Year 2018, Volume 3, Issue 2, Pages 74 - 94 2018-12-17

Bu çalışmada, Eski Türkçede yer bildiren eş anlamlı yıŋak, sıŋar ve buluŋ kelimeleri incelenmiş; belli başlı Eski Türkçe metinler taranmak suretiyle, bu kelimelerin kullanım farklılıkları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Köktürkçe, Eski Uygurca’ya ek olarak Karahanlıca metinlerden Dîvān-ı Lûgati’t-Türk ve Kutadgu Bilig de değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Araştırmada, Eski Türkçenin hangi döneminde hangi kelimenin daha sıklıkla tercih edilmiş olduğu ve yanına hangi unsurları çektiğine dikkat çekilmiştir. Çalışma yapılırken Eski Türkçe döneme ait metinlerden bir araştırma alanı belirlenmiş; bu metinler dışında tarama yapılmamıştır. Bu durum, incelememizin sınırlılığını belirlemiştir. Bunun yanı sıra, çağdaş Türk lehçelerinde, Tarama ve Derleme Sözlüğü’nde yıŋak, sıŋar ve buluŋ kelimelerinin birebir karşılığı olup olmadığına bakılmış, ilgili kelimelerden örnekler gösterilmiş; etimolojilerine ve söz grupları içindeki durumuna değinilmiştir. Böylece Eski Türkçe’nin aynı kavram alanını karşılayan yıŋak, sıŋar ve buluŋ “taraf, yön, cihet, yan” kelimelerinin söz varlığı içindeki durumu açıklanmaya çalışılarak, bu alanda katkı sağlanması hedeflenmiştir.

Eski Türkçe, Karahanlıca, Söz Varlığı, Etimoloji, Sözdizimi
  • KAYNAKÇAARAT, Reşit Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig I Metin. Ankara: TDK Yayınları.-------------------- (2003). Kutadgu Bilig II Çeviri. Ankara: TDK Yayınları.-------------------- (1979). Kutadgu Bilig III İndeks. Haz. Kemal Eraslan - Osman F. Sertkaya - Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.ARAT, Reşit Rahmeti - Wolfram Eberhard (1937). Türkische Turfantexte VII Index. Berlin.ARAT, Reşit Rahmeti (2010). Türkçede Cihet Mefhûmu ve Bununla İlgili Tâbirler. Türkiyat Mecmuası. 14(0), 1-24.ATALAY, Besim (1998). Divanü Lügati’t Türk Tercümesi I, Cilt I. Ankara: TDK Yayınları.AYAZLI, Özlem (2011). Mahāyāna Budizmine Ait Sayı ve Zamanla İlgili Bazı Terimler. Turkish Studies. 6(1), 635-641.------------------ (2012). Altun Yaruk Sudur, VI. Kitap, Karşılaştırmalı Metin Yayını. İstanbul: Türk Dil Kurumu Yayınları.------------------ (2016). Eski Uygurca Din Dışı Metinlerin Karşılaştırmalı Söz Varlığı. Ankara: TDK Yayınları.AYDIN, Erhan (2011). Uygur Kağanlığı Yazıtları. Konya: Kömen Yayınları.AYDIN, Erhan, Risbek Alimov, Fikret Yıldırım (2013). Yenisey - Kırgızistan Yazıtları ve Irk Bitig. Ankara: Bilgesu Yayıncılık.BANG, W., A. Von Gabain (1929). Turkisch Turfan Texte I. seite 241-268, Mai.-----------------(1930). Turkisch Turfan Texte III. seite 183-211, April.BANG, W., A. V. Gabain, Reşit Rahmeti Arat (1933-1934). Türkische Turfan Texte VII Index.CAFEROĞLU, Ahmet (1968). Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. İstanbul: TDK Yayınları.CLAUSON, Sir Gerard (1972). An Etymological Dictionary of Pre Dictionary of Pre - Thirteenth - Century Turkish. Oxford. ÇETİN, Engin (2012). Altun Yaruk, Yedinci Kitap, Berlin Bilimler Akademisindeki Metin Parçaları Karşılaştırmalı Metin Parçaları, Karşılaştırmalı Metin, Çeviri, Açıklamalar, Dizin. Adana: Karahan Kitabevi.DANKOFF Robert, James Kelly (1982). Mahmud al-Kaşgarı, Compendium of The Turkic Dialects (Diwan Lugat at-Turk), Part I. Edited by Şinasi Tekin - Gönül Alpay Tekin. Sources of Oriental Languages And Literatures 7, Turkish Sources VII. Harvard University. Derleme Sözlüğü (2009). Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.Divanü Lûgat-it-Türk Dizini (1972). Ankara: TDK Yayınları.ELMALI, Murat (2009). Dasakarmapathavadanamala, Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin-Tıpkıbasım. Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili Bölümü Doktora Tezi. İstanbul. ERASLAN, Kemal (2012). Eski Uygur Türkçesi Grameri. Ankara: TDK Yayınları.ERDAL, Marcel (2004). A Grammer of Old Turkic, Leiden Brill.GABAİN, A. Von (2007). Eski Türkçenin Grameri. Çev. Mehmed AKALIN. Ankara: TDK Yayınları.GÜLENSOY, Tuncer (2007). Köken Bilgisi Sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları. HACIEMİNOĞLU, Necmettin (1996). Karahanlı Türkçesi Grameri. Ankara: TDK Yayınları.HAMILTON, James Russell (2011). İyi ve Kötü Prens Öyküsü. Çev. Vedat KÖKEN. Ankara: TDK Yayınları.KALJANOVA, Elmira (2005). Uygurca Dişastvustik (Giriş - Metin - Çeviri - Dizin - Tıpkıbasım). Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırma Enstitüsü, Türk Dili Bilim Dalı, Doktora Tezi.İstanbul. Lİ, Yong-Song (2004).Türk Dillerinde Sontakılar. İstanbul: Türk Dilleri Araştırma Dizisi.MÜLLER, F. M. K., A. Von Gabain (1945). Uiguirca IV – A. Çev. S. Himran, İstanbul: Bürhaneddin Erenler Basımevi. -------------------- (1946). Uiguirca IV – B,C,D. (Çev. S. Himran). İstanbul: İbrahim Horoz Basımevi. ORKUN, Hüseyin Namık (2011). Eski Türk Yazıtları. Ankara: TDK Yayınları.ÖGEL, Bahaddin (2000). Türk Kültür Tarihine Giriş Cilt: III, IV, V. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.ÖLMEZ, Mehmet (1988). Altun Yaruk III. Kitap (5. Bölüm). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. Ankara. -------------------- (1994). Hsüan-Tsang’ın Eski Uygurca Yaşamöyküsü VI. Bölüm. Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi. Ankara.RÄSÄNEN, Marttı (1969). Versuch Eines Etymologischen Wörterbuchs Der Türksprachen, Lexica Societatis Fenno-Ugrıcae XVII. Helsinki.STAROSTİN S. A., A. V. Dybo, O. A. Mudrak (2003). An Etymological Dictionary of Altaic Languages.Tarama Sözlüğü (2009). 8 Cilt. Ankara: TDK Yayınları. TEKİN, Şinasi (1960). Uygurca Metinler I, Kuanşi İm Pusar (Ses İşiten İlah), Vap hua ki atlıg nom çeçeki sudur (saddharmapungdarika-sutra). Erzurum: Türk Tarih Kurumu Basım Evi.-------------------- (1976). Uygurca Metinler II, Maytrısimit, Burkancıların Mehdîsi Maitreya İle Buluşma Uygurca İptidâi Bir Dram (Burkancılığın Vaibhasika Tarikatına Ait Bir Eserin Uygurcası). Ankara: Sevinç Matbaası.TEKİN, Talat (2003). Orhon Türkçesi Grameri. Yay. Mehmet ÖLMEZ. İstanbul: Kitap Matbaası.-------------------- (2010). Orhon Yazıtları. Ankara: TDK Yayınları.UÇAR, Erdem (2013). On Taraftaki Boddhisattva’nın Buddha’ya Methiyesi: Altun Yaruk Sudur: X. Tegzinç, XXVII. Bölök [R-M 644/18-640/08]. Dil Araştırmaları Dergisi. (12/Bahar): 31-57.YAMADA, Nobou (1993). Sammlung Uigurischer Kontrakte. Osaka University Press.ZIEME, Peter (1981). Altorientalische Forschungen VIII, Uigurische Steuerbefreiungsurkunden für Buddhistiche Klöster, Akademie Der Wissenschaften Der DDR Zentralinstitut Für Alte Geschichte Und Archeologie, Mit 24 Tafeln, Akademie Verlag Berlin.
Primary Language tr
Subjects Linguistics
Journal Section Linguistics
Authors

Orcid: 0000-0001-5946-5417
Author: Aybüke Betül DOĞAN (Primary Author)
Institution: Düzce Üniversitesi
Country: Turkey


Bibtex @research article { cutad457742, journal = {Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi}, issn = {2587-1900}, eissn = {2548-0979}, address = {Cukurova University}, year = {2018}, volume = {3}, pages = {74 - 94}, doi = {10.32321/cutad.457742}, title = {Eski Türkçede Yıŋak, Sıŋar, Buluŋ Kelimeleri Üzerine Bir İnceleme}, key = {cite}, author = {DOĞAN, Aybüke Betül} }
APA DOĞAN, A . (2018). Eski Türkçede Yıŋak, Sıŋar, Buluŋ Kelimeleri Üzerine Bir İnceleme. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 3 (2), 74-94. DOI: 10.32321/cutad.457742
MLA DOĞAN, A . "Eski Türkçede Yıŋak, Sıŋar, Buluŋ Kelimeleri Üzerine Bir İnceleme". Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi 3 (2018): 74-94 <http://dergipark.org.tr/cutad/issue/41268/457742>
Chicago DOĞAN, A . "Eski Türkçede Yıŋak, Sıŋar, Buluŋ Kelimeleri Üzerine Bir İnceleme". Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi 3 (2018): 74-94
RIS TY - JOUR T1 - Eski Türkçede Yıŋak, Sıŋar, Buluŋ Kelimeleri Üzerine Bir İnceleme AU - Aybüke Betül DOĞAN Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.32321/cutad.457742 DO - 10.32321/cutad.457742 T2 - Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 74 EP - 94 VL - 3 IS - 2 SN - 2587-1900-2548-0979 M3 - doi: 10.32321/cutad.457742 UR - https://doi.org/10.32321/cutad.457742 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Çukurova University Journal of Turkology Research Eski Türkçede Yıŋak, Sıŋar, Buluŋ Kelimeleri Üzerine Bir İnceleme %A Aybüke Betül DOĞAN %T Eski Türkçede Yıŋak, Sıŋar, Buluŋ Kelimeleri Üzerine Bir İnceleme %D 2018 %J Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi %P 2587-1900-2548-0979 %V 3 %N 2 %R doi: 10.32321/cutad.457742 %U 10.32321/cutad.457742
ISNAD DOĞAN, Aybüke Betül . "Eski Türkçede Yıŋak, Sıŋar, Buluŋ Kelimeleri Üzerine Bir İnceleme". Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi 3 / 2 (December 2018): 74-94. https://doi.org/10.32321/cutad.457742