BEŞİNCİ SINIF TÜRKÇE DERS KİTABI İÇİN HAZIRLANAN ŞİİR METNİ VE ETKİNLİK ÖNERİSİ

Year 2025, Issue: 51, 161 - 196, 31.12.2025

Tuğrul Gökmen Şahin , Şimal Urhan

https://doi.org/10.14520/adyusbd.1723326

Abstract

Bu çalışma, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2024 yılında güncellenen Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli doğrultusunda hazırlanan 5. Sınıf Türkçe Dersi Öğretim Programı ile uyumlu bir şiir metni ve buna yönelik etkinlikler geliştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, Necati Cumalı’nın “Serçe Kuşu” adlı şiiri örnek olarak seçilmiş ve bu metin üzerinden hem metinsellik ölçütleri hem de okunabilirlik düzeyi analiz edilmiştir. Bununla birlikte şiir metnine dayalı olarak dört temel dil becerisini destekleyecek etkinlik önerileri sunulmuştur. Çalışmanın amacı, nitelikli şiir metinlerinin seçimi ve bu metinlere uygun öğretim materyallerinin hazırlanması sürecinde dikkate alınması gereken ölçütleri ortaya koymaktır. Bu bağlamda şiir metninin hem yapısal hem de işlevsel yönleri kapsamlı biçimde değerlendirilmiştir. Araştırma, nitel yöntem çerçevesinde durum çalışması deseniyle yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak “doküman incelemesi” yöntemi benimsenmiş ve şiir metni ile bu metne bağlı geliştirilen etkinlikler temel veri kaynaklarını oluşturmuştur. Veriler, betimsel analiz yöntemiyle çözümlemeye tabi tutulmuştur. Bu çalışma; ders kitabı yazarları, öğretmenler ve eğitim materyali geliştiricileri için hem uygulamalı bir örnek hem de kuramsal bir çerçeve sunmaktadır. Türkçe öğretiminde metin seçiminde dikkat edilmesi gereken unsurların altını çizen bu çalışma, nitelikli metinler aracılığıyla öğrencinin dil becerilerini geliştirmeye ve estetik duyarlılığını artırmaya yönelik katkı sunmayı hedeflemektedir.

Keywords

Maarif Modeli , Türkçe Ders Kitabı , Etkinlik , Dil becerileri

POETRY TEXT AND ACTIVITY SUGGESTION PREPARED FOR FIFTH GRADE TURKISH TEXTBOOK

Abstract

This study aims to develop a poetry text and related activities in line with the 5th Grade Turkish Curriculum, which was prepared in line with the Turkish Century Education Model updated by the Ministry of National Education in 2024. In the research, Necati Cumalı's poem ‘Sparrow Bird’ was selected as an example and both textuality criteria and readability level were analysed through this text. In addition, activity suggestions to support the four basic language skills based on the poem text are presented. The aim of the study is to reveal the criteria that should be taken into consideration in the process of selecting qualified poetry texts and preparing appropriate teaching materials for these texts. In this context, both structural and functional aspects of the poetry text were evaluated comprehensively. The research was conducted with case study design within the framework of qualitative method. The ‘document analysis’ method was adopted as the data collection tool and the poem text and the activities developed based on this text constituted the main data sources. The data were analysed by descriptive analysis method. This study provides both a practical example and a theoretical framework for textbook writers, teachers and educational material developers. This study, which underlines the elements that should be considered in text selection in Turkish teaching, aims to contribute to the development of students' language skills and aesthetic sensitivity through quality texts.

Keywords

Education Model , Turkish Textbook , Activity , Language skills

References

• Ateşman, E. (1997). Türkçede okunabilirliğin ölçülmesi. Dil Dergisi, (67), 45–57.
• Beaugrande, R. A., & Dressler, W. U. (1981). Introduction to Text Linguistics. London: Longman.
• Bektaş, O., & Karaca, M. (2023). Nitel veri analizi. Oktay Bektaş ve Tuğrul Gökmen Şahin (Ed.), Nitel Araştırma Süreci ve Uygulamaları içinde s. 309-314. Asos Yayınları.
• Bektaş, O., Şahin, T. G., & Şen, M. (2023). Doküman. Oktay Bektaş ve Tuğrul Gökmen Şahin (Ed.), Nitel Araştırma Süreci ve Uygulamaları içinde s. 243-254. Asos Yayınları.
• Creswell, J.W. and Poth, C.N. (2018) Qualitative Inquiry and Research Design Choosing among Five Approaches. 4th Edition, SAGE Publications, Inc., Thousand Oaks.
• Coşkun, E. (2005). İlköğretim öğrencilerinin öyküleyici anlatımlarında bağdaşıklık, tutarlılık ve metin elementleri [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Çetinkaya, G. (2010). Türkçe metinlerin okunabilirlik düzeylerinin tanımlanması ve sınıflandırılması [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Çevik, A., & Güneş, F. (2017). Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 5(2), 272-286.
• Demirel, Ö. (2020). Eğitimde program geliştirme: Kuramdan uygulamaya. Ankara: Pegem Akademi. Erkılıç, T. A., Can, S. (2018). Eğitim yönetimi ders kitaplarının içerik ve fiziksel özellikleri açısından incelenmesi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (AUJEF), 2(4), 295-307. Fırat, H., Küçükçopur, F. & Yolcu, A. (2022). Türkçe ders kitaplarında yer alan metinler üzerine Türkçe öğretim programında belirtilen özellikler açısından bir değerlendirme. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(124), 22-24. Göçer, A. (2015). Türkçe dersi metin işleme sürecinde bağlam temelli sözcük öğretimi ve etkin sözcük dağarcığı oluşturmadaki işlevi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 3(1), 48-63.
• Güneş, F. (2022). Ders kitaplarının özellikleri ve incelenmesi. Sınırsız Eğitim ve Araştırma Derneği Yayınları.
• İşeri, K. (2020). Metinsellik ölçütleri bağlamında metin çözümleme. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(1), 45–60.
• İşeri, K. (2020). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin metinsellik özellikleri. Hakan Ülper (Ed.), Türkçe Ders Kitabı Çözümlemeleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Kahramanoğlu, R., Altun, D. & Bakan Kalaycıoğlu, D. (2024). K12 beceriler çerçevesi Türkiye bütüncül modeli: okuryazarlık becerileri. Milli Eğitim, 53(241), 499-512.
• Karataş, İ. H. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli hakkında, Alanyazın,5(1), 6-11.
• Kaygısız, Ç. (2018). Okuma eğitiminde metin yapısı farkındalığı. Turkish Studies, 13(4), 823-840.
• Mert, E.L. (2011). 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin metinsellik ölçütlerine uygunlukları. Dil Dergisi, 153, 7-23.
• Özhan, M. B., Taşgın, A. & Kandırmaz, M. (2024). K12 beceriler çerçevesi: Türkiye bütüncül modeli bağlamında sosyal duygusal öğrenme becerileri. Milli Eğitim, 52(Özel Sayı), 1027-1054.
• Türkben, T. (2018). Beşinci sınıf Türkçe ders kitabı metinlerinin metinsellik ölçütleri açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 6(4), 961-986.
• Uyar, Y., Öztürk, Y.İ., Şimşek, B., Yıldırım, G. (Ed.). (2024). Türkçe 5. sınıf ders kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu.
• Ülçay, O. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli değerlendirmesi. Ulusal Eğitim, Toplum ve Dünya Dergisi, 1(2), 70-75
• Yavuz, İ. (2021). Yönetici özeti. Büyükyıldız, A. (Ed.). Ders kitaplarında okunabilirlik. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı
• Yavuz, M. (2021). Türkçe metinlerin okunabilirlik düzeylerinin analizi: Yeni nesil ders kitapları örneği. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 10(2), 1–15.
• Yıldırım, Y. & Çalışkan, A. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modelinin 21. yüzyıl insan profili açısından değerlendirilmesi. Electronic Journal of Education Sciences, 13(26), 205-221.
• İNTERNET KAYNAKLARI Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (2024) https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programtur5678Onayli.pdf, Erişim Tarihi: 06.04.2025
• Necati Cumalı, Serçe Kuşu Şiiri, https://www.siir.gen.tr/siir/n/necati_cumali/serce_kusu.htm, Erişim Tarihi: 05.03.2025.
• Türkçe Dersi Öğretim Programı (2019), https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/20195716392253-02-T%C3%BCrk%C3%A7e%20%C3%96%C4%9Fretim%20Program%C4%B1%202019.pdf, Erişim Tarihi: 06.04.2025
• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni (2025), https://tymm.meb.gov.tr/upload/brosur/ortak_metin.pdf, Erişim Tarihi: 06.04.2025