Year 2018, Volume 2018, Issue 36, Pages 109 - 134 2018-10-31

Irak’ta Şiî-İmamîliğin Yayılmasında Safevî-İran Etkisi

Muharrem Akoğlu [1]

89 0

İslamiyetin ilk döneminde dinî grup veya mezhebî yapılar yoktu. Hz. Peygamber sonrası dönemde insanî zeminde ve beşerî gerekçelerle mezhepler vücut buldu. Bu bağlamda Şia da Hz. Peygamber sonrası geç dönemlerde tarih sahnesine çıktı.

Şiîlik, ortaya çıkışı itibariyle Kufe merkezli Irak coğrafyasında Ehl-i Beyt’i merkeze alan hadiseler çerçevesinde şekillendi. Ancak Safevîler dönemine kadar Irak’ta Kerbela, Bağdad ve Samarra gibi belirli yerlerde temsil edilen küçük gruplar dışında etkin bir güç olamadı.

Safevîler öncesi dönemde İran coğrafyası da Sünnî düşünce ağırlıklı bir bölgeydi. Ancak Şiîlik, Şah İsmail öncülüğünde kurulan Safevîler Devletinde siyasallaştırılmak suretiyle resmi ideolojiye dönüştürüldü. Hatta Şiîlik, Safeviler eliyle İran yayılmacılığının siyasî ideolojik bir enstrümanı oldu. Bu enstrüman ile Irak coğrafyası şiîleştirilmeye başlandı. Özellikle önemli şiî imamların bulundukları Atebât denilen türbe şehirlere İran’dan ziyaret ve göçler başladı. Devlet desteğini de alan bu durum şiî ilim adamlarının ve tüccarların da Irak’a yönelmesini sağladı. Bütün bu göçler, Irak coğrafyasında Şiî nüfusun etkinlik kazanmasına gerekçe oluşturduğu gibi, Irak’ın kitlesel olarak şiileşmesinin de önünü açtı.

Mezhep, Şia, Irak, Safevîler, Kûfe, Kerbelâ
  • Akoğlu, Muharrem. “Büveyhîler’in mezhebî eğilimleri/politikaları üzerine”. Bilimname 2009/2 (2009).Allouche, Adel. The origins and development of the Ottoman-Safavid conflict : (906-962/1500-1555). Berlin: Klaus Schwarz Verlag, 1983.Amoretti, B. “Religion in The Timur and Safavid Period”. The Cambridge History of Iran. Ed. Peter Jackson and Laurence Lockhart. 6. Cambridge: Cambridge University, 2006.Bausani, Alessandro. “Religion Under The Mongols”. The Cambridge History of Iran -The Saljuq and Mongol Periods-. Ed. J. A. Boyle. 5. Cambridge: Cambridge University, 1968.Browne, Edward Granwille. “A Literary History of Persia, Modern Times (1500–1924)”. The Cambridge History of Iran. Ed. R. N. Frye. 4. Cambridge: Cambridge University, 1968.Caf, Hasan Kerim. Mevsuâtu tarihî İran es-siyasi : Mine’t-tarihi’l-ustûri hatta nihâyeti’d-Devleti’t-Tahiriyye. Beyrut: ed-Darü’l-Arabiyye li’l-Mevsuat, 2008.Duceyli, Cafer. Mevsuatü’n-Necef el-eşref. Beyrut: Dârü’l-Edva, 1993.Efendiyev, Oqtay. Azerbaycan Safeviler Devleti. Bakü: Azerbaycan Devlet Neşriyatı, 1993.Fattah, Hala - Caso, Frank. A Brief history Iraq. New York: Infobase Publishing, 2009.Humeyni, Ayetullah Ruhullah Musevi. Tahrirü’l-vesile. Dımeşk, 1998.İbnü’l-Cevzi, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Alî b Muhammed Bağdâdî. el-Muntazam fî tarihi’l-müluk ve’l-ümem. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1992.İbnü’l-Esir, Ebü’l-Hasan İzzeddin Ali b. Muhammed b. Abdülkerim. el-Kamil fi’t-tarih. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1987.İkbâl, Abbas. Târîhu İran ba’de’l-İslâm: min bidâyeti’d-Devleti’t-Tahiriyye. Trc. Muhammed Alaaddin Mansur. Kahire: Dârü’s-Sekâfe, 1989.Litvak, Meir. “A failed manipulation: The British, the Oudh Bequest and the Shī’ī ‘Ulamā’ of Najaf and Karbalā’”. British Journal of Middle Eastern Studies 27/1 (2000): 69-89.Matthee, Rudi. “The Safawid-Ottoman Frontier: Iraq-i Arab As seen by the Safawids”. International Journal of Turkish Studies. 9 (2003).Momen, Moojan. An Introduction to Shi’i Islam. London: Oxford University, 1985.Nakash, Yitzhak. The Shi’is of Iraq. 2. Bs. New Jersey: Princeton University, 2003.Perry, Elise. “The Rise of Shi’ism in Iran”. The Bruce Hall Academic Journal 6 (2010).Petrushevsky, I. P. Islam in Iran. London: The Athlone Press, 1985.Roemer, H. R. “The Safavid Period”. The Cambridge History of Iran. Ed. Peter Jackson. 6. Cambridge: Cambridge University, 2006.Roemer, H. R. “Timur in Iran”. The Cambridge History of Iran. Ed. Peter Jackson. 6. Cambridge: Cambridge University, 2006.Sarwar, Ghulam. History of Shah İsmail Safawi. Aligarh: Muslim University, 1939.Sirazi, Imam Muhammed. The Shi’a and Their Beliefs. Trc. Ali Adam. London: Fountain Books, 2008.Şafiî, Mahmud eş- - Salih, Abdülaziz. Avdetu’s-Safeviyyin. Kahire: Mektebetu’l-Mısriyye, 2007.Tabatabai, Seyyid Muhsin. Müstemsekü’l-Urveti’l-vüska. Beyrut: Dâru İhyai’t-Türasi’l-Arabi, 1965.Takkush, Muhammed Suheyl. Tarihu’d-Devleti’s-Safeviyye. Beyrut, 2009.Trimingham, J. Spencer. The Sufi Orders in Islam. London: Oxford University, 1971.Üstün, İsmai̇l Safa. “The hopeless struggle of The Ottomans against the spread of Shi’a in the 19th century province of Baghdad”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 33 (2007): 69-86.Verdî, Ali el-. Tarihu Irak el-Hadîs. Bağdad, 1969.Zencani, İbrâhim el-Musevi. Akaidü’l-İmamiyyeti’l-İsna Aşeriyye. Beyrut, 1982.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-2185-3032
Author: Muharrem Akoğlu (Primary Author)
Institution: ERCİYES ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date: October 31, 2018

Bibtex @research article { bilimname453563, journal = {Bilimname}, issn = {1304-1878}, eissn = {2148-5860}, address = {Erciyes University}, year = {2018}, volume = {2018}, pages = {109 - 134}, doi = {10.28949/bilimname.453563}, title = {Irak’ta Şiî-İmamîliğin Yayılmasında Safevî-İran Etkisi}, key = {cite}, author = {Akoğlu, Muharrem} }
APA Akoğlu, M . (2018). Irak’ta Şiî-İmamîliğin Yayılmasında Safevî-İran Etkisi. Bilimname, 2018 (36), 109-134. DOI: 10.28949/bilimname.453563
MLA Akoğlu, M . "Irak’ta Şiî-İmamîliğin Yayılmasında Safevî-İran Etkisi". Bilimname 2018 (2018): 109-134 <http://dergipark.org.tr/bilimname/issue/39583/453563>
Chicago Akoğlu, M . "Irak’ta Şiî-İmamîliğin Yayılmasında Safevî-İran Etkisi". Bilimname 2018 (2018): 109-134
RIS TY - JOUR T1 - Irak’ta Şiî-İmamîliğin Yayılmasında Safevî-İran Etkisi AU - Muharrem Akoğlu Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.28949/bilimname.453563 DO - 10.28949/bilimname.453563 T2 - Bilimname JF - Journal JO - JOR SP - 109 EP - 134 VL - 2018 IS - 36 SN - 1304-1878-2148-5860 M3 - doi: 10.28949/bilimname.453563 UR - https://doi.org/10.28949/bilimname.453563 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Bilimname Irak’ta Şiî-İmamîliğin Yayılmasında Safevî-İran Etkisi %A Muharrem Akoğlu %T Irak’ta Şiî-İmamîliğin Yayılmasında Safevî-İran Etkisi %D 2018 %J Bilimname %P 1304-1878-2148-5860 %V 2018 %N 36 %R doi: 10.28949/bilimname.453563 %U 10.28949/bilimname.453563
ISNAD Akoğlu, Muharrem . "Irak’ta Şiî-İmamîliğin Yayılmasında Safevî-İran Etkisi". Bilimname 2018 / 36 (October 2018): 109-134. https://doi.org/10.28949/bilimname.453563
AMA Akoğlu M . Irak’ta Şiî-İmamîliğin Yayılmasında Safevî-İran Etkisi. Bilimname. 2018; 2018(36): 109-134.
Vancouver Akoğlu M . Irak’ta Şiî-İmamîliğin Yayılmasında Safevî-İran Etkisi. Bilimname. 2018; 2018(36): 134-109.