Research Article

Osmanlı Hapishanelerinde Uyuz ve Verem Hastalıklarına Karşı Alınan Önlemler

Number: 2 June 13, 2026
TR EN

Osmanlı Hapishanelerinde Uyuz ve Verem Hastalıklarına Karşı Alınan Önlemler

Abstract

Osmanlı Devleti XIX. yüzyıl sonlarında ve XX. yüzyıl başlarında önce başkent İstanbul’da daha sonra taşrada diğer şehirlerde modern hapishaneler açmıştır. Bazı eski hapishaneler tamir edilirken Batı tarzında modern hapishaneler zamanla yaygınlaşmıştır. Osmanlı Devleti bu süreçte sadece hapishane inşa etmekle kalmamış aynı zamanda hapishanelerin sağlık koşullarını geliştirmek için de bazı tedbirler almıştır. XIX. yüzyılda ve XX. yüzyıl başlarında Osmanlı coğrafyasını tehdit eden; veba, kolera, çiçek, tifo, uyuz ve verem gibi hastalık ve salgınlar ortaya çıkmıştır. Osmanlı Devleti hapishanelere salgın hastalıkların yayılmasını engellemeye çalışmış bu bağlamda birtakım tedbirler almıştır. Bu tedbirler çerçevesinde; hapishaneler kordon altına alınmış ve karantina uygulamaları başlatılmış, hapishanelerde yığılma ve izdihamı engellemek için mahkûmlar başka yerlere nakledilmiş, hapishanelerin bazılarında hastane ve karantina koğuşları inşa edilmiştir. Ayrıca hastalığa yakalanan mahkûmlar hastane olmayan yerlerde en yakın askeri ve kamu hastanelerine sevk edilerek buralarda tedavi edilmiştir. Salgınlar esnasında hasta mahkûmlar dışarı çıkarılmayarak hapishane içinde karantinaya alınan odalarda tedavi edilmeye çalışılmıştır. Aynı zamanda hastaların tedavisi için hapishanelerde doktorlar görevlendirilmiş, hastaların ilaç ihtiyaçları karşılanmıştır. Hapishanedeki koğuş ve idari binalar zaman zaman dezenfekte edilerek salgın ve hastalıkların yayılması engellenmeye çalışılmıştır. XIX. yüzyıl sonları ve XX. yüzyıl başlarında temizlik ve hijyen şartlarının uygun olmaması, mahkûmların düzenli banyo yapamamaları, hapishanelerde yaşanan su kesintileri ve alt yapı sisteminde yaşanan sorunlar bir deri hastalığı olan uyuzun çıkmasına neden olmuştur. Hapishanelerin güneş görmeyen, havasız ve rutubetli koğuşları da bir akciğer hastalığı olan veremi yaygınlaştırmıştır. Kapalı alanlarda çok sayıda mahkûmun barındığı koğuşlar bu hastalığın kısa sürede yayılmasına neden olmuştur. Bu araştırmada hapishanelerde ortaya çıkan uyuz ve verem hastalıklarına karşı Osmanlı Devleti’nin aldığı tedbirler Osmanlı Arşiv belgeleri çerçevesinde değerlendirmiştir.

Keywords

References

  1. Adak, U. (2006). XIX. yüzyılın sonları ve XX. yüzyılın başlarında Aydın Vilayeti’ndeki hapishaneler, (Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
  2. Ağar, D. N.- Melikoğlu, G.- Sarı, A. (2024). Türkiye’de uyuz tedavisi ve tedavide geleneksel olarak kullanılan bitkiler. Fenerbahçe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2, 399-414.
  3. Akbey, N. (2015). XIX. yüzyıl sonları XX. yüzyılın başlarında Sinop Hapishanesi, (Yüksek Lisans Tezi), Celal Bayar Üniversitesi, Manisa.
  4. Akpınar, Ö. (2017). Meşrutiyetten Cumhuriyete Konya hapishaneleri (1876-1922), (Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya.
  5. Arslan, R. (2020). 20. yüzyılın başlarında Osmanlı hapishaneleri: Bartın hapishanesi örneği. Belgi, 19, 2116-2140.
  6. Bilirli, T. (2018). 20. yüzyılın başlarında Osmanlı hapishaneleri: Yozgat örneği. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13/2, 71-96.
  7. Daşcıoğlu, K. (2008). Osmanlı arşivlerine göre Sinop Hapishanesi’nin durumu. Erdem İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 51, 53-76.
  8. Demirkol, K. (2012). II. Meşrutiyet döneminde Edirne Vilayeti hapishaneleri, (Doktora Tezi). Sakarya Üniversitesi, Sakarya.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of Ottoman Socio-Economy

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 13, 2026

Submission Date

March 17, 2026

Acceptance Date

June 11, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 2

APA
Turhan Sarıköse, S. (2026). Osmanlı Hapishanelerinde Uyuz ve Verem Hastalıklarına Karşı Alınan Önlemler. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, 2, 1-15. https://doi.org/10.7596/abbad.1911718
AMA
1.Turhan Sarıköse S. Osmanlı Hapishanelerinde Uyuz ve Verem Hastalıklarına Karşı Alınan Önlemler. ABBAD. 2026;(2):1-15. doi:10.7596/abbad.1911718
Chicago
Turhan Sarıköse, Selma. 2026. “Osmanlı Hapishanelerinde Uyuz Ve Verem Hastalıklarına Karşı Alınan Önlemler”. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, nos. 2: 1-15. https://doi.org/10.7596/abbad.1911718.
EndNote
Turhan Sarıköse S (June 1, 2026) Osmanlı Hapishanelerinde Uyuz ve Verem Hastalıklarına Karşı Alınan Önlemler. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi 2 1–15.
IEEE
[1]S. Turhan Sarıköse, “Osmanlı Hapishanelerinde Uyuz ve Verem Hastalıklarına Karşı Alınan Önlemler”, ABBAD, no. 2, pp. 1–15, June 2026, doi: 10.7596/abbad.1911718.
ISNAD
Turhan Sarıköse, Selma. “Osmanlı Hapishanelerinde Uyuz Ve Verem Hastalıklarına Karşı Alınan Önlemler”. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi. 2 (June 1, 2026): 1-15. https://doi.org/10.7596/abbad.1911718.
JAMA
1.Turhan Sarıköse S. Osmanlı Hapishanelerinde Uyuz ve Verem Hastalıklarına Karşı Alınan Önlemler. ABBAD. 2026;:1–15.
MLA
Turhan Sarıköse, Selma. “Osmanlı Hapishanelerinde Uyuz Ve Verem Hastalıklarına Karşı Alınan Önlemler”. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, no. 2, June 2026, pp. 1-15, doi:10.7596/abbad.1911718.
Vancouver
1.Selma Turhan Sarıköse. Osmanlı Hapishanelerinde Uyuz ve Verem Hastalıklarına Karşı Alınan Önlemler. ABBAD. 2026 Jun. 1;(2):1-15. doi:10.7596/abbad.1911718