HEKİMİN VİCDANİ RET HAKKI: KAVRAMSAL, HUKUKİ VE ETİK DEĞERLENDİRME

Vicdanî ret, bireyin dini, ahlaki veya felsefi inançları gereği belirli bir eylemi yerine getirmeyi reddetmesidir. Sağlık alanında ise bu kavram, hekimin vicdanına aykırı gördüğü tıbbi müdahaleyi yapmaktan kaçınmasını ifade eder. Günümüzde gebeliğin sonlandırılması, ötenazi, kısırlaştırma veya suni dölleme, isteğe bağlı kürtaj, bazı kök hücre tedavileri, yardımlı intihar, cinsiyet değişim ameliyatları, genetik testler, doğum kontrolü yöntemleri ve bazı ilaçların reçete edilmesi gibi uygulamalarda hekimlerin vicdani ret hakkını kullanıldığı görülmektedir. Türk hukukunda vicdanî ret hakkının açık biçimde düzenlenmemiş olması, hekimlerin bu hakkı hangi sınırlar içinde kullanabileceği konusunda ciddi bir belirsizlik yaratmaktadır. Bir yandan hekimlerin etik bütünlüklerini ve vicdan özgürlüklerini korumaları insan haklarının ayrılmaz bir parçası iken diğer yandan hastaların yaşam hakkı ve sağlık hizmetine erişim hakkı, devletlerin en temel yükümlülüklerinden biridir. Bu nedenle vicdani ret hakkı; bireysel özgürlük ile kamusal sorumluluk arasında hassas denge noktalarından birini oluşturmaktadır. Bu makale, hekimlerin vicdani ret hakkının hukuki ve etik sınırlarını incelemekte; bireysel özgürlük ile kamu yararı arasındaki dengeyi vurgulamaktadır.

Conscientious objection refers to an individual’s refusal to perform a specific act on the grounds of religious, moral, or philosophical beliefs. In the field of healthcare, it denotes a physician’s decision to refrain from carrying out a medical intervention that conflicts with their conscience. Today, physicians’ conscientious objection is commonly invoked in practices such as termination of pregnancy, euthanasia, sterilization, assisted reproduction, elective abortion, certain stem cell therapies, assisted suicide, gender reassignment surgeries, genetic testing, contraception methods, and the prescription of specific medications. The absence of an explicit regulation of conscientious objection in Turkish law creates significant uncertainty regarding the scope and limits of its exercise by physicians. While the protection of physicians’ moral integrity and freedom of conscience constitutes an essential element of human rights, patients’ right to life and access to healthcare represent fundamental obligations of the state. Therefore, conscientious objection occupies a delicate position between individual freedom and public responsibility. This article examines the legal and ethical boundaries of physicians’ conscientious objection and emphasizes the balance between individual liberty and the public interest.