İslam Hukukuna Göre Kadının Kamu Görevi

Öz

Toplumun yapı taşlarından olan kadının konumu ve yetkileri hem farklı dinlerde hem de farklı toplum ve hukuk sistemlerinde yirmi birinci yüzyıla değin önemli tartışma konularından birisi olmuştur. Yirminci yüzyıla gelindiğinde özellikle Sanayi Devrimi sonrası Batı’da kadınlarla ilgili gelişmeler İslam’ın bu konudaki duruşunu merak konusu haline getirmiştir. Son yıllarda kadın konusu revaçta olmasına rağmen 1990’lı yıllara bakıldığında bilhassa ilahiyat alanında, yapılan çalışmaların azlığı da göz önünde bulundurulduğunda, konunun üzerinde fazla durulmadığı anlaşılmaktadır. Müellif, alandaki bu boşluğu oldukça erken bir dönemde fark ederek İslam hukukunda kadının kamu görevi yapmasına ilişkin görüşleri ve iddiaları çalışma konusu olarak belirlemiştir. İslam’ın tarihi serüvenine bakıldığında bilhassa Hz. Peygamber ve dört halife döneminde kadınların hayatın her aşamasında faal oldukları görülmektedir. İlerleyen dönemlerde ise kadınların fitne korkusuyla geri plana itildikleri ve maalesef toplumdan soyutlanmaya çalışıldıkları müşahede edilmiştir. Kadınların toplumdan uzaklaştırılmasıyla ilgili öne sürülen nedenler incelendiğinde dini dayanakların yanı sıra fizyolojik ve psikolojik gerekçelerin de ileri sürüldüğü görülmektedir. Eser bir bütün olarak incelendiğinde temel inceleme konusunun da bu gibi gerekçelerin dini, tıbbi ve mantıki izahları olduğu fark edilmektedir. Buna göre çalışma iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Daha önce ifade edildiği üzere kadın konusu asırlardır tartışılan konuların başında gelmektedir. Dolayısıyla kadına yaklaşımın tarihi serüveni zaman ve mekâna göre farklılık arz etmektedir. Müellif, İslam’da kadına karşı tutuma geçmeden önce konunun tarihi seyri ve arka planını incelemek maksadıyla eski medeniyetler, semavi dinler ve beşerî sistemlerde ana hatlarıyla kadın konusunu ele almıştır. İlk bölümde üzerinde en fazla durulan bölümün son başlık olduğu görülmektedir. Bu bölümde müellif kadının fizyolojik ve psikolojik olarak yetersiz olduğu iddiasını o günkü ilmi veriler etrafında incelemeye almıştır. İkinci bölümde ise araştırmanın ana konusu, İslam hukukuna göre kadının kamu görevi ayrıntılarıyla incelenmiştir. Bu bölümde konunun temelinde kadınların hakimlik ve onun bir uzantısı olan devlet başkanlığı yapması üzerinde durulmuştur. Yazar bu bölümde İslam hukukunda konuyla ilgili üç ana eğilim olduğunu ifade etmiş ve bölüm alt başlıklarını bu eğilimler doğrultusunda oluşturmuştur. İlk başlıkta kadının hiçbir kamu kuruluşunda görev alamayacağını ileri sürenlerin delilleri ve görüşleri üzerinde durulmuştur. İkinci başlık altında aksine delil olmadıkça haklarda eşitliği kabul ederek kadının devlet başkanlığı dışında kamu görevi alabileceğini söyleyenlerin görüşleri ve delilleri incelenmiştir. Üçüncü ve son başlık altındaysa kadının devlet başkanlığı dahil her konuda görev alabileceğini kabul edenlerin görüşleri ve delilleri incelenmiştir. Her üç grubun görüşlerini temellendirmede kullandığı ayet ve hadislerin neredeyse aynı olduğu fark edilmiştir. Bu noktada ihtilaf nedeninin ayetlerin sübutundan değil delaletinden kaynaklandığı bir kez daha fark edilmektedir. Bu nedenle müellif önce ayetlerle getirilen delilleri incelemiştir. Temel ayetleri açıklarken öncelikle Ehl-i sünnet alimlerinin ilgili ayet hakkındaki yorumlarını aktarmış ve akabinde kendi görüşünü detaylandırarak açıklamıştır. Delil olarak öne sürülen hadisleri ise hem sübut hem de delalet açısından değerlendirmelere tabi tutmuştur. Sonuç bölümü kitabın tamamını okuma imkanına sahip olmayan okuyucular için eserin başarılı bir özetini sunmaktadır. Çalışma, 1994 yılı gibi görece erken bir tarihte İslam’ın ilk yıllardan itibaren mevcut olan kadın haklarını tekrar gün yüzüne çıkarması, merak konusu olan İslam’ın kadın konusundaki görüşlerinin bütüncül olarak değerlendirilmesi açısından son derece kıymetlidir. Bu yazıda literatürde önemli bir boşluğu dolduran “İslam Hukukuna Göre Kadının Kamu Görevi” isimli kitabın tanıtımı yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• İslam Hukuku
• Kamu Hukuku
• Kadın
• Devlet Başkanlığı
• Hakimlik
• Şahitlik

Women’s Public Duty According to Islamic Law

Öz

The position and powers of women, who are the building blocks of society, have been one of the important topics of discussion in both different religions and different societies and legal systems until the twenty-first century. In the twentieth century, developments regarding women in the West, especially after the Industrial Revolution, made Islam's stance on this issue a matter of curiosity. Although the issue of women has been more popular in recent years, when we look at the 1990s, it is understood that the issue was not emphasized much, especially considering the scarcity of studies in the field of theology. The author notices this gap in the field at a very early period and determines the views and claims regarding women's public duty in Islamic Law as the subject of their study. When we look at the historical journey of Islam, we see that women were active at every stage of life, especially during the period of the Prophet and the four caliphs. In later periods, it was observed that women were pushed to the background due to fear of discord and, unfortunately, attempts were made to isolate them from society. When the reasons for the removal of women from society are examined, it is seen that physiological and psychological reasons are also put forward in addition to religious grounds. When the work is examined as a whole, it is concluded that the main subject of analysis is the religious, medical and logical explanations of such reasons. Accordingly, the study consists of two parts and a conclusion. As stated before, the issue of women has been one of the issues that has been discussed for centuries. Therefore, the historical journey of the approach to women varies according to time and place. Before moving on to the attitude towards women in Islam, the author briefly discusses the issue of women in ancient civilizations, Abrahamic religions and human systems in order to examine the historical course and background of the subject. It can be seen that the most emphasized section in the first section is the last chapter. In this chapter, the author examines the claim that women are physiologically and psychologically inadequate, based on the scientific data of that day. In the second part, the main subject of the research, the public duty of women according to Islamic law, is examined in detail. In this section, the subject is based on women being judges and its extension, which is being the head of state. In this chapter, the author states that there are three main tendencies regarding the subject in Islamic law and creates the subheadings of the chapter in line with these tendencies. In the first heading, the evidence and opinions of those who claim that women cannot serve in any public institution are emphasized. Under the second heading, the opinions and evidence of those who accept equality in rights and say that women can hold public office other than the head of state, unless there is evidence to the contrary, are examined. Under the third and last heading, the opinions and evidence of those who accept that women can take part in all matters, including the presidency, are examined. It has been noticed that the verses and hadiths used by all three groups to base their views are almost the same. At this point, it is once again realized that the reason for the conflict arises not from the certainty of the verses but from their implications. For this reason, the author first examines the evidence presented in the verses. While explaining the basic verses, they first convey the comments of Ahli Sunnah scholars about the relevant verse and then explain their own opinion in detail. They evaluate the hadiths put forward as evidence in terms of both certainty and implication. The conclusion section offers a successful summary of the work for readers who do not have the opportunity to read the entire book. The study is extremely valuable in terms of bringing light to the women's rights that have existed since the early years of Islam, as early as 1994, and evaluating Islam's views on women holistically, which is a matter of curiosity. In this article, the book titled “Women’s Public Duty According to Islamic Law” is introduced, which fills an important gap in the literature.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Law
• Public Law
• Women
• Presidency
• Justiceship
• Testimony

Kaynakça

1. Atay, R. (2023). İslam Hukukuna Göre Kadının Kamu Görevi, Ankara: Kitabe Yayınları.
2. İstatistiklerle Kadın. Türkiye İstatistik Kurumu, Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=İstatistiklerle-Kadın-2022-49668&dil=1.
3. Millî Eğitim İstatistikleri. Erişim adresi: https://www.meb.gov.tr/2021-2022-orgun-egitim-istatistikleri-aciklandi/haber/27552/tr.