Vektör Otoregresyon (VAR) Modeli ile İklimsel Değişkenlerin İstatistiksel Analizi
Abstract
İklimsel değişikliklerin bir sonucu olarak tüm canlılar için oldukça büyük bir tehdit oluşturan sıcaklık artışlarının belirlenmesi bu çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Bu çalışmada iklimsel veriler olarak 2012-2016 yılları arasındaki ortalama basınç, minumum toprak üstü sıcaklık, ortalama nem, ortalama rüzgar hızı, ortalama sıcaklık ve toplam yağış ortalaması kullanılmıştır. İklimsel verilerin analizi için Eviews 9.0 yazılımı kullanılmıştır. Akaike Bilgi kriterine göre gecikme uzunluğu 4 olarak belirlenmiştir. Ortalama sıcaklık değişkenine verilen bir standart sapmalık şokun büyük çoğunlukla kendisi ve basınç değişkeni ile belirlendiği elde edilmiştir. Sonuç olarak, ortalama sıcaklık değişkeni kısa dönemde kendi şokları ile belirlenebilmektedir. Diğer yandan 12 ayın sonunda ortalama sıcaklık değişkeninin % 58.4’ü kendisi tarafından, % 9.5’i ortalama minumum toprak üstü sıcaklık, % 9.4’ü ortalama nem, % 5.06’sı ortalama basınç ve % 7.24’ü ortalama rüzgar hızı tarafından açıklandığı elde edilmiştir. Vektör otoregresyon modelinin, iklimsel değişkenleri modellemede başarılı olduğu belirlenmiştir.
Keywords
Etki-tepki fonsiyonu, Granger nedensellik analizi, iklimsel değişken, VAR analizi
References
- 1. Akaike, H. (1978). On the likelihood of a time series model. The Statistician, 217-235.
- 2. Batista, P. P., Clemesha, B. R., & Simonich, D. M. (2009). A 14-year monthly climatology and trend in the 35–65 km altitude range from Rayleigh Lidar temperature measurements at a low latitude station. Journal of Atmospheric and Solar-Terrestrial Physics, 71(13), 1456-1462.
- 3. Bozyurt, O. (2002). Küresel iklim değişiklikleri. 11-13 Nisan Klimatoloji Çalıştayı Bidiriler Kitabı, 247-256.
- 4. Demirci, A., & Karakuyu, M. (2002). Küresel iklim değişimi ve Türkiye’nin fiziki ve beşeri coğrafyası üzerindeki olası etkileri. Klimatoloji Çalıştayı, İzmir, 235-245.
- 5. Dickey, D. A. & Fuller, W. A. 1979. Distrubition of the estimators for autogressive time series with unit root. Journal of the American Statistical Association, 74, 427-431.
- 6. Dickey, D. A. &Fuller, W. A. 1981. Likilihood ratio statistics for autoregressive time series with a unit root, Econometrica, 49(4), 1057-1072.
- 7. Ertek, T. (2000). Ekonometriye Giriş. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2. Baskı.
- 8. Gómez-Gesteira, M., Alvarez, I., & Gesteira, J. L. G. (2009). Present warming within the context of cooling–warming cycles observed since 1854 in the Bay of Biscay. Continental Shelf Research, 29(8), 1053-1059.
- 9. Granger, C.W. (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 424-438.
- 10. Karabulut, M., & Cosun, F. (2009). Kahramanmaraş ilinde yağışların trend analizi. Coğrafi Bilimler Dergisi, 7(1), 65-83.