TÜRKİYE VE MEKSİKA ÖRNEKLERİ ÜZERİNDEN TOPLUMSAL BELLEK VE MÜZE İLİŞKİSİ

Year 2025, Issue: 51, 1173 - 1204, 31.12.2025

Tugba Batuhan Tekin

https://doi.org/10.14520/adyusbd.1688842

Abstract

Ulus devlet yapılanmasında tarihin ve toplumsal belleğin oluşturularak şekillendiği, ulus kimliğine hizmet ederek sergilendiği mekanlar müzeler olmuştur. Devletler; ulus inşası sürecinde ideolojilerini yaygınlaştırmak ve toplumsal kimliği vurgulamak amacıyla milliyetçiliği ön planda tutsa da ulus kimliği inşası aşaması ile tarihsel yapılanmanın en önemli detayı, toplumsal bellektir. Kimliğin ortaya çıkışını temsil eden nesneler; müze ortamında temsiliyetlerini gösterirken, beraberinde kolektif hafıza öğelerini de canlı tutma işlevini yerine getiren bir misyona sahiptir. Belleğin, yeni anlamlar kazanarak gerektiği zaman hatırlanması ve yeniden üretime hazır bulunması, müzenin sahip olduğu görevlerinden bir diğeridir. Müzeler; ulus devlet mirasını sergileyen, koruyan, yorumlayan, toplumla bu yolla iletişim kurarak hafızanın canlı tutulmasını sağlayan mekanlar olarak, ulus kimliğine ve toplumsal hafızaya sundukları faydalar temelinde bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında, Ankara Resim ve Heykel Müzesi ile Meksika Ulusal Antropoloji Müzesi ele alınarak, kurumların kuruluş tarihleri temelinde ulus devlet yapılanmasına etkileri, toplumsal hafızaya katkıları ve müzelerin söz konusu süreçteki misyonlarına değinilmiştir.

Keywords

Toplumsal bellek , Müze , Ankara Müzesi , Meksika Müzesi.

TÜRKİYE AND MEXICO: THE RELATIONSHIP BETWEEN SOCIAL MEMORY AND MUSEUMS

Abstract

In structuring the nation-state, museums are where history and social memory are formed, shaped, and exhibited in the service of national identity. Although states prioritize nationalism in the nation-building process to spread their ideology and emphasize social identity, social memory is the most significant detail of historical structuring in the construction of national identity. Objects that represent the emergence of identity have a mission that fulfills the function of keeping the elements of collective memory alive while showing their representation in the museum environment. Memory is remembered and ready to be reproduced whenever necessary, and taking on new meanings is another of the museum's tasks. Museums are places that exhibit, preserve, and interpret the heritage of the nation-state and keep the memory alive by communicating with society based on the benefits they offer to national identity and social memory. The study examines the Ankara Museum of Painting and Sculpture and the National Museum of Anthropology in terms of their impact on the structuring of the nation-state based on their founding dates, contributions to social memory, and the missions of museums in this process.

Keywords

Social memory , Museum , Ankara Museum , Mexico Museum

References

• Ahmet, V. (1933). “Halkevleri.” Yeni Türk Mecmuası, Teşrinisani, Sayı 14: 1082-1087.
• Alpagut, L. (2012). Mimar Arif Hikmet Koyunoğlu ve Ankara’da Anıtsal Bir Yapı: Türk Ocakları Merkez Binası. Ankara Resim ve Heykel Müzesi (1-28). Ankara, Kültür ve Turizm Bakanlığı.
• Anderson, B. (1995). Hayali Cemaatler. İkinci Basım. İstanbul, Metis Yayınları.
• Anonim. 1935. “Halkevleri Örgüt Yönetim ve Çalışma Öğreneği.” Türk Mecmuası, 3 (36): 2267-2282.
• Anonim. (1976). “Türkiye’nin İlk Sanat Merkezi, Halkevleri Binası Resmî Daire Olarak Kullanılıyor.” Milliyet, 30 Nisan, s. 8.
• Anonim. (2006). Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri I-III. Ankara: Divan Yayıncılık, (5. baskı).
• Arıkan, Z. (1999). “Halkevlerinin Kuruluşu ve Tarihsel İşlevi.” Atatürk Yolu Dergisi, 6(23): 261-281.
• Assman, A. (2006). Memory, Individual and Collective. Robert E. Goodin ve Charles Tilly (Ed.). The Oxford Handbooks of Political Science (210-224). Oxford University Press.
• Atik, A., ve Erdoğan, Ş. B. (2014). “Toplumsal Bellek ve Medya.” Atatürk İletişim Dergisi, (6): 1-16.
• Aydın, R. (2018). “Ulus, Uluslaşma ve Devlet: Bir Modern Kavram Olarak Ulus Devlet.” Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 6(1), 229-256.
• Başaran, G. (2007). “Bellek Yönetimi ve Edebiyat: Türk Ulusal Kimliğinin İnşası ve Tarihi Romanlar.” Kültür ve İletişim, 10(20), 63-90.
• Bernal, I. (1966). “The National Museum of Anthropology.” Mexico. 19(1): 1-14.
• Berkes, N. (1997). Unutulan Yıllar. (Yay. Haz. Ruşen Sezer). İstanbul: İletişim Yayınları, (1. Baskı).
• Bodnar, J. (1992). Remaking Amerika: Public Memory, Commemoration, and Patriotism in the Twentieth Century. Princeton: Princeton University Press.
• Bozdoğan, S. (2002). Modernizm ve Ulusun İnşası: Erken Cumhuriyet Türkiyesi’nde Mimari Kültür. İstanbul: Metis Yayınları.
• Castillo‐Tejero, N. (1978). “Keeping a record of the cultural heritage in the National Museum of Anthropology, Mexico City.” Museum International, 30(3-4): 179-184.
• Connerton, P. (1989). How Societies Remember. Great Britain: Cambridge University Press.
• Davison, P. (1998). Museums and the Re-shaping of Memory. Negotiating the Past: The Making of Memory in South Africa içinde (143-160). Oxford University Press.
• Doğan, Ç. (2009). Ankara Halkevi Sergileri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Ankara.
• Foucault, M. (2004). Toplumu Savunmak Gerekir. (Çev. Şehsuvar Aktaş). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Gable, E. (2006). How We Study History Museums: Or Cultural Studies At Monticello. Janet Marstine (Ed), New Museum Theory and Practice (109-128). Australia: Blackwell Publishing, p. 109-128.
• Gurallar Yeşilkaya, N. (2003). Halkevleri: İdeoloji ve Mimarlık. (2. Baskı). İstanbul, İletişim Yayınları
• Gurallar Yeşilkaya, N. (2012). Mabet: Türk Ocakları Genel Merkezi’nden, Halkevleri’ne. Ankara Resim ve Heykel Müzesi (29-34). Ankara, Kültür ve Turizm Bakanlığı.
• Halbwachs, M. (1980). The Collective Memory. Translated by Francis J. Ditter, Jr. and Vida Yazdi Ditter. Harper Colophon Books.
• Historia del Museo Nacional de Historia. mnh-museo., 1-2. Erişim Tarihi 6 Aralık 2024.Chromeextension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://mnh.inah.gob.mx/userfiles/media/mnh-cultura-gob-mx/uploaded/mnh-museo.pdf
• Hobsbawm, E. (2000). Introduction. The Invention of Tradition içinde. Cambridge University Press. Hurtado, E. D. (1962). “The Museums of the National Institute of Anthropology and History.” Museum International, 15(1), 15-21.
• İpekçi, A. (1975). “Kültür Bakanlığı: Nermin Neftçi İle Söyleşi.” Milliyet, 20 Ocak, s. 9-10.
• İslimyeli, N. (1974). “Başkent Sanat Müzesine Doğru.” Ankara Sanat, Yıl 9, Mayıs, Sa. 97, s.18.
• İsmail., (1933). “Cumhuriyet Devrinde Güzel San’atler.” Yeni Türk Mecmuası Sayı 14: 1133-1134.
• Klein, C. F. (1976). “The identity of the Central Deity on the Aztec Calendar Stone.” The Art Bulletin, 58(1): 1-12. Önder, M. (1989). “Müze ve Atatürk.” Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 6(16): 63-74.
• Özdemir, Y., ve Aktaş, E. (2011). “Halkevleri (1932’den 1951’e).” Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (45): 235-262.
• Kaplan, F., ed. (1994). Museums and the Making of Ourselves. London and New York: Leicester University Press.
• Köksal, A. H. (2012). Ankara’da Bir Resim ve Heykel Müzesi Kuruluşu Öyküsü. Ankara Resim ve Heykel Müzesi (71-90). Ankara, Kültür ve Turizm Bakanlığı.
• Köksal, A. H. (2014). “Ankara Resim ve Heykel Müzesi’nin Duyulmamış Tarihi.” Edebiyat Fakültesi Dergisi 31 (1): 187-206.
• Kültür ve Turizm Bakanlığı. Ankara Resim ve Heykel Müzesi Arşivi: Dosyalar, Ankara’da Akademi kurulmasına ilişkin tarihsiz taslak metinler, Belge 7.
• Magar, V. (2024). Conservation in Mexico. A historical overview. Conservation and architectural heritage Voices from the world (127-150). Roma: Sapienza University Press. Museo Nacional de Antropología. Historia y orígenes del Museo Nacional. Erişim Tarihi 5 Aralık 2024. https://www.mna.inah.gob.mx/historia_detalle.php?id=1
• Museo Nacional de Antropología. El Museo Nacional de Antropología en Chapultepec. Erişim Tarihi 6 Aralık 2024. https://www.mna.inah.gob.mx/historia_detalle.php?id=10
• Nora, P. (1989). “Between Memory and History: Les Lieux de Memoire.” Special Issue: Memory and Counter-Memory/Spring. 26: 7-24.
• Preziosi, D. (2006). Art History and the Museology: Rendering the Visible Legible. Sharon MacDonald (Ed.). A Companion to Museum Studies (50-63). Malden: Blackwell Publishing.
• Rivera‐Orraca, L. (2009). “Are museums sites of memory?.” The New School Psychology Bulletin, 6(2), 32-37.
• Rutsch, M. (2004). “Natural History, National Museum and Anthropology in Mexico: Some reference points in the forging and re-forging of national identity.” Perspectivas Latino Americanas, 1, 89-122.
• Saffet, M. (1933). “Kültür İnkılâbımız.” Ülkü Halkevleri ve Halkodaları Mecmuası, (5): 351-54.
• Seton-Watson, H. (1977). Nations and states: An enquiry into the origins of nations and the politics of nationalism. Methuen & Co. Ltd.
• Tasouji, C. D. (2013). “Bir Hafıza Mekanı Olarak Müze: Ankara Etnografya Müzesi.” Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 129-143.
• Tenorio-Trillo, M. (1996). Mexico at the World's Fairs: Crafting a Modern Nation. Berkeley: University of California Press.
• Üstel, F. (2004). İmparatorluktan Ulus-Devlete Türk Milliyetçiliği: Türk Ocakları (1912-1931). İstanbul, İletişim Yayınları (2. Baskı).
• Vackimes, S. C. (2001). “Indians in formaldehyde—Nation of Progress: The Museo Nacional of Mexico and the construction of national identity.” Museum Anthropology, 25(1), 20-30.
• Yasa Yaman, Z. (2012). Ankara’da Bir Milli Müze Serüveni. Ankara Resim ve Heykel Müzesi (35-71). Ankara, Kültür ve Turizm Bakanlığı.
• Zizek, S. (2013). Yamuk Bakmak. (Çev. Tuncay Birkan). 2. Baskı. İstanbul: Metis Yayınları.