Yıl 2019, Cilt 29 , Sayı 3, Sayfalar 476 - 488 2019-09-30

The Origin of Muş Salep and Orchids the Vicinity of Muş
Muş Salebinin Menşei ve Muş Civarının Orkideleri

Sinan İŞLER [1] , Ekrem SEZİK [2]


Our aim is to clarify the species used for production of salep, production methods of orchids in Altınova region of Haskoy and Bulanık districts of Muş province. The orchids species were collected from Muş province, Hasköy district around Altınova town and around Bulanık district. Moreover, our research showed that salep is collected from Diyarbakır as well. The methods and the species used to obtain salep in these areas were determined. Segmentary tubers collected from Muş province, Hasköy district around Altınova town and around Bulanık district belong to Dactylorhiza umbrosa, Dactylorhiza iberica. As for The round tubers, they are Anacamptis palustris, Orchis pseudolaxiflora, Anacamptis coriophora. In the area, 7 orchids species were determined. The species belong to 4 orchids genera. Two of the species are rhizomatous. Every year millions of orchids are being destructed to obtain salep. This destruction especially endangers the salep species growing in meadows.

Muş ilinde Hasköy ilçesi Altınova Beldesi civarı ve Bulanık ilçesi civarında salep elde edilişi, elde edilişte kullanılan türler, yöntemleri araştırma amacımızı teşkil etmiştir. Yapılan araştırmalar sonucunda Muş Hasköy ilçesi Altınova Beldesi civarı ve Bulanık ilçesi civarı olmak üzere iki merkezde salep elde edilmektedir. Ayrıca Diyarbakır’da da salep toplandığı araştırmalarımız sonucu ortaya çıkmıştır. Bu merkezlerde salep elde etme yöntemleri ve salep elde etmede kullanılan orkide türleri tespit edilmiştir. Muş Hasköy ilçesi Altınova Beldesi civarı ve Bulanık ilçesi civarında salep karışımındaki parçalı yumrular Dactylorhiza umbrosa, Dactylorhiza iberica‘ya aittir. Yuvarlak olanlar ise Anacamptis palustris, Orchis pseudolaxiflora, Anacamptis coriophora olup, ikisi rizomlu olmak üzere 4 cinse ait 7 orkide türü tespit edilmiştir. Salep elde etmek amacıyla her yıl milyonlarca orkide tahrip edilmektedir. Bu tahribat çayır salebi elde edilen orkide türlerini tehlikeye sokmaktadır.

  • Baytop T, Sezik E (1968a). Türk Salep Çeşitleri Üzerinde Araştırmalar. İstanbul Ecz.Fak. Mec., 4,61.
  • Davis, P. H., (1965-85). Flora of Turkey and The East Aegean Islands.Vol. 1-9, Edinburg Univ. Press., Edinburg.
  • Ekim T, Koyuncu M, Vural M, Duman H, Aytaç Z, Adıgüzel N (2000). Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı, Yayın no: 18, Ankara.
  • Erdem, H. E. 2004. Biyolojik çeşitliliğin Ekonomik Değerinin Belirlenmesi: Yabani Orkide Örneği. Ege Üniv. Fen Bilimleri Enst. (Yüksek Lisans Tezi). Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı. Bornova-İZMİR S.99.
  • Geylan A, (2017). Hakkâri Çevresi’nde Orchıs Sp. (Orchidaceae) Türlerinin Vejetatif Organları Üzerinde Anatomik Araştırmalar Eğitim Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi (Basılmamış), Van.
  • İşler, S. (2005). Van Salebinin Menşei ve Van Civarının Orkideleri Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora tezi (Basılmamış), Van.
  • Kreutz C A J (1998). Die Orchideen der Türkei. Cip-Gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 650.
  • Petrou, N., Petrou, M., Deniz, İ G., Sezik E., Georgiadis, C. ve Getsos, M. (2016) Greek-Turkish White Paper, Antalya.
  • Renz J, Taubenheim G (1984). Orchidaceae Flora of Turkey and East Aegean Islands, V.8 (P.H.Davis, R.Mill, K. Tan, eds.), Published by University Press, Edinburgh, 632.
  • Sezik E (1967). Türkiyenin Salepgilleri Ticari Salep çeşitleri ve Özellikle Muğla Salebi Üzerinde Araştırmalar. İst. Üniv., Eczacılık Fak., DoktoraTezi, No. 34, İstanbul.
  • Sezik E (1969a). Muğla Salebinin Menşei ve kalitesi. TÜBİTAK 2. Bilim Kong. Tbl.Tıp, 8.
  • Sezik E (1984). Orkidelerimiz. Sandoz KültürYayınları, İstanbul, 166.
  • Sezik E (2002a). Türkiye’nin Orkideleri ve Salep. Acta Pharmaceutica Turcica 44: 151-157 (2002).
  • Sezik E (2002b). Destructionand Conservation of Turkish Orchids. Biomolecular Aspects of Biodiversity and Utilization 391 2002.
  • Sezik E, Baykal T (1991). Maraş Salebinin Menşei. Doğa-Tr. J. of Pharmacy, 1,10.
  • Sezik E, Baykal T(1988). Maraş Salebinin Menşei ve Maraş Civarının Orkideleri. TÜBİTAK Projesi, TBAG–664, Ankara.
  • Sezik E, İşler S, Güler N, Orhan Ç, Aybeke M, Deniz İ G, Üstün O (2007). ‘Salep ve Orkidelerin tahribi’ Tübitak Projesi TBAG-Ç.SEK/23(103T008), Ankara.
  • Sezik E, Özer YB (1983). Kastamonu Salebi’nin menşei ve Kastamonu Civarının Orkideleri. TÜBİTAK projesi, TBAG-424, Ankara.
  • Stevens, PF. (2008). "Angiosperm phylogeny website version 9". Missouri Botanical Garden. Retrieved 26 May 2013.
  • Tekinşen ve ark. (2011). Dondurma üretiminde konjak sakızının kullanılabilme imkanları. Eurasian Journal of Veterınary Science 27,4,199-206.
Birincil Dil tr
Konular Bitki Bilimleri
Yayımlanma Tarihi Eylül 2019
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-1758-5311
Yazar: Sinan İŞLER (Sorumlu Yazar)
Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Eğitim Fakültesi,Mat. ve Fen Bil. Eğit. Böl
Ülke: Turkey


Orcid: 0000-0002-8284-0948
Yazar: Ekrem SEZİK
Kurum: Yeditepe Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Farmakognozi Bölümü
Ülke: Turkey


Destekleyen Kurum Yüzüncü Yıl Üniversitesi Araştırma Fonu Başkanlığı
Proje Numarası 2008-FED-B086
Teşekkür Bu konuda çalışırken bana araştırmanın başlangıcından sonuna kadar hem arazi hem de teşhisle ilgili değerli yardım ve teşviklerini esirgemeyen uzman araştırmacı hocam sayın Prof. Dr. Ekrem SEZİK’ e; katkılarından dolayı Dr. Öğrt. Ü. Veysi KIZMAZ’a ; Araştırmamızı maddi açıdan destekleyen (2008-FED-B086) Yüzüncü Yıl Üniversitesi Araştırma Fonu Başkanlığına teşekkür ederim.
Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 30 Eylül 2019

Bibtex @araştırma makalesi { yyutbd567181, journal = {Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi}, issn = {1308-7576}, eissn = {1308-7584}, address = {}, publisher = {Yüzüncü Yıl Üniversitesi}, year = {2019}, volume = {29}, pages = {476 - 488}, doi = {10.29133/yyutbd.567181}, title = {Muş Salebinin Menşei ve Muş Civarının Orkideleri}, key = {cite}, author = {İŞLER, Sinan and SEZİK, Ekrem} }
APA İŞLER, S , SEZİK, E . (2019). Muş Salebinin Menşei ve Muş Civarının Orkideleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi , 29 (3) , 476-488 . DOI: 10.29133/yyutbd.567181
MLA İŞLER, S , SEZİK, E . "Muş Salebinin Menşei ve Muş Civarının Orkideleri". Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi 29 (2019 ): 476-488 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/yyutbd/issue/49200/567181>
Chicago İŞLER, S , SEZİK, E . "Muş Salebinin Menşei ve Muş Civarının Orkideleri". Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi 29 (2019 ): 476-488
RIS TY - JOUR T1 - Muş Salebinin Menşei ve Muş Civarının Orkideleri AU - Sinan İŞLER , Ekrem SEZİK Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.29133/yyutbd.567181 DO - 10.29133/yyutbd.567181 T2 - Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 476 EP - 488 VL - 29 IS - 3 SN - 1308-7576-1308-7584 M3 - doi: 10.29133/yyutbd.567181 UR - https://doi.org/10.29133/yyutbd.567181 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi Muş Salebinin Menşei ve Muş Civarının Orkideleri %A Sinan İŞLER , Ekrem SEZİK %T Muş Salebinin Menşei ve Muş Civarının Orkideleri %D 2019 %J Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi %P 1308-7576-1308-7584 %V 29 %N 3 %R doi: 10.29133/yyutbd.567181 %U 10.29133/yyutbd.567181
ISNAD İŞLER, Sinan , SEZİK, Ekrem . "Muş Salebinin Menşei ve Muş Civarının Orkideleri". Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi 29 / 3 (Eylül 2019): 476-488 . https://doi.org/10.29133/yyutbd.567181
AMA İŞLER S , SEZİK E . Muş Salebinin Menşei ve Muş Civarının Orkideleri. YYÜ TAR BİL DERG. 2019; 29(3): 476-488.
Vancouver İŞLER S , SEZİK E . Muş Salebinin Menşei ve Muş Civarının Orkideleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi. 2019; 29(3): 488-476.