Araştırma Makalesi

Doğadan Sanata: Akseki Köylerindeki Düğmeli Yapılardan Örnekler

Cilt: 32 Sayı: 1 23 Eylül 2023
PDF İndir
EN TR

Doğadan Sanata: Akseki Köylerindeki Düğmeli Yapılardan Örnekler

Öz

Bu çalışmada, Antalya’nın Akseki ilçesinde görülen ve yöreye özgü geleneksel bir inşa tekniği olan “düğmeli duvar” ile inşa edilmiş farklı yapı türlerinden örnekler incelenmiştir. Batı Toros Dağları’nın güney yamacına kurulu olan Akseki, dağlık ve ormanlık bir coğrafyaya sahiptir. Bu sebeple ilçe genelinde inşa malzemesini ağırlıklı olarak ahşap ve moloz taş oluşturmaktadır. Arada bağlayıcı başka bir malzeme olmadan ahşap ve moloz taşın birlikte kullanımı ilk bakışta pek mümkün görünmemektedir. Ancak yöre sakinleri, birbiriyle uyumsuz bu iki malzemeyi olağanüstü bir işçilikle sanata dönüştürmeyi bilmişlerdir. Düğmeli duvar olarak adlandırılan bu sistem, boyuna ve dikine ahşap hatıllarla takviyeli, moloz taş malzemeli kuru yığma duvar olarak tanımlanabilir. Hatılların uçları dışarıya doğru 20-25 cm taşıntı yaptığı için bu teknik yöre halkı tarafından “düğmeli duvar” olarak adlandırılmıştır. Akseki ve çevresinin geleneksel konut mimarisinde genellikle bu duvar örgü sisteminin uygulanması, söz konusu yapıların “düğmeli evler” olarak adlandırılması sonucunu doğurmuştur. Akseki’de yürütülen arazi çalışması sonucunda, geleneksel konut mimarisi dışında dokuz köy odası, altı cami, dört okul, iki değirmen, iki han ve bir medrese olmak üzere altı farklı yapı türünde toplam 24 eserin düğmeli duvar ile inşa edildiği tespit edilmiştir. Ancak çalışmanın asıl amacı düğmeli duvarın yöredeki farklı yapı grupları üzerindeki kullanımına dikkat çekmek olduğu için her bir yapı grubundan birer örnek olmak üzere altı yapı kataloğa dâhil edilmiştir. Diğer 18 yapı ise değerlendirme bölümünde zikredilmiştir. Bununla birlikte düğmeli duvarla inşa edilmiş çok sayıda yapının yıkılarak yerine yenilerinin yapıldığı bilgisine ulaşılmıştır. Günümüze ulaşan yapıların ise çoğunluğu yıkılmaya yüz tutmuştur. Söz konusu yapılar bir an önce geleneksel yöntemlerle aslına uygun şekilde onarılarak koruma altına alınmalıdır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abdurrezzak, A. O. (2011). Kastamonu Köy Odalarının Sosyal, Kültürel ve Ekonomik İşlevleri Üzerine Bir Araştırma, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Hacettepe Üniveristesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  2. Acar, T. (2016). Uşak’taki Su Değirmenlerinden Bir Örnek “Duraklı Değirmeni”, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, (36), 280-294.
  3. Baş, A. Duran, R. Özcan, R. (2011). Konya-Meram İlçesi Tarihi Su Değirmenleri, XIV. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu 20-22 Ekim 2010, 95-114, Konya: Kömen Yayınları.
  4. Baş, A. Duran, R. Özcan, R. (2012). Beyşehir Çevresindeki Dolaplı Su Değirmenleri, Z. Demirel Gökalp (Ed.), Uluslararası Katılımlı XV. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu, 19-21 Ekim 2011, (C. 1), 139-154, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
  5. Bozkurt, T. (2016). Konya-Gökyurt (Kilistra) Köy Odaları, Milli Folklor, (109), 201-216.
  6. Bulut, M. (2017). Sivas İlbeyli Köy Odaları, MUTAD, 4 (1), 13-31.
  7. Büyükçanga, M. (2000). Osmanlı Döneminden Günümüze Devam Eden Konya İli Kadınhanı İlçesi Meydanlı Köyünde Bulunan Köy Odaları, A. Aköz, B. Ürekli ve R. Özcan (Ed.), Uluslararası Kuruluşunun 700. Yıl Dönümünde Bütün Yönleriyle Osmanlı Devleti Kongresi, 719-724, Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları.
  8. Ceylan, S. (2014). Kaybolmakta Olan Bir Kırsal Maddi Kültür Örneği: Su Değirmenleri (Ağlasun Örneği), Atatürk Üniversitesi Doğu Coğrafya Dergisi, (31), 65-82.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Mimarlık Tarihi, Sanat Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

23 Eylül 2023

Yayımlanma Tarihi

23 Eylül 2023

Gönderilme Tarihi

3 Ağustos 2022

Kabul Tarihi

10 Kasım 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 32 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Tay, L. (2023). Doğadan Sanata: Akseki Köylerindeki Düğmeli Yapılardan Örnekler. Sanat Tarihi Dergisi, 32(1), 281-311. https://doi.org/10.29135/std.1154885
AMA
1.Tay L. Doğadan Sanata: Akseki Köylerindeki Düğmeli Yapılardan Örnekler. STD. 2023;32(1):281-311. doi:10.29135/std.1154885
Chicago
Tay, Lokman. 2023. “Doğadan Sanata: Akseki Köylerindeki Düğmeli Yapılardan Örnekler”. Sanat Tarihi Dergisi 32 (1): 281-311. https://doi.org/10.29135/std.1154885.
EndNote
Tay L (01 Eylül 2023) Doğadan Sanata: Akseki Köylerindeki Düğmeli Yapılardan Örnekler. Sanat Tarihi Dergisi 32 1 281–311.
IEEE
[1]L. Tay, “Doğadan Sanata: Akseki Köylerindeki Düğmeli Yapılardan Örnekler”, STD, c. 32, sy 1, ss. 281–311, Eyl. 2023, doi: 10.29135/std.1154885.
ISNAD
Tay, Lokman. “Doğadan Sanata: Akseki Köylerindeki Düğmeli Yapılardan Örnekler”. Sanat Tarihi Dergisi 32/1 (01 Eylül 2023): 281-311. https://doi.org/10.29135/std.1154885.
JAMA
1.Tay L. Doğadan Sanata: Akseki Köylerindeki Düğmeli Yapılardan Örnekler. STD. 2023;32:281–311.
MLA
Tay, Lokman. “Doğadan Sanata: Akseki Köylerindeki Düğmeli Yapılardan Örnekler”. Sanat Tarihi Dergisi, c. 32, sy 1, Eylül 2023, ss. 281-1, doi:10.29135/std.1154885.
Vancouver
1.Lokman Tay. Doğadan Sanata: Akseki Köylerindeki Düğmeli Yapılardan Örnekler. STD. 01 Eylül 2023;32(1):281-31. doi:10.29135/std.1154885