VASİYETÇİNİN AÇIK YANILMASI

Although error is essentially an institution of the law of obligations, it is also addressed in the inheritance law section of the Turkish Civil Code, namely in Article 504 concerning testamentary capacity, in Article 512 regarding the burden of proof in disinheritance, and in Article 557, which regulates the grounds for the annulment of testamentary dispositions. However, the notion of “error” as employed in these provisions differs in several respects from the institution bearing the same name in the law of obligations. Due to the principles governing inheritance law and the methods of interpretation applied there in, the decisive criterion is not whether the error is fundamental, but rather whether it is “obvious”, as expressly stated in the wording of Article 504. While, in the law of obligations, a fundamental error (wesentlicher Irrtum) serves a specific function by allowing the mistaken party to avoid being bound by the contract -thus operating to eliminate the legal transaction- the concept of a obvious error (offenbarer Irrtum) in inheritance law, instead of leading to the invalidation of the testamentary disposition, enables its preservation through various corrective mechanisms. Against this background, the present study aims to demonstrate that the distinction between a fundamental error and a obvious error pertains to different subfields of civil law, and to analyse the divergent legal consequences attached there to. In particular, the study seeks to clarify the conditions for the application of Article 504 and to elucidate its differences from the rules on error in the law of obligations. In this context, a comparative assessment of the relevant provisions of the law of obligations and inheritance law is, where appropriate, inevitable.

Esasen borçlar hukukuna ait bir müessese olan yanılma (hata), Türk Medeni Kanunu’nun Miras Hukuku kitabında ölüme bağlı tasarruf ehliyetine ilişkin 504. maddede, mirasçılıktan çıkarmanın ispat yüküne ilişkin 512. maddede ve ölüme bağlı bir tasarrufun iptalini gerektiren sebepleri düzenleyen 557. Maddede, toplam üç yerde ifade edilmiştir. Fakat miras hukuku bağlamında anılan maddelerdeki “yanılma”lar pek çok yönden borçlar hukukunda aynı adla düzenlenen müesseseden farklılık arz eder: Miras hukukuna hâkim olan prensipler ve başvurulan yorum metotları sebebiyledir ki yanılmanın esaslı olup olmaması irdelenmez, bizzat 504. madde lafzında ifade edildiği üzere “açık” olup olmamasına bakılır. Yine borçlar hukukunda kendisine fonksiyon yüklenen esaslı yanılma (wesentlicher Irrtum) hâli, yanılana sözleşmeyle bağlı kalmama olanağı sağlarken yani işlemi ortadan kaldırıcı bir amaca hizmet ederken; miras hukukundaki açık yanılma (offenbarer Irrtum), ölüme bağlı tasarruf iradesinin iptali yerine çeşitli usullerle düzeltilerek yaşatılması olanağı verir. Bu noktada yanılmanın esaslı olup olmamasıyla açık olup olmamasının medeni hukukun farklı alt dallarını ilgilendiren bir mesele olduğuna işaret etmek, buna bağlı olarak değişen hüküm ve sonuçları ortaya koymak, özellikle 504. maddenin uygulanma şartlarını ve borçlar hukukundaki yanılma hükümlerinden farkını aydınlatmak çalışmamızın taşıyıcı eksenini oluşturmaktadır. Bu noktada yeri geldikçe borçlar hukukundaki ilgili hükümlerin miras hükümleriyle kıyaslanması ise kaçınılmaz bir iştir.