2023 ile 2024 9. Sınıf Tarih Ders Kitaplarının Üniteler Açısından Karşılaştırılması

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1 , 357 - 375 , 31.03.2026

Volkan Tunç , Elif Bulan

https://doi.org/10.31592/aeusbed.1754952

https://izlik.org/JA55PS58YP

Öz

Tarih, geçmişten günümüze belki de en çok tartışılan ve hakkında herkesin söyleyecek bir sözü olan alanların başında gelmektedir. Bu durum herkes için farklı bir tarih anlayışının varlığından kaynaklanmaktadır. Medeniyetlerin benliği, hafızası ve kimliği olan tarih bilimi, 19. yüzyılda millet ve devlet sisteminin ortaya çıkışı ve bu sistemin yayılmasıyla beraber okullarda hak ettiği yeri almaya başlamıştır. Özellikle II. Dünya Savaşı’yla beraber önemi daha da artmış ve zihinsel düşünme becerilerinin kazandırılabileceği bir alan olarak görülmüştür. Bu çerçevede problem çözme, yaratıcı düşünme ve empati gibi çağdaş eğitim anlayışı tarih öğretim programına yansımıştır. Yapılan bu çalışma 2023 ve 2024 Ortaöğretim 9. Sınıf Tarih Ders kitaplarının üniteler açısından incelenmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olan doküman inceleme yöntemi kullanılarak yazılı materyaller analiz edilmiştir. Çalışma materyalini Millî Eğitim Bakanlığı tarafından liselerde okutulmakta olan 9. sınıf tarih ders kitapları oluşturmaktadır. Araştırma doğrultusunda 2023 ve 2024 9. Sınıf Tarih Ders kitaplarının ünite yapıları ve kazanımları incelenmiş olup tespit edilen benzerlikler ve farklılıklar sistematik bir şekilde sunulmuştur. Çalışmanın sonucunda 2023 9. sınıf tarih ders kitabına göre 2024 9. sınıf tarih ders kitabı niceliksel olarak daha sınırlı bir yapıya sahip olduğu gözlemlense de konuların derinliği ve kapsamı bakımından daha niteliksel bir yapıya sahip olduğu öngörülmüştür. Bunun yanında 2024 9. sınıf tarih ders kitabında benimsenen çağdaş ölçme-değerlendirme yaklaşımları, öğrencilerin süreç ve işbirlikçi öğrenme deneyimleri ile öğrencileri yalnızca bilgiye erişen bireyler olmaktan çıkarıp, öğrenme sürecini yöneten ve yönlendiren bireyler hâline getirmeyi amaçlayan yenilikçi bir eğitim anlayışına önem verdiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

9. sınıf tarih ders kitabı , ünite , kazanım , öğrenme çıktısı , karşılaştırma.

Comparison of 2023 and 2024 9th Grade History Textbooks in Terms of Units

https://izlik.org/JA55PS58YP

Öz

History is perhaps one of the most debated fields from past to present and everyone has something to say about it. This is due to the existence of a different understanding of history for everyone. The science of history, which is the self, memory and identity of civilizations, began to take its rightful place in schools with the emergence of the nation and state system in the 19th century and the spread of this system. Especially with World War II, its importance increased and it was seen as a field where mental thinking skills could be acquired. In this framework, contemporary educational approaches such as problem solving, creative thinking and empathy were reflected in the history curriculum. This study aims to analyze 2023 and 2024 Secondary Education 9th Grade History Textbooks in terms of units. In the study, written materials were analyzed using the document review method, which is one of the qualitative research methods. The study material consists of the 9th grade history textbooks taught in high schools by the Ministry of National Education. In line with the research, the unit structures and achievements of the 2023 and 2024 9th grade history textbooks were analyzed and the similarities and differences were presented systematically. As a result of the study, although it is observed that the 2024 9th grade history textbook has a more limited structure quantitatively than the 2023 9th grade history textbook, it is predicted to have a more qualitative structure in terms of the depth and scope of the subjects. In addition, it has been determined that the 2024 9th grade history textbook gives importance to contemporary assessment and evaluation approaches, students' process and collaborative learning experiences, and an innovative educational approach that aims to transform students from individuals who only access information to individuals who manage and direct the learning process.

Anahtar Kelimeler

9th grade history textbook , unit , achievement , learning outcome , comparison.

Kaynakça

• Akay-Şahin, M. ve Açıkalın, M. (2023). Türkiye’deki Ortaöğretim Tarih ve Sosyal Bilimler Ders Kitaplarında Kadın Şahsiyetler. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 6(1), 92-122. https://doi.org/10.33708/ktc.1250084
• Akbaba, B. (2016). Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarındaki vatandaş yetiştirme politikalarında tarih yazımı ve öğretiminin işlevi. Türk Yurdu, 36(341), 47-51.
• Akbaba, B. (2019). 2017 Ortaöğretim tarih dersi 9-11 öğretim programında yer alan “Ders kitabı yazımında dikkat edilmesi gereken hususlar”ın 9.sınıf tarih ders kitabındaki yansımaları. Turkish History Education Journal, 8(1), 1-26. https://doi.org/10.17497/tuhed.462950
• Aktekin, S., ve Ceylan, D. (2012) 9. sınıf yeni tarih dersi öğretim programı ile ilgili öğretmen görüşleri. Milli Eğitim Dergisi, 42(194), 253-268.
• Akyüz, Y. (2006). Türkiye’de öğretmen yetiştirmenin 160. yılında Darülmuallimîn’in ilk yıllarına toplu ve yeni bir bakış. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, (20), 17-58. https://doi.org/10.1501/OTAM_0000000532
• Akyüz, Y. (2013). Türk eğitim tarihi M.Ö.1000-M.S.2013. Ankara: Pegem Akademi.
• Alaca E. (2017a). Cumhuriyet dönemi lise tarih ders kitapları üzerine bir değerlendirme. International Online Journal of Educational Sciences 9(4). https://doi.org/10.15345/IOJES.2017.04.008
• Alaca, E. (2017b). Sosyal bilgiler ders kitapları üzerine bir değerlendirme. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 6(18), 759-786.
• Alaslan F., Şimşek A. ve Çamdeviren Ş. (2012), Türk maarif (eğitim) şuralarında tarih eğitimi. Kalem Uluslararası Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 2(2), 189-225. https://doi.org/10.23863/kalem.2017.17
• Aydın İ. (1997), Türkiye’de ders kitapları ve tarih ders programı (Ön Rapor). Ankara: Eğitim Sen Yayınları.
• Aydın, E. (2017). Türkçe dersi öğretim programlarının (2015 ve 2017) değerlendirilmesi. Turkish Studies, 12(28), 41-66. http://doi.org/10.7827/TurkishStudies.12476
• Büyüköztürk, Ş., Çakmak-Kılıç, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F., (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri. 20. Baskı, Pegem Akademi.
• Boykoy, S. (2011). Türkiye’de 1939-1945 yıllarında tarih öğretim programları ve tarih ders kitaplarının incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(21), 157-181.
• Bozkaya, H. (2021). 1953 tarihli Köy Enstitüleri ve Öğretmen Okulları programında sosyal bilgiler. EKEV Akademi Dergisi, (88), 179-198.
• Candan, A. S. (2023). Tarih öğretmenlerinin lise tarih ders kitaplarına ilişkin görüşleri (Karabük örneği). Bartın University Journal of Educational Research, 7(1), 1-20.
• Çapa, M. (2002). Cumhuriyet’in ilk yıllarında tarih öğretimi. Atatürk Yolu Dergisi, 8(29), 39-55.
• Çencen, N. (2017). 1980’lerde tarih eğitimi. A. Şimşek (Ed.), Türkiye'de Tarih Eğitimi içinde (ss. 253-268). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Çimen-Aratemur, C. Ve Bayhan, S. (2018). Değişen ders kitaplarında toplumsal cinsiyet. Kültür ve Siyasette Feminist Yaklaşımlar, 36, 72-102.
• Demir, S. ve Demir, A. (2012). Türkiye\’de yeni lise öğretim programları: Sorunlar beklentiler ve öneriler. İlköğretim Online, 11(1), 36-50.
• Demircioğlu, E. (2014). 10. ve 11. sınıf tarih ders kitaplarında yer alan görseller ve metinlerde toplumsal cinsiyet temsiliyle ilgili tarih öğretmenlerinin görüşleri (Trabzon örneği) [Yayımlanmamış doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Demircioğlu, İ. H. (2008). Türkiye’de tarih eğitiminin tarihi. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 6(12), 431-450.
• Demircioğlu, İ. H. (2010). Tarih öğretiminde öğrenci merkezli yaklaşımlar. Ankara: Anı Yayıncılık.
• Demircioğlu, İ. H. (2012). Osmanlı Devleti’nde tarih yazımının tarih öğretimi üzerine etkileri. Milli Eğitim Dergisi, 42(193), 115-125.
• Demircioğlu, İ. H. (2014). Türkiye’de tarih eğitimi: Sorunlar ve çözüm önerileri. Yeni Türkiye, (59), 1176-1186.
• Dere, İ., ve Ülker, A. B. (2022). Lise tarih ders kitaplarında tarihi şahsiyetler. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(1), 921-956. https://doi.org/10.17152/gefad.925359
• Doğan, İ. (2018). Türk Eğitim Tarihi. Ankara: Nobel Yayınevi.
• Erbuyurucu, Z. C. ve Deniz, L. (2024). Sosyal bilgiler ders kitaplarında toplumsal cinsiyetin temsili: İstanbul sözleşmesi öncesi ve sonrası. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (AUJEF), 8(3), 896-928. https://doi.org/10.34056/aujef.1230377
• Erkan, S., ve Çoban, A. (2018). Değerler açısından tarih öğretim programları ve ders kitaplarının incelenmesi. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 7(21), 771-789.
• Gezer, M., Şahin, İ., Öner Sünkür, M. ve Meral, E. (2014). 8. sınıf Türkiye Cumhuriyeti inkılâp tarihi ve Atatürkçülük dersi kazanımlarının revize edilmiş Bloom Taksonomisine göre değerlendirilmesi. Bartin University Journal of Faculty of Education, 3(1), 433-455.
• Gümüşoğlu, F. (2016). Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet. Toplum ve Demokrasi Dergisi, 2(4), 39-50.
• Irmak, D. N., ve Filiz, S. (2024). Ortaöğretim tarih ders kitaplarının milli kimlik açısından incelenmesi. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(2), 235-253.
• İncekara, S., ve Karatepe, A. (2013). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin yeni program temelinde ders kitaplarına yönelik düşünceleri. Marmara Coğrafya Dergisi, (21), 46-64.
• Kaçmaz, S., ve Toptaş, K. (2025). 2023 ve 2024 (Maarif Modeli) Ortaöğretim tarih dersi öğretim programları’nın eski çağ tarihi çerçevesinde karşılaştırılması ve incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 23(2), 1604-1624. https://doi.org/10.37217/tebd.1635192
• Kaya, M. ve Aydın, E. (2024). 2019 Türkçe dersi öğretim programı ile 2024 Türkçe dersi öğretim programı’nın karşılaştırılması. Harran Maarif Dergisi, 9(1), 108-146. https://doi.org/10.22596/hej.1482003
• Keskin, Y. (2015). Tarih dersi öğretim programı ve ders kitaplarında değerler eğitimi. Turkish Studies, 10(7), 659-674. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.8234
• Kodaman, B. (1991). Abdülhamid devri eğitim sistemi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Komisyon (2023). Ortaöğretim Tarih 9 Ders Kitabı. Ankara: Tuna Matbaacılık.
• Komisyon (2024). Ortaöğretim Tarih 9. Sınıf Ders Kitabı. Ankara: Devlet Kitapları.
• Koullapis L. (2007). Türkiye’de tarih ders kitapları ve Unesco’nun önerileri. S. Özbaran (Ed.), Tarih Öğretimi ve Ders Kitapları 1994 Buca Sempozyumu içinde (ss.273-282). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Köken N. (2002). Cumhuriyet dönemi tarih anlayışları ve tarih eğitimi (1923-1960). Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimleri Enstitüsü, Isparta.
• Köse, M. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli tarih programı çerçevesinde hazırlanan 9. sınıf tarih ders kitabının kadın tarihi ve toplumsal cinsiyet bağlamında değerlendirilmesi. Asos Journal, 13(167), 1-23. https://doi.org/10.29228/asos.82750
• LeCompte, M.D., ve Goetz, J.P. (1982). Problems of reliability and validity in ethnographic research. Review of Educational Research, 52(1), 31-60.
• Merey, Z. (2010). Dünyada ve Türkiye’de tarih eğitiminin tarihsel gelişimi. M. Safran (Ed.), Tarih nasıl öğretilir? Tarih öğretimleri için özel öğretim yöntemleri içinde (ss. 27-34). İstanbul: Yeni İnsan Yayınevi.
• Merriam, S. B. (2015). Nitel araştırma. S. Turan (Çev.), Ankara: Nobel Akademi Yayıncılık.
• Meşeci-Giorgetti, F. (2024). Cumhuriyetin yüz yıllık eğitim politikalarının görünümü. A. Şimşek (Ed.), Tarih ve eğitime dair Cumhuriyetin 100. yılı konuşmaları içinde (ss. 44–60). İstanbul: Cerrahpaşa Yayınları.
• Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (2019). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (S. Akbaba-Altun ve A. Ersoy, Çev.; 3. Baskı). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. (1988). XII. Millî Eğitim Şûrası. https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_09/29165252_12_sura.pdf adresinden 01.03.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Okul temelli planlama. https://tymm.meb.gov.tr/okul-temelli-planlama adresinden 03.03.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Ocak, G., ve Tunç-Toptaş, H. (2025). 21. Yüzyılda tarih eğitimi: 2024 ortaöğretim tarih dersi öğretim programının değerlendirilmesi. International Journal of Social Science Research, 14(1), 75-96.
• Özdemir, K. (2017). Tarih dersi öğretim programının değerler eğitimi açısından incelenmesi. International Journal of Education Technology and Scientific Researches, 2(4), 240-257.
• Özgür, M., ve Öztaş, S. (2023). 10. Sınıf tarih ders kitabı hakkında tarih öğretmenlerinin görüşleri. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (33), 646-669. https://doi.org/10.29000/rumelide.1285936
• Öztürk, İ. H. (2009). Yeni ortaöğretim tarih programları üzerine eleştirel bir inceleme. https://www.researchgate.net/publication/290997234 adresinden 02.03.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Patton, M. Q. (2015). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev.; 3. Baskı). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Safran, M. (2002), Türk tarihi öğretimi ve meseleleri. Türkler Ansiklopedisi, C. 17, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
• Safran, M. (2006). Tarih eğitimi: Makaleler ve bildiriler. Ankara: Gazi Kitabevi.
• Safran, M. (2009). Türkiye’de tarih öğretimi ve meseleleri. M. Demirel ve İ. Turan (Ed.), Tarih öğretim yöntemleri içinde (ss.8-21). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
• Sak, R., Şahin-Sak, İ. T., Öneren-Şendil, Ç. ve Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250. https://doi.org/10.33400/kuje.843306
• Sapsağlam, Ö. (2013). Değerlendirme boyutuyla okul öncesi eğitim programları (1952-2013). Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2013(1), 63-73.
• Shenton, A.K. (2004). Strategies for ensuring trustworthiness in qualitative research projects. Education for Information, 22, 63-75.
• Şimşek A. (2013). Geçen yüzyılda Türkiye’de tarih dersleri. https://www.academia.edu/4264130/Geçen_Yüzyılda_Türkiye_de_Tarih_Dersleri adresinden 06.03.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Şimşek A. ve Yazıcı F. (2013). Türkiye’de tarih öğrenmenin dünü, bugünü. TYB Akademi Dil Edebiyat ve Sosyal Bilimler Dergisi, (8), 11-32.
• Şimşek, A. (2016). Yayın kritiği: taslak tarih öğretim programı (eleştiriler-öneriler). Turkish History Education Journal, 5(1), 316-331. https://doi.org/10.17497/tuhed.279924
• Şimşek, A., ve Çakmakcı E. (2025). Cumhuriyet döneminde ilkokul tarih ve sosyal bilgiler ders kitaplarında tarih düşüncesinin epistemolojik analizi. History Studies 17(1), 77-99. https://doi.org/10.9737/historystudies.1506056
• Tunç, V. (2025). 2018 tarih dersi öğretim programı ile 2024 tarih dersi öğretim programı üzerine bir değerlendirme. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(1), 325-350. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1611339
• Utkugün, C. (2022). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının ders kitapları hakkında görüşleri. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(2), 63-80. https://doi.org/10.29065/usakead.1034588
• Yeşilbaş, H. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ortaöğretim tarih dersi öğretim programına göre hazırlanmış 9. sınıf tarih ders kitabında yer alan Orta Çağ medeniyetleri ünitesinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınları.
• Yıldırım, T. (2018). 2007 ve 2017 tarih dersi öğretim programlarının karşılaştırılması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 994-1019.
• Yılmaz-Alpaslan, S. (2024). Annales ekolü çerçevesinde sosyal bilgiler ders kitaplarındaki tarih konularının incelenmesi. EDUCATIONE, 3(2), 133-163. https://doi.org/10.58650/educatione.1555610