Milli Mücadele Yıllarında Türk Bahriyesinin Durumu ve Faaliyetleri

Abstract

Dünya tarihine bakıldığında görülecektir ki; denizlere hakim olan dünyaya da egemen olmuştur. Bu nedenle denizler hak ve çıkarların yoğun olarak tartışıldığı ve çatıştığı uluslararası bir politik arena özelliğine de sahiptir. Türklerin denizcilik tarihi çok eskilere dayanmakla birlikte, Osmanlı Devleti’nin son dönemleri irdelenecek olur ise; 1914’de başlayıp 1918’de Mondros Ateşkes Antlaşması ile son bulan Birinci Dünya Savaşı, Osmanlı Donanması’nın gerçek durumunu göstermesi açısından oldukça yararlı olmuştur. Hali hazırda silahları ve cephaneleri alınmış, orduları terhis, donanması enterne edilmiş bir devletin mücadele gücü de bu sayede elinden alınmıştır. Milli Mücadele başladığında Anadolu ordusunun silah, cephane, mühimmat eksiği hangi yolla giderilecekti? Anadolu’da mücadelenin başında tüm ulaşım araçları İtilaf güçlerinin elindeydi veya yabancı şirketlerin himayesinde bulunuyordu. Bu durumda ulaşım için tek yol olarak denizler kalıyordu. Milli Mücadele kara cephelerinde yapılacaktı fakat bu cepheler denizlerden taşınacak savaş araçlarıyla desteklenebilirdi. İlk önceleri sivil denizcilerle yapılan taşımacılık, denizcilerin İstanbul’dan kaçarak Anadolu’ya geçmesiyle daha kuvvetlenmiş ve örgütlü taşımacılığa dönüştürülmüştür. Milli Mücadele boyunca, Anadolu donanması Karadeniz’de faaliyet göstererek, Sovyet limanlarından ve düşman tarafından el konulan İstanbul’daki liman ve depolardan her çeşit savaş aracını ve malzemesini Anadolu’ya taşımışlar, cephenin silah gereksinimini karşılamışlardır. Ayrıca Karadeniz kıyısındaki Pontusçu Rum çeteleri ile karada, İtilaf devriye gemileri ile denizde mücadele vermişler, hatta başarılar da sağlamışlardır.Bu çalışma aynı zaman da, Milli Mücadele sırasında Türk denizcilerinin çabalarını ve Karadeniz’de kurdukları “taşıma filosu” nun bölge denizindeki faaliyetlerini, Türk kıyılarının İtilaf devleti destekli Yunan Deniz Kuvvetleri tarafından nasıl bombardımana tutulduğunu anlatmaktadır. Yaşanan tüm olumsuzluklara rağmen kurulan taşıma filosuna sonradan dahil olan “Preveze” ve “Aydınreis” gambotunun Ankara Hükümeti’nin emrine girişleri, Anadolu deniz gücünün ilk gemileri oluşları, ardından Sovyetlerden satın alınan ve yine Türk karasularında enterne edilen “Batum” gibi gemilerle adı geçen bu deniz gücüne bunların yaptıkları katkıları anlatmaya çalıştım.

Keywords

• Anadolu,Deniz,Taşıma filosu,Mondros Ateşkes Antlaşması,Milli Mücadele,Anadolu Deniz gücü,Karadeniz

Abstract

In the history of the world, it is shown that if you dominated the sea, you also dominated the world. For this reason, seas have international political arena features in which the rights and interests are extensively discussed and conflict. It is widely necessary to examine the last era which was started in 1914 and ended in 1918 by the Mondros Cease Fire Agreement of the Ottoman Government to show the real situation of Ottoman Navy. The weapons and ammunitions were deprived, the armies were demobilized, the navy was interned already and finally the struggle force of the Government was deprived of its hand. How would weapon and ammunition deficiency of Anatolian army be supplied when the national struggle began? At the beginning of national struggle all the means of transportation were in the hands of entente forces or in the keep of foreign companies. In this situation the only way for transportation was the sea. Nationalstruggle would materialized from the land fronts but these fronts could be supported by the weapons transported from the seas. In the beginning marine (sea) transportation was done by civil sailors but then it became stronger and converted to organized transportation by the sailors who escaped from Istanbul to Anatolia. During the national struggle, Anatolian army by showing activity in the Black sea, transported every kind of war equipments and materials which sequestered by the Soviet harbors and enemies from the stores and harbors of İstanbul, and they supplied weapon necessity of front. Besides, they fought with Pontus Rum (North Anatolian Greeks) gangs in the land and with entente forces in the sea and also they succeed. This study also includes the efforts of the Turkish sailors during national struggle and the activities of the ‘’shipping fleet’’ that was organized by them in the Black Sea.

Keywords

• Anatolia,Sea,Shipping Fleet,Mondros Cease Fire Agreement,National Struggle,Anatolian Sea Force,Black sea

References

1. Afif Büyüktuğrul; Çanakkale Olayı (İstiklâl Harbinde Deniz Cephesi), İstanbul, 1969; Osmanlı Deniz Harp Tarihi, C.IV., İstanbul, 1943
2. Cemaleddin Saraçoğlu; Gazi Gemilerimiz, İstanbul 1953
3. Cevat Ülmen; İstiklâl Savaşında Karadeniz, İstanbul 1943
4. Celalettin Orhan, Askerlik Hatıraları, İstanbul, 1984
5. Erol Mütercimler; Destanlaşan Gemiler, İstanbul 1987
6. ——————————-; Millî Mücadele’nin Kahraman Gemisi Alemdar, İstanbul 1989
7. ——————————-; Bu Vatan Nasıl Kurtuldu, İstanbul, 2005
8. Gotthard Jaeschke; Kurtuluş Savaşı ile İlgili İngiliz Belgeleri, Ankara 1991

9. Hüsnü Merdanoğlu, Ulusal Kurtuluş Süreci ve Kuva-yi Milliye, Ankara, 2006
10. Hüsrev Gerede, Hüsrev Gerede’nin Anıları, Haz: Sami Önal, İstanbul 2002
11. Mithat Işın; İstiklal Harbi Deniz Cephesi, İstanbul 1946
12. Nahit Çapaner; İstiklâl Savaşında Deniz Kahramanları, İstanbul,1943
13. Nurettin Peker; 1918-1923 İstiklâl Savaşı’nın İnebolu ve Kastamonu Havalisi, İstanbul 1955
14. Rahmi Doğanay; Milli Mücadele’de Karadeniz, Ankara, 1999
15. Raşit Metel; Atatürk ve Donanma, İstanbul 1966
16. Şemsettin Bargut; Birinci Dünya Savaşı’nda ve Kurtuluş Harbinde Türk Deniz Harekatı, Ankara 2000
17. Şevket Süreyya Aydemir, Tek Adam Mustafa Kemal (1914-1919), Cilt: I, İstanbul 1994
18. Türk İstiklal Harbi, “İdari Faaliyetler”, C.VII, Ankara 1975
19. Türk İstiklal Harbi, “Türk Kültürü”, Cilt V., S: 129, Ankara 1973
20. Türk İstiklal Harbi, “Batı Cephesi”, C. II, Kısım I, Ankara, 1999
21. Zeki Sarıhan; Kurtuluş Savaşı Günlüğü, C.II, Ankara, 1994
22. Afif Büyüktuğrul, “İstiklâl Savaşı’nda Türk Sularında Yabancı Devlet Donanma Harekâtı”, Belleten, C.69, S. 153, Ankara, 1975
23. Ali Sarıkoyuncu; “Zonguldak ve Havalisi’nin Milli Mücadele’de Ekonomik ve Stratejik Bakımdan Önemi, Atatürk Yolu, C.II, Ankara, 1997
24. Emrullah Nutku; “Deniz Cephesi”, Yakın Tarih Dergisi, C.I, S.2, 1962
25. —————————-; “İlk Ganimet”, Yakın Tarih Dergisi, C. I, S. 13, 1962
26. —————————-; “Millî Mücadele Ruhu”, Yakın Tarih Dergisi, C.3, S.37, 1962
27. —————————-; “Alemdar”, Yakın Tarih Dergisi, C.I, S.8, 1968
28. —————————-; “Bir Deniz Subayının İstiklâl Savaşı Hatıraları I”, Yakın Tarihimiz, C.I, S.12, İstanbul, 1962
29. —————————-; “Anadolu’ya Sevkiyat”, Yakın Tarihimiz, C. II, S: 26, İstanbul 1962
30. —————————-; “ Ümit Vapuru Yolcuları”, Yakın Tarihimiz, C. II, S: 23, İstanbul 1962
31. Mesut Çapa; “Karadeniz’de Yunan Gemilerinin Faâliyetleri ve Trabzon Üzerindeki Etkileri”, Askerî Tarih Bülteni, S.42, Ankara 1997
32. Mustafa Hergüner; “İnebolu Bombardımanı”, Askerî Tarih Bülteni, S.49, Ankara 2000
33. Nurullah Nutku; “Rüsumat 4’ün Serencamı”, Yakın Tarih Dergisi C.3, S:38, 1962
34. —————————-; “Kahramanlar Verilmez”, Yakın Tarih Dergisi, C.I, S.10, 1968
35. Süleyman Yaşar; “İlk Deniz Nakliyatı”, Yakın Tarih Dergisi, C.II, S.19, İstanbul 1962
36. Tevfik İnci;“Alemdar Gemisinin Millî Mücadelede Karadeniz’e Kaçırılışı ve İlk Savaşı”, Resimli Tarih Mecmuası, Cilt:IV, S.43, İstanbul 1953
37. “Gülcemal Vapurunun Başına Gelenler” Açıksöz Gazetesi, 20 Kanunu Evvel 1336 (20.11. 1920)
38. ATASE Başkanlığı, Atatürk Özel Arşivinden Seçmeler, Kültür Bakanlığı, Ankara 1981
39. ASKERİ TARİH VE STRATEJİK ETÜT DAİRE BAŞKANLIĞI: ATASE Arşivi, K: 28 G: 11 B:11 (11;1)
40. ATASE Arşivi, K: 29 G:132 B: 132-1
41. ATASE Arşivi, K:189 G:181 B:181-1
42. ATASE Arşivi, K: 699 G: 62 B: 62-1
43. ATASE Arşivi, K: 701, G:23, B: 23-1
44. ATASE Arşivi, K: 717 G:106 G:106-1
45. ATASE Arşivi, K: 781 G: 59 B:59 (1:2)
46. ATASE Arşivi, K:1008, G:31, B:31 (1:2)
47. ATASE Arşivi, K: 1038, D: 10-4/117, A: 1/4283 (eski düzenlemeye göre arşiv belgesi)
48. ATASE Arşivi, K.1038, D.10-A/117, F. 4 (eski düzenlemeye göre arşiv belgesi)
49. ATASE Arşivi; K: 1291, D: 2, F: 14 (eski düzenlemeye göre arşiv belgesi)
50. BAŞBAKANLIK CUMHURİYET ARŞİVİ B.C.A. Bakanlar Kurulu Kararı, 18/64/1/1921, Ek no: 64/1
51. B.C.A. Bakanlar Kurulu Kararı, 18/64/1/1921
52. B.C.A. Bakanlar Kurulu Kararı, 030/18/01/-/05728/20
53. B.C.A. Bakanlar Kurulu Kararı, 18/181/2/1921 (belgenin orijinali Fransızcadır.)
54. B.C.A. Bakanlar Kurulu Kararı; 030/18/01/01/3/33/18
55. B.C.A. Bakanlar Kurulu Kararı, 030/18/017/-/013/18/11
56. B.C.A. Kanun Lahiyası, 030/18/01/-/05/23/19