TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ’NİN HAKİMLER VE SAVCILAR KURULU’NA ÜYE SEÇİMİ: PARLAMENTO KARARLARININ ANAYASAYA UYGUNLUK DENETİMİNDE “MOZAİKLEŞMİŞ ANAYASA İHLALİ”

Year 2026, Volume: 84 Issue: 1, 569 - 657, 27.02.2026

Abbas Kılıç

https://doi.org/10.30915/abd.1853869

https://izlik.org/JA78KR96FM

Abstract

2017 yılında yapılan Anayasa değişikliğiyle, Hakimler ve Savcılar Kurulu’nun oluşumu ile görev ve yetkileri konusunda yeni düzenlemeler öngörülmüştür. Anayasanın 159. maddesinin ikinci fıkrası gereğince Kurul 13 üyeden meydana gelmektedir. Kurulun 7 üyesini Türkiye Büyük Millet Meclisi seçmektedir. Bunun temelinde ise yargının çoğulcu demokratik meşruiyetini sağlamak yer almaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun, Hakimler ve Savcılar Kurulu’na üye seçmek de dahil olmak üzere, çeşitli organ veya kurullara üye seçme işlemleri “parlamento kararı”nın konusunu oluşturmaktadır.
Anayasanın 159. maddesine göre Kurulun Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilecek üyeliklerine ilişkin başvurular, Meclis Başkanlığına yapılır. Başkanlık, başvuruları Anayasa ve Adalet Komisyonları Üyelerinden Kurulu Karma Komisyona gönderir. Komisyon her bir üyelik için üç adayı, üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuyla belirler. Birinci oylamada aday belirleme işleminin sonuçlandırılamaması halinde ikinci oylamada üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu aranır. Bu oylamada da aday belirlenemediği takdirde, her bir üyelik için en çok oyu alan iki aday arasında ad çekme usulü ile aday belirleme işlemi tamamlanır. Türkiye Büyük Millet Meclisi, Komisyon tarafından belirlenen adaylar arasından, her bir üye için ayrı ayrı gizli oyla seçim yapar. Birinci oylamada üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu; bu oylamada seçimin sonuçlandırılamaması halinde, ikinci oylamada üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu aranır. İkinci oylamada da üye seçilemediği takdirde en çok oyu alan iki aday arasında ad çekme usulü ile üye seçimi tamamlanmaktadır. 6 Mayıs 2025 tarihinde yapılan Hakimler ve Savcılar Kurulu üye seçim sürecinde yaşanan gelişmelerde, Anayasadaki düzenlemelere aykırı olarak adaylar belirlenmiş ve seçilmiştir. Her bir adayın ayrı ayrı oylanması gerekirken, liste usulüyle üç oy vererek seçim yapılmıştır. Bütün üyeler bu yöntemle seçilmiştir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi’nde iptal davası açılmıştır.
Anayasa Mahkemesi bu başvuruya ilişkin olarak 22.07.2025 tarihinde “görevsizlik kararı” vermiştir. Anayasa Mahkemesi kararında, Anayasa ile İçtüzük arasındaki ilişki, parlamento kararlarının niteliği ve denetimi, denetim yetkisinin sınırları ve meşruiyeti gibi konu başlıkları değerlendirilmiş ve tartışılmıştır. Anayasa Mahkemesinin, Karma Komisyon tarafından yürütülen aday seçim süreci ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu tarafından üyelerin seçimi konusundaki yaklaşımı, önceki örneklerle birlikte değerlendirilmelidir. Bu çerçevede “eylemli içtüzük değişikliği” kavramıyla birlikte, Anayasa Mahkemesinin konuya ilişkin yaklaşımı, kararda yer alan tutarsızlıklar, karşı oyda yer alan “mozaikleşmiş anayasa ihlali” kavramı ile özetlenmiştir.

Keywords

Hakimler ve Savcılar Kurulu , Türkiye Büyük Millet Meclisi , parlamento kararı , yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığı , anayasaya uygunluk denetimi.

ELECTION OF MEMBERS OF THE JUDGES AND PROSECUTORS COUNCIL BY THE GRAND NATIONAL ASSEMBLY OF TÜRKİYE: “MOSAICIZED CONSTITUTION VIOLATION” IN THE REVIEW OF THE CONSTITUTIONALITY OF PARLIAMENTARY RESOLUTIONS

https://izlik.org/JA78KR96FM

Abstract

The 2017 constitutional amendment introduced new regulations regarding the composition, duties and powers of the Council of Judges and Prosecutors. Pursuant to the second paragraph of Article 159 of the Constitution, the Council consists of 13 members. 7 members of the Council are elected by the Grand National Assembly of Türkiye. The basis for the Assembly’s election of members to the Council of Judges and Prosecutors is to ensure the pluralistic democratic legitimacy of the judiciary. The Plenary of the Grand National Assembly of Türkiye carries out the election of members to various bodies or councils, including the Council of Judges and Prosecutors, by parliamentary resolution.
According to Article 159, the applications shall be referred by the Office of the Speaker to the Joint Committee composed of the members of the Committee on the Constitution and the Committee on Justice. For each membership, the Committee shall nominate three candidates with a two-third majority of total number of its members. In case the Committee fails to conclude the nomination of candidates in the first ballot, a three-fifth majority of total number of its members shall be required in the second ballot. If the candidates cannot also be nominated in the second ballot, the procedure of nomination shall be concluded by lot between the two candidates who received the highest number of votes for each membership. The Grand National Assembly shall hold separate elections by secret ballot for each membership between the candidates nominated by the Committee. Two-third majority of total number of the members shall be required in the first ballot; in case the election cannot be concluded three-fifth majority of total number of the members shall be required in the second ballot. In case the member cannot also be elected in the second ballot, the election of the members shall be concluded by lot between the two candidates who received the highest number of votes. During the election process for members of the Council of Judges and Prosecutors on May 6, 2025, candidates were nominated and elected in violation of the provisions of the Constitution. While each candidate should have been voted on individually, the election was conducted by casting three votes using a list system. All members were elected using this method. Therefore, an annulment case has been filed with the Constitutional Court.
The Constitutional Court issued a “decision of lack of jurisdiction” on July 22, 2025, regarding this application. The Constitutional Court's decision evaluated and discussed topics such as the relationship between the Constitution and the Rules of Procedure, the nature and oversight of parliamentary decisions, and the limits and legitimacy of oversight authority. Constitutional Court's approach to the election of members to the Council, the candidate selection process carried out by the Joint Committee, and the election of members by The Plenary of the Grand National Assembly of Türkiye must be considered together with previous examples. In this context, the concept of “de facto amendment to the rules of procedure” is summarized alongside the Constitutional Court's approach to the issue, the inconsistencies in the decision, and the concept of “mosaicized constitution violation” mentioned in the dissenting opinion/vote.

Keywords

Council of Judges and Prosecutors , Grand National Assembly of Türkiye , parliamentary resolution , judicial independence and impartiality , constitutional review.

References

• Algan, Müberra, “İçtüzük Düzenlemesi Niteliğindeki Parlamento Kararlarının Hukuksal Rejimi”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Yıl: 2014, Cilt: 63, Sayı: 4, s. 687-736.
• Anayurt, Ömer, Anayasa Hukuku: Genel Kısım, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2021.
• Aslan, Volkan, “Eylemli İçtüzük Değişikliği İçtihadının Dönüşümü (1965–2025): Anayasa Mahkemesi Kararları Çerçevesinde Değerlendirme ve Öneriler”, Anayasa Hukuku Dergisi, Yıl: 2025, Cilt No.: 14, Sayı No.: 27, 2025, s. 1-70.
• Bakırcı, Fahri/ Kılıç, Abbas (Ed.), Parlamento Hukuku (Karşılaştırmalı ve Uygulamalı), Lykeion Yayıncılık, Ankara, 2023.
• Bakırcı, Fahri, “Anayasa Mahkemesinin Eylemli İçtüzük Kuralına İlişkin İçtihat Değişikliğinin Gerekçesi Üzerine”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Yıl: 2014, Sayı: 112, s. 257-296.
• Bakırcı, Fahri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulundaki Yerleşik Uygulamalar, TBMM Basımevi, Ankara, 2015.
• Bakırcı, Fahri, “Yargı Bağımsızlığının Sağlanmasında Hâkimler ve Savcılar Kurulu ile Anayasa Mahkemesine Üye Seçimi Üzerine”, YÜHFD, Yıl: 2022, Cilt: 19, s. 1-70.
• Barın, Taylan, Anayasa Yargısının Demokratik Meşruiyeti, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2016.
• Baş, Sezgin, Türk Anayasa Hukukunda Yasama İşlemleri Teorisi ve Parlamento Kararları, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2016.
• Çağlar, Bakır, Anayasa Bilimi, BFS Yayınları, İstanbul, 1989.
• Çağlar, Bakır, “Parlamentolar ve Anayasa Mahkemeleri, Teori ve Pratikte Anayasa Yargısının Sınırları Problemi, Sentetik Bir Deneme İçin Notlar”, Anayasa Yargısı, Yıl: 1986, Sayı: 3, s. 137-187.
• Çağlar, Bakır, “Hukukla Kavranan Demokrasi Ya Da Anayasal Demokrasi”, Anayasa Yargısı, Yıl: 1993, Sayı: 10, s. 233-281.
• Çekiç, Onur, Türk Parlamento Hukukunda Kararların Hukuki Niteliği ve Yargısal Denetimi, TBMM Yayımlanmamış Uzmanlık Tezi, Ankara, 2008.
• Çelik, D. Burak, “16 Nisan Anayasa Değişikliği ve Yeni Hâkimler ve Savcılar Kurulu Üzerine Bir Değerlendirme”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Yıl: 2018, Cilt: 73, No: 4, s. 1057-1094.
• Ekinci, Bezar Eylem, Anayasa Hukuku Açısından Yüksek Yargı Kurulları, Turhan Kitabevi, Ankara, 2019.
• Erkut, Celal, İptal Davasının Konusunu Oluşturma Bakımından İdari İşlemin Kimliği, Danıştay Yayınları, Ankara, 1990.
• Ergül, Ozan, “Berraklaştırılamayan Bir Kavram: Yargısal Aktivizm”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Yıl: 2013, Sayı: 104, s. 37-54.
• Ergül, Ozan, Anayasa Yargısında Stare Indecisis Türk Anayasa Mahkemesi Kararlarında İçtihat İstikrarsızlığı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2016.
• Feyzioğlu, Turhan, Kanunların Anayasaya Uygunluğunun Kazai Murakabesi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, Ankara, 1951.
• Gözler, Kemal, “1982 Anayasası Hâlâ Yürürlükte mi? Anayasasızlaştırma Üzerine Bir Deneme (Versiyon 4)”, 2016, www.anayasa.gen.tr/anayasasizlastirma-v4.pdf (Erişim Tarihi: 10.11.2025).
• Gözler, Kemal, Anayasa Hukukunun Genel Esasları, Ekin Basım Yayın, Bursa, 2023.
• Gözler, Kemal, Türk Anayasa Hukuku Dersleri, Ekin Basım Yayın, Bursa, 2024.
• Günday, Metin, İdare Hukuku, İmaj Yayınları, Ankara, 2011.
• İba, Şeref, Parlamento Hukuku, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2025.
• Jackson, Vicki C. / Tushnet, Mark V., Comparative Constitutional Law, Foundation Press, New York, 2006.
• Kaboğlu, İbrahim Ö., “Sunuş Yazısı: Anayasa Fetişizmi ve Anayasasızlaştırma İkilemi”, Anayasa Hukuku Dergisi, Yıl: 2013, Sayı: 4, s. 7-8.
• Kaboğlu, İbrahim Ö., Anayasa Hukuku Dersleri (Genel Esaslar), Legal Yayıncılık, İstanbul, 2023.
• Kaboğlu, İbrahim Ö., “Hakim ve Savcılar Kurulu’nun Yedi Üyesinin TBMM Tarafından Seçilmesi”, 2021, https://legal.com.tr/blog/genel/hakim-ve-savcilar-kurulunun-yedi-uyesinin-tbmm-tarafindan-secilmesi-2021/ (Erişim Tarihi: 10.09.2025).
• Kapani, Münci, İcra Organı Karşısında Hâkimlerin İstiklali, AÜHF Yayınları, Ankara, 1956.
• Kılıç, Abbas, Türkiye’de Parlamento Kararlarının Hukuki Rejimi, Adalet Yayınevi, Ankara, 2020.
• Korucu, Serdar, Yargısal Aktivizm, Anayasal Sınırların Yargısal Yollarla Belirlenmesi Sorunu, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2014.
• İnceoğlu, Sibel, “Hukuk Devletinin İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi ve Türk Anayasa Mahkemesi Kararlarında Tezahürü: Karşılaştırmalı Bir Çalışma”, Anayasa Hukuku Dergisi, Yıl: 2015, Cilt: 4, Sayı: 7, s. 85-108.
• Landau, David, Suistimalci Anayasalcılık, Astana Yayınevi, Ankara, 2019.
• Metin, Yüksel, “Türkiye’de Yargı Bağımsızlığına İlişkin Kimi Sorunlar ve Çözüm Önerileri”, Anayasa Yargısı, Yıl: 2010, Cilt: 27, s. 217-272.
• Onar, Erdal, “Sunulan Raporlar Kapsamında Türk Anayasa Mahkemesinin Sorunlarının Tartışılması Paneli”, Anayasa Yargısı, Yıl: 2004, Cilt: 21, s. 105-162.
• Onar, Erdal, Kanunların Anayasaya Uygunluğunun Siyasal ve Yargısal Denetimi ve Yargısal Denetim Alanında Ülkemizde Öncüler, Ankara, 2003.
• Özay, İl Han, Günışığında Yönetim, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2017.
• Özbudun, Ergun, Türk Anayasa Hukuku, Yetkin Yayınları, Ankara, 2018.
• Öztürk, Fatih, Karşılaştırmalı Anayasa Yargısında Politik Sorun ve Yargısal Aktivizm Doktrini: Anayasal Yargı Denetimi Gerekli Mi?, Beta Basım Yayım, İstanbul, 2012.
• Sağlam, Fazıl, “Anayasa Değişikliklerinde Hâkimler ve Savcılar (Yüksek) Kurulu’nun Konumu”, Güncel Hukuk, Yıl: 2017, Sayı: 159, s. 42-44.
• Sezginer, Murat, İptal Davasının Uygulama Alanı Bakımından Ayrılabilir İşlem Kuramı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2000.
• Soysal, Mümtaz, Dinamik Anayasa Anlayışı, AÜSBF Yayınları, Ankara, 1969.
• Strauss, David A., The Living Constitution, Oxford University Press, New York, 2010.
• Strøm, Kaare, “Delegation and Accountability in Parliamentary Democracies”, European Journal of Political Research, Y: 2000, Vol: 37 No: 3, s. 261-289.
• Şen, İlker Gökhan, “Anayasal Teamül Nedir? “Yazısız Anayasa” Kuralları İçin Bir Tanımlama Denemesi”, Yasama Dergisi, Yıl: 2013, Sayı: 24, s. 37-58.
• Şirin, Sinem, Parlamentonun Müzakere İşlevinin Temel Aracı: Genel Görüşme, Adalet Yayınevi, Ankara, 2024.
• Şirin, Tolga, Karşılaştırmalı Anayasa Hukukunda Kanun Kavramı, Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2019.
• Tanör, Bülent / Yüzbaşıoğlu, Necmi, 1982 Anayasası’na Göre Türk Anayasa Hukuku, Beta Basım Yayım, İstanbul, 2018.
• Tecimer, Cem, “Recognizing Court-Packing: Perception and Reality in the Case of the Turkish Constitutional Court”, Verfassungsblog, 2019, https://verfassungsblog.de/recognizing-court-packing/, (Erişim Tarihi: 18.11.2025).
• Teziç, Erdoğan, Türkiye’de 1961 Anayasasına Göre Kanun Kavramı, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, İstanbul, 1972.
• Teziç, Erdoğan, Türk Parlamento Hukukunun Kaynakları ve İlgili Anayasa Mahkemesi Kararları, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, İstanbul, 1980.
• Teziç, Erdoğan, “Kanunların Anayasaya Uygunluğunun “Esas” Açısından Denetimi”, Anayasa Yargısı, Yıl: 1985, Cilt: 2, s. 85-108.
• Teziç, Erdoğan, Anayasa Hukuku, Beta Basım ve Yayım, İstanbul, 2017.
• Topal, Emre, “Eylemli İçtüzük Değişiklikleri”, Yasama Dergisi, Yıl: 2010, Sayı: 16, s. 35-56.
• Tunaya, Tarık Zafer, Siyasal Kurumlar ve Anayasa Hukuku, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, İstanbul, 1980.
• Yancı Özalp, Nihan, “2017 Anayasa Değişikliklerinin Yasama Yürütme İlişkilerine ve Yargı Bağımsızlığına Etkileri”, Anayasa Hukuku Dergisi, Yıl: 2017, Sayı: 11, s. 117-136.
• Yancı Özalp, Nihan, Türkiye’de Aktivizm ve Kendi Kendini Sınırlandırma Çerçevesinde Anayasa Mahkemesinin Yargısal Yorumu, Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2018.
• Yolcu, Serkan, Anayasa Hukukunda Karşı Oy, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2021
• Yücel, Bülent, “Anayasal Düzenin Siyasal Bir Aktörü Olarak Anayasa Mahkemesi (1982 Anayasası Döneminde Türk Anayasa Mahkemesinin Yargısal Davranışçılığı)”, Anayasa Hukuku Dergisi, Yıl: 2022, Cilt: 11, Sayı: 22, s. 463-492.
• Yüzbaşıoğlu, Necmi, Türk Anayasa Yargısında Anayasallık Bloku, İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 1993.
• AYM Kararları.
• TBMM Tutanak Dergisi.
• TBMM Karma Komisyon Tutanakları, Anayasa ve Adalet Komisyonları Üyelerinden Kurulu Karma Komisyon Tutanak Dergisi.
• https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=44193ea3-7a84-496d-830e-019a55379b45 (Erişim Tarihi: 18.10.2025).
• https://www.europarl.europa.eu/workingpapers/femm/w10/4_en.htm (Erişim Tarihi: 12.10.2025).
• https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/TutanakGoster/5272 (Erişim Tarihi: 18.10.2025).
• https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/TutanakGoster/3215 (Erişim Tarihi: 18.10.2025).
• https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/TutanakGoster/5262 (Erişim Tarihi: 18.10.2025).
• https://www.hsk.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 20.10.2025).