITTENDEN, J., 1947. “The Master of Animals”, Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens, Apr. - Jun., 16/2, ss. 89-114.
  7. CLERC, G. – LECLANT, J., 1994. “Osiris”, Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae, VII.1, ss. 107-131.
  8. CLERC, G. – LECLANT, J., 1994. “Osiris”, Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae, VII.2, ss. 79-91.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Archaic Period Archeology , Classical Period Archeology , Greek and Roman Period Archeology

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

September 24, 2023

Publication Date

September 29, 2023

Submission Date

July 31, 2023

Acceptance Date

September 12, 2023

Published in Issue

Year 2023 Volume: 5 Number: 2

APA
Aytekin, F. (2023). Hermes Kriophoros’tan İyi Çoban’a: Koç Taşıyan Figürlerin İkonografi ve Anlam Değişimleri. OANNES - International Journal of Ancient History, 5(2), 737-761. https://doi.org/10.33469/oannes.1335670

21585     24714
 

OANNES Journal is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License. (CC BY NC)
 

Only publications in the fields of Ancient History, Archeology and Ancient Languages and Cultures are accepted in OANNES Journal. Publications sent from other fields are not taken into consideration. https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/deed.tr