GEORGES SOREL’E GÜNÜMÜZ DÜNYASINDAN BAKMAK: İLERLEME VE MİT, ELEŞTİREL BİR ANALİZ

Year 2026, Issue: 52 , 431 - 458 , 23.04.2026

Elif Nagihan Türköz

https://doi.org/10.14520/adyusbd.1858625

https://izlik.org/JA26KE59AC

Abstract

Bu makale, Georges Sorel’in modern ilerleme fikrine yönelik eleştirisini tarihsel, epistemolojik ve siyasal boyutlarıyla ele almakta ve bu eleştirinin imkânlarını ve sınırlarını tartışmaktadır. Çalışmada, Sorel’in ilerleme karşıtı tutumunun, Aydınlanma düşüncesinin rasyonalist iyimserliğine ve modernliğin kaçınılmaz gelişme anlatısına karşı, 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başında ortaya çıkan zihniyet krizine verilen eleştirel bir yanıt olduğu ileri sürülmektedir. Sorel’in ilerleme fikrini, toplumsal eylemi pasifleştiren ve siyasal iradeyi tarihsel zorunluluk söylemine devreden bir ideolojik form olarak ele alışı, modern toplumların siyasal edilgenliğini anlamak açısından önemli bir analitik katkı sunmaktadır. Bununla birlikte makale, Sorel’in ilerleme eleştirisinin seçici bir tarih okumasına dayandığını, akıl ve bilim karşıtı vurgularla beslenen mit ve şiddet merkezli siyaset anlayışının normatif ve siyasal açıdan sorunlu sonuçlar ürettiğini savunmaktadır. Çalışma ayrıca, Sorel’in ilerleme eleştirisini günümüz neoliberal ilerleme anlatıları bağlamında değerlendirerek, bu yaklaşımın açıklayıcı gücünü kabul etmekle birlikte, demokratik ve özgürleştirici bir siyasal alternatif üretme kapasitesinin sınırlı olduğunu ileri sürmektedir.

Keywords

Georges Sorel , ilerleme fikri , Aydınlanma eleştirisi , mit ve siyaset , siyasal edilgenlik

GEORGES SOREL FROM A CONTEMPORARY PERSPECTİVE: A CRİTİCAL ANALYSİS OF PROGRESS AND MYTH

https://izlik.org/JA26KE59AC

Abstract

This article examines Georges Sorel’s critique of the modern idea of progress from historical, epistemological, and political perspectives, and discusses both the possibilities and the limitations of this critique. It argues that Sorel’s opposition to the idea of progress should be understood as a critical response to the rationalist optimism of Enlightenment thought and to the modern belief in inevitable historical advancement, which emerged amid the profound intellectual crisis of the late nineteenth and early twentieth centuries. Sorel’s conceptualization of progress as an ideological form that depoliticizes social actors and transfers political agency to abstract historical necessity offers an important analytical insight into the problem of political passivity in modern societies. However, the article also contends that Sorel’s critique relies on a selective reading of history and is reinforced by an anti-rationalist emphasis on myth and violence, resulting in normatively and politically problematic implications. Finally, by situating Sorel’s critique within contemporary debates on the neoliberal myth of progress, the article acknowledges its explanatory relevance while arguing that it remains limited in its capacity to provide a democratic and emancipatory political alternative.

Keywords

Georges Sorel , idea of progress , critique of Enlightenment , myth and politics , political passivity.

References

• Antliff, M. (2005). Georges Sorel and the anti-Enlightenment: Art, ideology, politics. Studies in the History of Art, 68, 306–322. Retrieved from https://www.jstor.org/stable/42622404
• Comte, A. (2014). Pozitif Felsefe Dersleri. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 2 (19-20), 213-258.
• Condorcet, M. J. A. (1966). İnsan Zekâsının İlerlemeleri Üzerine Tarihi Bir Tablo Taslağı (O. Peltek, Çev.). Millî Eğitim Bakanlığı.
• Foucault, M. (2007). Security, territory, population: Lectures at the Collège de France, 1977–1978 (M. Senellart, Ed.; G. Burchell, Trans.). New York, NY: Palgrave Macmillan.
• Foucault, M. (2008). The birth of biopolitics: Lectures at the Collège de France, 1978–1979 (M. Senellart, Ed.; G. Burchell, Trans.). New York, NY: Palgrave Macmillan.
• Foucault, M. (2022). Bilginin Arkeolojisi (V. Urhan, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Harvey, D. (2005). A brief history of neoliberalism. Oxford, England: Oxford University Press.
• Hegel, G. W. F. (2020). Tarihte Akıl (Ö. Sözer, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
• Heyne, R. (1938). Georges Sorel und der autoritäre Staat des 20. Jahrhunderts. Archiv des öffentlichen Rechts, 68(2), 129–177. Retrieved from https://www.jstor.org/stable/44302816
• Kant, I. (2020). Tarih Felsefesi Üzerine Düşünceler (Çev. Ahmet Cevizci). İş Bankası Kültür Yayınları.
• Löwith, K. (1957). Meaning in history: The theological implications of the philosophy of history. University of Chicago Press. Chicago University Press
• Lyotard, J. F. (2013). Postmodern durum (İ. Birkan, Çev.). Bilgesu Yayıncılık.
• Marx, K., & Engels, F. (2018). Komünist Manifesto (C. Üster & N. Deriş, Çev.). Can Yayınları.
• Meisel, J. H. (1950). Georges Sorel’s last myth. The Journal of Politics, 12(1), 52–65. Retrieved from https://www.jstor.org/stable/2126087
• Nietzsche, F. (2022). İyinin ve Kötünün Ötesinde (G. Türker, Çev.). Doğu Batı Yayınları.
• Pirou, G. (1924). Georges Sorel (1847–1922). Revue d’économie politique, 38(1), 1-27. https://www.jstor.org/stable/24061251
• Posse, E. H. (1929). Georges Sorel (1847–1922). Zeitschrift für Politik, 18, 742–761. Retrieved from https://www.jstor.org/stable/43348472
• Rouanet, S. P. (1964). Irrationalism and myth in Georges Sorel. The Review of Politics, 26(1), 45–69. Retrieved from https://www.jstor.org/stable/1405866
• Saint-Simon, H. (1975). Henri Saint-Simon (1760-1825): Selected writings on science, industry, and social organisation (K. Taylor, Ed.). Croom Helm.
• Sorel, G. (1919). Matériaux d’une théorie du prolétariat. Retrieved from https://archive.org/details/matriauxduneth00sore
• Sorel, G. (2004). Reflections on violence (J. Jennings, Trans.). Cambridge: Cambridge University Press. (Original work published 1908).
• Sorel, G. (2016). La décomposition du marxisme. Paris, France: Hachette Livre. Retrieved from https://catalogue.bnf.fr
• Sorel, G. (2025). İlerleme yanılsamaları. İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
• Toynbee, A. J. (1961). Medeniyetlerin çözülüşü (M. H. Yavuz, Çev.), Yapı Kredi Yayınları.
• Weber, M. (2007). Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu (E. Eker, Çev.). Say Yayınları.
• Weber, M. (2012). Ekonomi ve Toplum- Cilt 1 (L. Boyacı, Çev.). Yarın Yayınları.