TÜRK ANAYASA HUKUKUNDA KUVVETLER AYRILIĞI İLKESİ KAPSAMINDA FREN-DENGE MEKANİZMASI OLARAK BASKI GRUPLARI

Modern anayasal demokrasilerde başta baskı grupları olmak üzere çıkar gruplarının gerek devlet gerekse toplum ile etkileşimi oldukça önemli yer tutmaktadır. Bu doğrultuda devlet ve toplum arasındaki ilişkiler giderek karmaşıklaşmış, bireyin tek başına doğrudan devlet organlarıyla muhatap olması yerine, örgütlenmiş gruplar aracılığıyla temsilinin gerekliliği ortaya çıkmıştır. Katılımcı demokrasiye geçişle birlikte baskı grupları ve lobicilik faaliyetleri, yasama, yürütme, sınırlı olsa da yargı ve siyasi partilerle etkileşim doğrultusunda kamuoyu oluşturma aşamalarında belirleyici bir rol oynamaya başlamıştır. Çalışmada karşılaştırmalı hukuk örnekleri ile Türk hukuk tarihi kapsamında Osmanlı Devleti dönemi aktörlerinden yola çıkılmakta ve Cumhuriyet’in çeşitli baskı gruplarının (Türk Silahlı Kuvvetleri, meslek odaları, dernekler ve tarikat-cemaatler) analiz edilmesi neticesinde baskı gruplarının kamu gücü üzerindeki etkilerini, özellikle kuvvetler ayrılığı ilkesi çerçevesinde fren-denge mekanizması niteliği ele alınmaktadır. Ayrıca baskı gruplarının düzenlenmesi bağlamında şeffaflık ve hukuka uygunluk sorunlarının da değerlendirilmesi doğrultusunda hukuki reform önerilerinin sunulması amaçlanmaktadır. Bu inceleme, baskı gruplarının hukuka uygun ve şeffaflık ilkesi çerçevesinde düzenlenmesini ve faaliyet göstermesi amacıyla karşılaştırmalı hukuk örnekleri ve Türk hukuk tarihindeki baskı gruplarına ilişkin hususların analiz edilmesi suretiyle Türk anayasa hukukunda baskı gruplarının fren-denge mekanizması niteliğini ele almayı amaçlamaktadır.

Modern constitutional democracies consider the interaction of interest groups—particularly pressure groups—with both the state and society to be of considerable significance. Consequently, relations between the state and society have become increasingly multifaceted, and the requirement for individuals to be represented through organised groups, rather than dealing directly with state bodies on their own, has been established. With the transition to participatory democracy, pressure groups and lobbying activities have begun to play a determining role in forming public opinion through their interaction with the legislature, the executive, the judiciary (though to a limited effect) and political parties. This study examines comparative legal practices and draws on actors from the Ottoman State period within the context of Turkish legal history. Through an analysis of various pressure groups in the Republic (the Turkish Armed Forces, professional chambers, associations and religious groups) it examines the influence of pressure groups on public power, particularly their role as a system of checks and balances within the framework of the principle of the separation of powers. Furthermore, the study aims to evaluate issues of transparency and legal compliance in the context of regulating pressure groups, and to propose legal reforms accordingly. This study focuses on the role of pressure groups as a mechanism of checks and balances within Turkish constitutional law, by analysing comparative legal examples and issues relating to pressure groups in the history of Turkish law, with the aim of organising and regulating such groups in the context of the principles of legality and transparency.