DERDEST BOŞANMA DAVASINDA EŞLERDEN BİRİNİN ÖLÜMÜ HALİNDE SAĞ KALAN KUSURLU EŞİN KATILMA ALACAĞI

The aim of this study is to examine whether, in a pending divorce case, the surviving spouse at fault may claim a participation receivable arising from the regime of participation in acquired property in the event that one of the spouses dies during the proceedings. Where death occurs before the divorce judgment becomes final, the marriage is terminated by death. In such a case, although the surviving spouse, as a rule, acquires the status of heir, this status may cease pursuant to Article 181/2 of the Turkish Civil Code if the heirs of the deceased spouse continue the proceedings and prove the fault of the surviving spouse. However, the effect of this provision on the participation receivable is not clear. This study argues that Article 181/2 of the Turkish Civil Code produces consequences within the sphere of inheritance law; by contrast, the participation receivable is an independent personal claim arising as a result of the termination and liquidation of the matrimonial property regime. Therefore, the loss of the surviving spouse’s status as heir does not automatically mean that the participation receivable also ceases to exist. Any interference with the participation receivable may only be possible within the framework of an explicit provision specific to matrimonial property law. In this respect, Article 236/2 of the Turkish Civil Code allows the court, where divorce is granted on the grounds of adultery or attempt on life, to reduce or entirely abolish, on equitable grounds, the share of participation in the residual value that would accrue in favour of the spouse at fault. However, where death occurs during a pending divorce case, the marriage is terminated by death; therefore, the direct application of this provision does not appear possible. In light of judicial decisions and doctrinal opinions, the study concludes that, as a rule, the surviving spouse at fault retains the right to claim the participation receivable

Bu çalışmanın amacı, derdest boşanma davasında eşlerden birinin ölmesi durumunda sağ kalan kusurlu eşin edinilmiş mallara katılma rejiminden doğan katılma alacağı talep edip edemeyeceğini incelemektir. Boşanma kararı kesinleşmeden ölüm gerçekleştiğinde evlilik, ölümle sonlanmaktadır. Bu durumda sağ kalan eş kural olarak mirasçı sıfatını kazanmakla birlikte, Türk Medeni Kanunu m. 181/2 uyarınca ölen eşin mirasçılarının davayı sürdürerek sağ kalan eşin kusurunu ispatlamaları halinde mirasçılık sıfatı sona erebilmektedir. Ancak bu hükmün katılma alacağı üzerindeki etkisi açık değildir. Çalışmada, TMK m. 181/2’nin miras hukukuna dair bir sonuç doğurduğu; buna karşılık katılma alacağının mal rejiminin sona ermesi ve tasfiyesi neticesinde ortaya çıkan bağımsız bir şahsi alacak hakkı olduğu savunulmaktadır. Bu nedenle sağ kalan eşin mirasçılık sıfatını kaybetmesi, katılma alacağının da kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. Katılma alacağına müdahale edilebilmesi ancak mal rejimi hukukuna özgü açık bir hüküm çerçevesinde mümkün olabilir. Bu çerçevede TMK m. 236/2, boşanmanın zina veya hayata kast sebebine dayanması durumunda kusurlu eş lehine doğacak artık değere katılma payının hakkaniyet gereğince azaltılabilmesine ya da tamamen ortadan kaldırılabilmesine olanak sağlamaktadır. Ancak derdest boşanma davasında ölüm halinde evlilik ölümle sona erdiğinden bu hükmün doğrudan uygulanması mümkün görünmemektedir. Çalışmada, yargı kararları ve öğretideki görüşler ışığında sağ kalan kusurlu eşin katılma alacağının kural olarak devam ettiği sonucuna ulaşılmıştır.