Research Article

IRAK CAMİ MİMARİSİNDE KİMLİK SORUNSALI: ABBASİ MEKÂNSAL İLKELERİNİN ÇAĞDAŞ TASARIM PARAMETRELERİNE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ

Volume: 2 Number: 1 March 31, 2026
EN TR

IRAK CAMİ MİMARİSİNDE KİMLİK SORUNSALI: ABBASİ MEKÂNSAL İLKELERİNİN ÇAĞDAŞ TASARIM PARAMETRELERİNE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ

Abstract

Bu çalışma, Abbasi dönemi cami mimarisinin temel mekânsal ve biçimsel ilkelerini analiz ederek, bu kadim mirasın çağdaş cami tasarım süreçlerine nasıl entegre edilebileceğini araştırmaktadır. İslam mimarisinin altın çağı olarak kabul edilen Abbasi dönemi; Samarra Ulu Camii ve Ebu Dulaf Camii gibi örnekler üzerinden anıtsallık, yatay genişleme, hipostil plan şeması ve sarmal minare formları gibi özgün karakteristiği ile incelenmiştir. Araştırma, günümüz cami mimarisindeki "kimlik sorunsalı" ve "tarihsel bağlamdan kopuş" problemlerine çözüm olarak, geçmişin biçimsel öğelerini yüzeysel bir taklit (pastiş) ile kullanmak yerine, bu öğelerin mimari mantığını dekonstrükte eden bir metodoloji sunmaktadır. Bu doğrultuda; geleneksel "Ziyade" alanının modern kentsel eşiklere dönüştürülmesi, hipostil ızgara sisteminin parametrik yapılarla yeniden yorumlanması ve Malviye Minaresi'nin sürdürülebilir bir rüzgâr kulesi olarak işlevselleştirilmesi gibi çağdaş tasarım önerileri geliştirilmiştir. Çalışma nihayetinde, kültürel hafızaya saygılı, teknolojik verilerle desteklenen ve sürdürülebilir bir İslami mimari kimlik inşası için teorik ve pratik bir çerçeve çizmeyi hedeflemektedir.

Keywords

References

  1. Aga Khan Development Network, (t.y.). “Aga Khan Award for Architecture: Mosque Projects”, https://the.akdn/en/how-we-work/akaa/., 06.01.2026.
  2. Archnet, (t.y.). “Great Mosque of Samarra”, https://archnet.org/sites/3830., 06.01.2026. al-Khalil, S., (1991). The Monument: Art, Vulgarity, and Responsibility in Iraq. California: University of California Press.
  3. Bloom, J., (1989). Minaret: Symbol of Islam. Oxford: Oxford University Press.
  4. Creswell, K.A.C., (1989). A Short Account of Early Muslim Architecture. Cairo: American University in Cairo Press.
  5. Ettinghausen, R., Grabar, O. ve Jenkins-Madina, M., (2001). Islamic Art and Architecture 650–1250. New Haven: Yale University Press.
  6. Fathy, H., (1986). Natural Energy and Vernacular Architecture: Principles and Examples with Reference to Hot Arid Climates. Chicago: University of Chicago Press.
  7. Frampton, K., (1983). “Towards a Critical Regionalism: Six Points for an Architecture of Resistance”, H. Foster (der.) içinde, The Anti-Aesthetic: Essays on Postmodern Culture, Seattle: Bay Press, 16-30.
  8. Grabar, O., (1973). The Formation of Islamic Art. New Haven: Yale University Press.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Design (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 31, 2026

Submission Date

February 25, 2026

Acceptance Date

March 31, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 2 Number: 1

APA
Khaleel, S., & Güder, Ş. C. (2026). IRAK CAMİ MİMARİSİNDE KİMLİK SORUNSALI: ABBASİ MEKÂNSAL İLKELERİNİN ÇAĞDAŞ TASARIM PARAMETRELERİNE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ. Art, Design, And Cultural Studies Journal, 2(1), 128-141. https://izlik.org/JA45JD82PZ
AMA
1.Khaleel S, Güder ŞC. IRAK CAMİ MİMARİSİNDE KİMLİK SORUNSALI: ABBASİ MEKÂNSAL İLKELERİNİN ÇAĞDAŞ TASARIM PARAMETRELERİNE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ. Art, Design, And Cultural Studies Journal. 2026;2(1):128-141. https://izlik.org/JA45JD82PZ
Chicago
Khaleel, Shivan, and Şamil Can Güder. 2026. “IRAK CAMİ MİMARİSİNDE KİMLİK SORUNSALI: ABBASİ MEKÂNSAL İLKELERİNİN ÇAĞDAŞ TASARIM PARAMETRELERİNE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ”. Art, Design, And Cultural Studies Journal 2 (1): 128-41. https://izlik.org/JA45JD82PZ.
EndNote
Khaleel S, Güder ŞC (March 1, 2026) IRAK CAMİ MİMARİSİNDE KİMLİK SORUNSALI: ABBASİ MEKÂNSAL İLKELERİNİN ÇAĞDAŞ TASARIM PARAMETRELERİNE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ. Art, Design, And Cultural Studies Journal 2 1 128–141.
IEEE
[1]S. Khaleel and Ş. C. Güder, “IRAK CAMİ MİMARİSİNDE KİMLİK SORUNSALI: ABBASİ MEKÂNSAL İLKELERİNİN ÇAĞDAŞ TASARIM PARAMETRELERİNE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ”, Art, Design, And Cultural Studies Journal, vol. 2, no. 1, pp. 128–141, Mar. 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA45JD82PZ
ISNAD
Khaleel, Shivan - Güder, Şamil Can. “IRAK CAMİ MİMARİSİNDE KİMLİK SORUNSALI: ABBASİ MEKÂNSAL İLKELERİNİN ÇAĞDAŞ TASARIM PARAMETRELERİNE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ”. Art, Design, And Cultural Studies Journal 2/1 (March 1, 2026): 128-141. https://izlik.org/JA45JD82PZ.
JAMA
1.Khaleel S, Güder ŞC. IRAK CAMİ MİMARİSİNDE KİMLİK SORUNSALI: ABBASİ MEKÂNSAL İLKELERİNİN ÇAĞDAŞ TASARIM PARAMETRELERİNE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ. Art, Design, And Cultural Studies Journal. 2026;2:128–141.
MLA
Khaleel, Shivan, and Şamil Can Güder. “IRAK CAMİ MİMARİSİNDE KİMLİK SORUNSALI: ABBASİ MEKÂNSAL İLKELERİNİN ÇAĞDAŞ TASARIM PARAMETRELERİNE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ”. Art, Design, And Cultural Studies Journal, vol. 2, no. 1, Mar. 2026, pp. 128-41, https://izlik.org/JA45JD82PZ.
Vancouver
1.Shivan Khaleel, Şamil Can Güder. IRAK CAMİ MİMARİSİNDE KİMLİK SORUNSALI: ABBASİ MEKÂNSAL İLKELERİNİN ÇAĞDAŞ TASARIM PARAMETRELERİNE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ. Art, Design, And Cultural Studies Journal [Internet]. 2026 Mar. 1;2(1):128-41. Available from: https://izlik.org/JA45JD82PZ