1939 Türk-İngiliz-Fransız İttifakı’nın Yıl Dönümleri Üzerinden İkinci Dünya Savaşı Türk Dış Politikasına Bakmak
Abstract
Devletler, toplumlar ve bireyler için yıl dönümleri; o devletin, toplumun, bireyin duygu durumunu, dünya görüşünü ve çeşitli meselelere yönelik yaklaşımını anlamamız açısından önemli ipuçları vermektedir. Bazı günlerin hatırlanması ve kutlanması sadece geçmişi hatırlamak isteğiyle sınırlı kalmayıp o ülkenin sosyal, kültürel, siyasi yaklaşımına da ışık tutmaktadır. Dolayısıyla yıl dönümleri yalnızca geçmişi değil içinde bulunulan zamanı anlamak açısından da önem taşımaktadır. Bu çalışmada, 19 Ekim 1939 tarihli Türk-İngiliz-Fransız Karşılıklı Yardım Antlaşmasının -Üçlü İttifak- İkinci Dünya Savaşı yılları içerisindeki yıl dönümleri ele alınacaktır.
Türkiye Cumhuriyeti tarihinin dış politikadaki en ciddi sınavlarından birisi belki de birincisi İkinci Dünya Savaşı sürecidir. Bu büyük savaş- ta kendisini güvene almak isteyen genç Türkiye Cumhuriyeti savaşın başlamasından yalnızca 39 gün sonra savaşan taraflardan İngiltere ve Fransa ile Üçlü İttifak olarak da anılan bir karşılıklı yardım antlaşması imzalamıştır. Bu ittifakla Türkiye savaşın başı itibariyle tarafını belirlemiştir. Ancak savaşın henüz ilk yılında yaşanan beklenmedik gelişmeler Türkiye’nin içinde bulunduğu durumu gözden geçirmesini zorunlu kılmıştır. Bu bağlamda Üçlü İttifak’a Türkiye’nin gerek devlet ricali açısından gerekse başta basın olmak üzere kamuoyu açısından yaklaşımı farklılaşmıştır. Yaklaşık altı yıllık savaşın ilerleyen yıllarda seyrinin değişmesi de Üçlü İttifak’a olan yaklaşımı yeniden değiştirmiştir. Savaşın değişen gidişatı içerisinde Türk basını ittifaka nasıl yaklaşmıştır, sorusu büyük bir anlam taşımaktadır. Bu bağlamda yıl dönümlerinde ittifakın kutlanması ya da kutlanmaması yahut tüm bunların derecesi ve içeriği savaşın seyri içerisinde Türk dış politikasını takip etmek açısından büyük öneme sahiptir. Devlet ile basının iç içe geçtiği tek partili bir rejim içerisinde basın yalnızca bir iletişim aracı değil aynı zamanda iktidarın sesi ve hatta propaganda aracıdır. Bu bakımdan basına bakmak aynı zamanda iktidarın meseleye olan yaklaşımına da bakmak olacaktır. Çalışmada, İkinci Dünya Savaşı devam ederken Üçlü İttifak’ın yıl dönümüne tekabül eden günlerde dönemin önde gelen gazetelerinde çıkan haberlere ve yazılara odaklanılmıştır. Cumhuriyet Arşivi ve Türk Diplomatik Arşivi’nden elde edilen belgelerle ve döneme ait hatıratlarla çalışma desteklenmiş ve Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı yıllarındaki dış politikasının seyri anlaşılmaya çalışılmıştır.
Keywords
An Analysis Of Turkish Foreign Policy During The Second World War Through The Anniversaries Of The 1939 Turkish-British-French Alliance
Abstract
Anniversaries can offer valuable insights into the emotional states, worldviews, and approaches of states, societies, and individuals toward various issues. The commemoration and celebration of certain days do not merely reflect a desire to remember the past; they also illuminate a country’s social, cultural, and political attitudes. As such, anniversaries play a crucial role in understanding both the past and the present. This study focuses on the anniversaries of the Tripartite Treaty —the Turkish- British-French Mutual Assistance Agreement signed on October 19, 1939—during World War II.
World War II represents one of the most significant challenges in the history of Türkiye’s foreign policy, if not the most significant. The young Türkiye signed a mutual assistance agreement with the warring parties, the United Kingdom and France, just 39 days after the war began. Through this alliance, Türkiye initially took a clear stance at the onset of the war. However, unexpected developments in the war’s first year forced Türkiye to reassess its position. Consequently, perspectives on the Tripartite Treaty began to shift, both among Türkiye’s state officials and the public, particularly in the press. The changing course of the war in subsequent years also led to a reassessment of the alliance.
The question of how the Turkish press approached this alliance amid the changing course of the war is particularly significant. The extent to which the alliance was celebrated, ignored, or otherwise represented in the press provides key insights into Turkish foreign policy during the war. In a single-party regime where the state and the press were closely intertwined, the press functioned not only as a communication tool but also as the voice of the government and even a propaganda tool. Therefore, analysing the press also offers a window into the government’s stance on this issue. In this study, news articles and editorials from leading newspapers published on the anniversaries of the Tripartite Treaty have been analysed. By supplementing these findings with documents and memoirs, the study seeks to understand the evolution of Türkiye’s foreign policy during World War II.
Keywords
