Review

Adölesan Çocuklarda Obezite Önlenmesinde Spor Yönetimi: Uluslararası Modeller ve Türkiye İçin Önerilerle Anlatımsal Bir Derleme

Volume: 14 Number: 1 February 20, 2026
EN TR

Adölesan Çocuklarda Obezite Önlenmesinde Spor Yönetimi: Uluslararası Modeller ve Türkiye İçin Önerilerle Anlatımsal Bir Derleme

Abstract

ÖZET Adölesanlarda obezite dünya genelinde ve Türkiye’de artarken, düzenli fiziksel aktiviteye katılım özellikle ortaokul-lise döneminde belirgin biçimde azalmaktadır. Obesojenik çevre koşullarında yalnızca bireysel motivasyona dayalı yaklaşımlar yetersiz kaldığından, sporun halk sağlığı hizmeti gibi yönetilmesi; yönetişim, eşitlik, güvenli spor (safeguarding) ve ölçülebilir çıktılarla yapılandırılması gereklidir. Bu anlatımsal derleme, adölesanlarda obeziteyi önlemede spor yönetimi bileşenlerine (planlama, organizasyon, finansman, insan gücü geliştirme ve izlem-değerlendirme) ilişkin kanıtları sentezlemektedir. Kanıtlar; en etkili stratejilerin çok bileşenli olduğunu göstermektedir: nitelikli beden eğitimi, sınıf içi aktif molalar ve aktif teneffüs, kapsayıcı okul sonrası spor, güvenli aktif ulaşım, okul–belediye–spor kulübü ortaklıkları ve dijital destekler; beslenme, uyku ve ekran süresi müdahaleleri ile entegre yürütülmelidir. Finlandiya ‘Schools on the Move’, Birleşik Krallık ‘The Daily Mile’, ABD ‘CSPAP/Active Schools’, Avustralya ‘Sporting Schools’ ve Kanada ‘ParticipACTION’ gibi modeller, okul kültürünü dönüştüren ve sistem düzeyinde yönetilen programların ölçeklenebilir olduğunu göstermektedir. Türkiye için uygulanabilir yol; okul merkezli, belediye destekli ‘aktif okul’ ekosisteminin kurulması, kız çocukları ve dezavantajlı gruplar için erişimin önceliklendirilmesi, standart güvenli spor politikaları, sürdürülebilir finansman ve okul temelli uygunluk/sağlık göstergeleri ile rutin izlem yapılmasıdır.

Keywords

Supporting Institution

No financial support was received for this study.

Ethical Statement

Ethics approval: Not applicable. This article is a review and does not involve human participants. Conflict of interest: None declared.

Thanks

The authors thank all researchers whose studies contributed to the preparation of this review.

References

  1. 1. World Health Organization. Obesity and overweight [Internet]. Geneva: World Health Organization; [cited 2025 Dec 28]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight.
  2. 2. World Health Organization. Obesity [Internet]. Geneva: World Health Organization; [cited 2025 Dec 28]. Available from: https://www.who.int/health-topics/obesity.
  3. 3. Guthold R, Stevens GA, Riley LM, Bull FC. Global trends in insufficient physical activity among adolescents: a pooled analysis of 298 population-based surveys with 1.6 million participants. Lancet Child Adolesc Health. 2020;4(1):23-35.
  4. 4. World Health Organization. WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2020 [cited 2025 Dec 28]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240015128. ISBN: 9789240015128.
  5. 5. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Türkiye Obezite ile Mücadele ve Fiziksel Aktivite Eylem Planı 2025-2028 [Internet]. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2025 [cited 2025 Dec 28]. Available from: https://hsgm.saglik.gov.tr/media/attachments/2025/06/17/turkiye-obezite-ile-mucadele-ve-fiziksel-aktivite-eylem-plani-2025-2028-13.05.2025-yayin-numaralari-eklenmis.pdf.
  6. 6. T.C. Sağlık Bakanlığı, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü. Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması 2010: Beslenme durumu ve alışkanlıklarının değerlendirilmesi sonuç raporu [Internet]. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2014 [cited 2025 Dec 28]. Yayın No: 931. ISBN: 978-975-590-483-2. Available from: https://www.saglikaktuel.com/d/file/tbsa_beslenme_yayini.pdf.
  7. 7. Kelly AS, Barlow SE, Rao G, Inge TH, Hayman LL, Steinberger J, et al. Severe obesity in children and adolescents: identification, associated health risks, and treatment approaches: a scientific statement from the American Heart Association. Circulation. 2013;128(15):1689-712.
  8. 8. Jebeile H, Kelly AS, O’Malley G, Baur LA. Obesity in children and adolescents: epidemiology, causes, assessment, and management. Lancet Diabetes Endocrinol. 2022;10(5):351-65.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Child and Adolescent Psychiatry

Journal Section

Review

Publication Date

February 20, 2026

Submission Date

January 12, 2026

Acceptance Date

February 4, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 14 Number: 1

APA
Özaras, F., & Arıca, V. (2026). Adölesan Çocuklarda Obezite Önlenmesinde Spor Yönetimi: Uluslararası Modeller ve Türkiye İçin Önerilerle Anlatımsal Bir Derleme. Pediatric Practice and Research, 14(1), 1-6. https://doi.org/10.21765/pprjournal.1862209
AMA
1.Özaras F, Arıca V. Adölesan Çocuklarda Obezite Önlenmesinde Spor Yönetimi: Uluslararası Modeller ve Türkiye İçin Önerilerle Anlatımsal Bir Derleme. pediatr pract res. 2026;14(1):1-6. doi:10.21765/pprjournal.1862209
Chicago
Özaras, Ferdağ, and Vefik Arıca. 2026. “Adölesan Çocuklarda Obezite Önlenmesinde Spor Yönetimi: Uluslararası Modeller Ve Türkiye İçin Önerilerle Anlatımsal Bir Derleme”. Pediatric Practice and Research 14 (1): 1-6. https://doi.org/10.21765/pprjournal.1862209.
EndNote
Özaras F, Arıca V (February 1, 2026) Adölesan Çocuklarda Obezite Önlenmesinde Spor Yönetimi: Uluslararası Modeller ve Türkiye İçin Önerilerle Anlatımsal Bir Derleme. Pediatric Practice and Research 14 1 1–6.
IEEE
[1]F. Özaras and V. Arıca, “Adölesan Çocuklarda Obezite Önlenmesinde Spor Yönetimi: Uluslararası Modeller ve Türkiye İçin Önerilerle Anlatımsal Bir Derleme”, pediatr pract res, vol. 14, no. 1, pp. 1–6, Feb. 2026, doi: 10.21765/pprjournal.1862209.
ISNAD
Özaras, Ferdağ - Arıca, Vefik. “Adölesan Çocuklarda Obezite Önlenmesinde Spor Yönetimi: Uluslararası Modeller Ve Türkiye İçin Önerilerle Anlatımsal Bir Derleme”. Pediatric Practice and Research 14/1 (February 1, 2026): 1-6. https://doi.org/10.21765/pprjournal.1862209.
JAMA
1.Özaras F, Arıca V. Adölesan Çocuklarda Obezite Önlenmesinde Spor Yönetimi: Uluslararası Modeller ve Türkiye İçin Önerilerle Anlatımsal Bir Derleme. pediatr pract res. 2026;14:1–6.
MLA
Özaras, Ferdağ, and Vefik Arıca. “Adölesan Çocuklarda Obezite Önlenmesinde Spor Yönetimi: Uluslararası Modeller Ve Türkiye İçin Önerilerle Anlatımsal Bir Derleme”. Pediatric Practice and Research, vol. 14, no. 1, Feb. 2026, pp. 1-6, doi:10.21765/pprjournal.1862209.
Vancouver
1.Ferdağ Özaras, Vefik Arıca. Adölesan Çocuklarda Obezite Önlenmesinde Spor Yönetimi: Uluslararası Modeller ve Türkiye İçin Önerilerle Anlatımsal Bir Derleme. pediatr pract res. 2026 Feb. 1;14(1):1-6. doi:10.21765/pprjournal.1862209