19. Yüzyıl Osmanlı Kudüs’ünde Yabancıların Mülk Edinmesi: Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil Örneği

Elif Fatma Erbil; Zekeriyya Kurşun

doi:10.31592/aeusbed.1601839

19. Yüzyıl Osmanlı Kudüs’ünde Yabancıların Mülk Edinmesi: Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil Örneği

Öz

Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyılın sonlarında yabancılara mülk edinme hakkı tanımasının, Kudüs'ün Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil mahallelerindeki, etkilerini analiz etmektedir. Araştırma, tarihsel analiz yöntemiyle Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Arşivi'ndeki Zabıt Kayıt Defterleri üzerinden yürütülmüştür. Bulgular, Babü’l-Hıtta’da Müslüman nüfusun yoğun olduğunu ve mahallenin yerel karakterini büyük ölçüde koruduğunu göstermektedir. Babü’l-Halil ise kozmopolit yapısıyla, yabancı tebaanın daha fazla mülk edindiği bir alan olarak öne çıkmaktadır. Yapılan analizlerde Müslüman tebaanın yabancılara mülk satışında sınırlı bir eğilim gösterdiği, mülklerin çoğunlukla gayrimüslim Osmanlı tebaası tarafından devredildiği tespit edilmiştir. Konsoloslukların temsil ettikleri ülke vatandaşlarının mülk edinim sürecindeki rolü ise genellikle vekaletname düzenlemek gibi işlemlerle sınırlı kalmıştır. Bu durum, Osmanlı yönetiminin yabancıların mülkiyet haklarını düzenleme konusundaki kontrollü yaklaşımını yansıtmıştır. Mahalle düzeyinde yapılan mikro analizler, Osmanlı mülkiyet rejiminin yerel dinamiklerini ve uluslararası güç dengelerinin Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil mahallelerindeki etkilerini ortaya koymaktadır. Bulgular, Kudüs’teki mülkiyet ilişkilerinin dini, sosyal ve ekonomik bağlamlarda çok katmanlı bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Çalışma, tarihsel mülkiyet ilişkilerinin analizine katkıda bulunarak, ileride farklı mahalleler ve dönemler arasında yapılacak karşılaştırmalı araştırmalar için örnek niteliğindedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Arşiv Kaynakları
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Kuyûd-ı Kadîme Arşivi, Zabıt Kayıt Defterleri, (1875-1917). (Nr. 6281-6326, 8087).
The National Archives, Colonial Office Records, (1938). (Nr. 733/375/4).
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Hariciye Nezareti Mektubî Kalemi, (1271/1855). (Nr. 438/90).
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Yabancı Arşivler 021, (1318/1900). (Nr. 129/8).
Kaynak Eserler ve İncelemeler
Alandağlı, M. (2010). Osmanlı İmparatorluğu'nda gayr-i Müslimlere toprak satışı (1833-1915), Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırıkkale.
Alandağlı, M. (2011). Osmanlı İmparatorluğu’nda yabancıların mülk edinmesi. Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi, (18), 91-123.

Alandağlı, M. (2013). Kuyud-ı Kadime Arşivi’nde tasnifi yeni yapılan bir defter türü: Defter-i Hâkanî Nezareti İlm ü Haber Defterleri ve bu defterlerde yabancıların Osmanlı İmparatorluğu’nda mülk edinmelerine bakış. Osmanlı Coğrafyası Kültürel Arşiv Mirasının Yönetimi ve Tapu Arşivlerinin Rolü Uluslararası Kongresi, 1, 77-92.
Alandağlı, M. (2015). Süreç ve sonuçlarıyla Osmanlı İmparatorluğu'nda yabancıların mülk edinmeleri (1830-1914). İstanbul: Helke Yayıncılık.
Arı, M. S. (2005). Osmanlı arşiv belgeleri ışığında II. Abdülhamid döneminde Yahudilerin Filistin’e yerleşim çabaları. Akademik Araştırmalar Dergisi, (24), 109-126.
Bouazi, B. (2011). 19. yüzyılda Filistin'de arazi satışları. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Dumper, M. (2002). The politics of sacred space: The old city of Jerusalem in the Middle East conflict. London: Lynne Rienner Publishers.
Erkan, A. (2015). Osmanlıların son döneminde Filistin’de yabancılar ile Yahudilerin toprak mülkiyeti Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Karabulut, S. (2018). Savaş yılları Osmanlı Kudüs’ünde mülkiyet hakkı (1914-1918). Tarih İncelemeleri Dergisi. XXXIII(2), 451-480.
Öke, M. K. (2018). Siyonizm ve Filistin sorunu. İstanbul: Timaş Yayınları.
Özdemir, Ö. Y. (2023). Kudüs nüfus defterlerine göre kent toplumu ve mekân (1905-1917): Bab el-Halil mahallesi örneği. Filistin Araştırmaları Dergisi, (14), 43-74.
Tellioğlu, Ö. (2015). Filistin’e Musevi göçü ve Siyonizm (1880-1914). İstanbul: Kitabevi.
The Montefiore Endowment (2025). Then and now. https://www.montefioreendowment.org.uk/sirmoses/then-and-now/ adresinden 20.01.2025 tarihinde erişilmiştir.
Topkar, K. (2015). Osmanlı Filistini’nde Alman kolonileri (1869-1917). İstanbul: Taş Mektep Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yeniçağ Ortadoğu Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Elif Fatma Erbil ^*
0000-0001-6369-5071
Türkiye

Zekeriyya Kurşun
0000-0002-4157-6386
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

28 Şubat 2025

Gönderilme Tarihi

15 Aralık 2024

Kabul Tarihi

8 Şubat 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 11 Sayı: Filistin Özel Sayısı

DOI

https://doi.org/10.31592/aeusbed.1601839

IZ

https://izlik.org/JA66CF49RA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Erbil, E. F., & Kurşun, Z. (2025). 19. Yüzyıl Osmanlı Kudüs’ünde Yabancıların Mülk Edinmesi: Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil Örneği. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(Filistin Özel Sayısı), 361-380. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1601839

AMA

1.Erbil EF, Kurşun Z. 19. Yüzyıl Osmanlı Kudüs’ünde Yabancıların Mülk Edinmesi: Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil Örneği. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;11(Filistin Özel Sayısı):361-380. doi:10.31592/aeusbed.1601839

Chicago

Erbil, Elif Fatma, ve Zekeriyya Kurşun. 2025. “19. Yüzyıl Osmanlı Kudüs’ünde Yabancıların Mülk Edinmesi: Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil Örneği”. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11 (Filistin Özel Sayısı): 361-80. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1601839.

EndNote

Erbil EF, Kurşun Z (01 Şubat 2025) 19. Yüzyıl Osmanlı Kudüs’ünde Yabancıların Mülk Edinmesi: Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil Örneği. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11 Filistin Özel Sayısı 361–380.

IEEE

[1]E. F. Erbil ve Z. Kurşun, “19. Yüzyıl Osmanlı Kudüs’ünde Yabancıların Mülk Edinmesi: Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil Örneği”, Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 11, sy Filistin Özel Sayısı, ss. 361–380, Şub. 2025, doi: 10.31592/aeusbed.1601839.

ISNAD

Erbil, Elif Fatma - Kurşun, Zekeriyya. “19. Yüzyıl Osmanlı Kudüs’ünde Yabancıların Mülk Edinmesi: Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil Örneği”. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11/Filistin Özel Sayısı (01 Şubat 2025): 361-380. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1601839.

JAMA

1.Erbil EF, Kurşun Z. 19. Yüzyıl Osmanlı Kudüs’ünde Yabancıların Mülk Edinmesi: Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil Örneği. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;11:361–380.

MLA

Erbil, Elif Fatma, ve Zekeriyya Kurşun. “19. Yüzyıl Osmanlı Kudüs’ünde Yabancıların Mülk Edinmesi: Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil Örneği”. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 11, sy Filistin Özel Sayısı, Şubat 2025, ss. 361-80, doi:10.31592/aeusbed.1601839.

Vancouver

1.Elif Fatma Erbil, Zekeriyya Kurşun. 19. Yüzyıl Osmanlı Kudüs’ünde Yabancıların Mülk Edinmesi: Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil Örneği. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 01 Şubat 2025;11(Filistin Özel Sayısı):361-80. doi:10.31592/aeusbed.1601839

Cited By

Osmanlı Kudüs’ünde Mülkiyetin İzinde: Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil Mahallelerinde Tapu İşlemleri (1875-1917)*.

Filistin Araştırmaları Dergisi

https://doi.org/10.34230/fiad.1624776