KÜLTÜREL KALKINMA HAKKINI YENİDEN DÜŞÜNMEK: BİLEŞİK HAK ALANI YAKLAŞIMI VE OLANAK ÖLÇÜTÜNE DAYALI BİR MODEL ÖNERİSİ

Bu çalışma, kalkınma kavramının ekonomik büyümenin ötesinde bir süreç olarak yorumlanmasından hareketle, kültürel kalkınmanın hukukî içeriğini incelemektedir. Çalışmanın temel tezi, kültürel kalkınmanın yalnızca kültürel yaşama katılma hakkına indirgenemeyeceği; kültüre ve sanata erişim, yaratıcı ve entelektüel kapasitelerin geliştirilmesi, kültürel mirasla ilişki kurulması, kültürel altyapının sürekliliği ve kültürel olanakların zaman içinde genişletilmesi unsurlarını birlikte içeren bileşik bir hak alanı oluşturduğudur. Bu amaçla yapabilirlik yaklaşımından yararlanılarak “olanak ölçütü” geliştirilmekte ve uluslararası insan hakları belgeleri, anayasal hükümler ile ulusal ve karşılaştırmalı yargı kararları tematik biçimde değerlendirilmektedir. Çalışma, devletin görevinin belirli kültürel tercihleri dayatmak değil, çoğulcu ve erişilebilir bir kültürel çevrenin asgarî koşullarını güvence altına almak olduğunu savunmaktadır. Son bölümde bu yaklaşım, “asgarî kültürel olanak güvencesi” adı altında; mevcudiyet, erişilebilirlik, katılım, sürdürülebilirlik ve planlı gelişim bileşenleri ile paternalizmi sınırlayan ilkeler ve yargısal denetim ölçütleri üzerinden somutlaştırılmaktadır. Böylece kültürel kalkınma; belirli bir sonucu dayatmak yerine, sürdürülebilir, eşit ve erişilebilir kültürel imkânların hukukî güvencesi olarak yeniden kurulmaktadır.

This article examines the legal content of cultural development by treating development as a process that expands human capabilities and the range of lives people can freely choose, rather than reducing it to economic growth. Its central claim is that cultural development cannot be confined to the right to participate in cultural life; it constitutes a composite rights field encompassing access to culture and the arts, the development of creative and intellectual capacities, engagement with cultural heritage, continuity of cultural infrastructure, and the progressive expansion of cultural opportunities. Drawing on the capability approach, the article develops an “opportunity criterion” and assesses international human rights instruments, constitutional provisions, and domestic and comparative judicial decisions thematically. It argues that the state’s role is not to prescribe preferred cultural choices but to secure the minimum conditions of a pluralistic and accessible cultural environment. The final section operationalizes this framework as a “minimum guarantee of cultural opportunities,” structured around availability, accessibility, participation, continuity, and planned development, together with anti-paternalist limits and criteria for judicial review. Cultural development is thus redefined: not as dictating a particular outcome, but as the legal safeguarding of sustainable, equitable and accessible cultural opportunities.