TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ’NİN HAKİMLER VE SAVCILAR KURULU’NA ÜYE SEÇİMİ: PARLAMENTO KARARLARININ ANAYASAYA UYGUNLUK DENETİMİNDE “MOZAİKLEŞMİŞ ANAYASA İHLALİ”

2017 yılında yapılan Anayasa değişikliğiyle, Hakimler ve Savcılar Kurulu’nun oluşumu ile görev ve yetkileri konusunda yeni düzenlemeler öngörülmüştür. Anayasanın 159. maddesinin ikinci fıkrası gereğince Kurul 13 üyeden meydana gelmektedir. Kurulun 7 üyesini Türkiye Büyük Millet Meclisi seçmektedir. Bunun temelinde ise yargının çoğulcu demokratik meşruiyetini sağlamak yer almaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun, Hakimler ve Savcılar Kurulu’na üye seçmek de dahil olmak üzere, çeşitli organ veya kurullara üye seçme işlemleri “parlamento kararı”nın konusunu oluşturmaktadır. Anayasanın 159. maddesine göre Kurulun Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilecek üyeliklerine ilişkin başvurular, Meclis Başkanlığına yapılır. Başkanlık, başvuruları Anayasa ve Adalet Komisyonları Üyelerinden Kurulu Karma Komisyona gönderir. Komisyon her bir üyelik için üç adayı, üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuyla belirler. Birinci oylamada aday belirleme işleminin sonuçlandırılamaması halinde ikinci oylamada üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu aranır. Bu oylamada da aday belirlenemediği takdirde, her bir üyelik için en çok oyu alan iki aday arasında ad çekme usulü ile aday belirleme işlemi tamamlanır. Türkiye Büyük Millet Meclisi, Komisyon tarafından belirlenen adaylar arasından, her bir üye için ayrı ayrı gizli oyla seçim yapar. Birinci oylamada üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu; bu oylamada seçimin sonuçlandırılamaması halinde, ikinci oylamada üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu aranır. İkinci oylamada da üye seçilemediği takdirde en çok oyu alan iki aday arasında ad çekme usulü ile üye seçimi tamamlanmaktadır. 6 Mayıs 2025 tarihinde yapılan Hakimler ve Savcılar Kurulu üye seçim sürecinde yaşanan gelişmelerde, Anayasadaki düzenlemelere aykırı olarak adaylar belirlenmiş ve seçilmiştir. Her bir adayın ayrı ayrı oylanması gerekirken, liste usulüyle üç oy vererek seçim yapılmıştır. Bütün üyeler bu yöntemle seçilmiştir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi’nde iptal davası açılmıştır. Anayasa Mahkemesi bu başvuruya ilişkin olarak 22.07.2025 tarihinde “görevsizlik kararı” vermiştir. Anayasa Mahkemesi kararında, Anayasa ile İçtüzük arasındaki ilişki, parlamento kararlarının niteliği ve denetimi, denetim yetkisinin sınırları ve meşruiyeti gibi konu başlıkları değerlendirilmiş ve tartışılmıştır. Anayasa Mahkemesinin, Karma Komisyon tarafından yürütülen aday seçim süreci ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu tarafından üyelerin seçimi konusundaki yaklaşımı, önceki örneklerle birlikte değerlendirilmelidir. Bu çerçevede “eylemli içtüzük değişikliği” kavramıyla birlikte, Anayasa Mahkemesinin konuya ilişkin yaklaşımı, kararda yer alan tutarsızlıklar, karşı oyda yer alan “mozaikleşmiş anayasa ihlali” kavramı ile özetlenmiştir.

The 2017 constitutional amendment introduced new regulations regarding the composition, duties and powers of the Council of Judges and Prosecutors. Pursuant to the second paragraph of Article 159 of the Constitution, the Council consists of 13 members. 7 members of the Council are elected by the Grand National Assembly of Türkiye. The basis for the Assembly’s election of members to the Council of Judges and Prosecutors is to ensure the pluralistic democratic legitimacy of the judiciary. The Plenary of the Grand National Assembly of Türkiye carries out the election of members to various bodies or councils, including the Council of Judges and Prosecutors, by parliamentary resolution. According to Article 159, the applications shall be referred by the Office of the Speaker to the Joint Committee composed of the members of the Committee on the Constitution and the Committee on Justice. For each membership, the Committee shall nominate three candidates with a two-third majority of total number of its members. In case the Committee fails to conclude the nomination of candidates in the first ballot, a three-fifth majority of total number of its members shall be required in the second ballot. If the candidates cannot also be nominated in the second ballot, the procedure of nomination shall be concluded by lot between the two candidates who received the highest number of votes for each membership. The Grand National Assembly shall hold separate elections by secret ballot for each membership between the candidates nominated by the Committee. Two-third majority of total number of the members shall be required in the first ballot; in case the election cannot be concluded three-fifth majority of total number of the members shall be required in the second ballot. In case the member cannot also be elected in the second ballot, the election of the members shall be concluded by lot between the two candidates who received the highest number of votes. During the election process for members of the Council of Judges and Prosecutors on May 6, 2025, candidates were nominated and elected in violation of the provisions of the Constitution. While each candidate should have been voted on individually, the election was conducted by casting three votes using a list system. All members were elected using this method. Therefore, an annulment case has been filed with the Constitutional Court. The Constitutional Court issued a “decision of lack of jurisdiction” on July 22, 2025, regarding this application. The Constitutional Court's decision evaluated and discussed topics such as the relationship between the Constitution and the Rules of Procedure, the nature and oversight of parliamentary decisions, and the limits and legitimacy of oversight authority. Constitutional Court's approach to the election of members to the Council, the candidate selection process carried out by the Joint Committee, and the election of members by The Plenary of the Grand National Assembly of Türkiye must be considered together with previous examples. In this context, the concept of “de facto amendment to the rules of procedure” is summarized alongside the Constitutional Court's approach to the issue, the inconsistencies in the decision, and the concept of “mosaicized constitution violation” mentioned in the dissenting opinion/vote.