Year 2020, Volume 6 , Issue 2, Pages 437 - 448 2020-07-21

Dil, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan bir araç, kendine ait kanunlar içerisinde gelişen, yaşayan canlı bir varlık, toplumun en önemli kültür taşıyıcısıdır. Dil, insanoğlunun kalbidir, zihnidir. İnsanoğlu dili, yalnızca konuşabilmesi, düşündüğünü başkalarına iletebilmesi için değil, dış dünyayı anlamak ve anlamlandırmak için de kullanmıştır. Bu bağlamda anlam, bir kelimeden, bir sözden, bir davranış ve olgudan anlaşılan şey, bunların hatırlattığı düşüncedir. Bu çalışmanın amacı, kıyak kelimesinin etimolojik incelemesi ve geçmişten günümüze sözlüklerdeki anlamlarını vermeye çalışmaktır. Kıyak sözcüğü, kıy- fiil kökünden +Ak eki ile oluşan isimdir. Eski Türkçede -GAk şeklinde olan -Ak ekinin, Batı Türkçesine geçerken ekin başındaki g- ünsüzü düşer. Kıyak sözcüğü, geçmişten günümüze anlam değişmelerine uğrayan kelimelerden biridir. DLT’den TDK Türkçe Sözlük’e kadar tarihî dönemlere ait pek çok sözcük incelenmiştir. Genel olarak değerlendirildiğinde DLT’de “et suyu, tereyağı, kaymak” anlamında tespit edilen kıyak sözcüğüne; EUTS, KTS, HATS, ETG, KB’de rastlanmamaktadır. TKYY adlı eserde kıyak kelimesi için, zalim anlamı verilir. TS’de kıyak kelimesi kıyık başlığı altında “zalim, yırtıcı” anlamları dışında, “binmiş, üzerine yatmış”; “küçük çuvaldız, yorgan iğnesi” anlamları verilir. Türkçe Verintiler Sözlüğünde, kıyak kelimesi için Türkçe Sözlük’te geçen şu anlamları verir: 1.Benzerlerinden üstün olan, çok güzel, mükemmel. 2. Güzel, biçimli, yakışıklı, düzgün giyimli. 3.Kıyıcı, zalim, gaddar. 4. Hoşgörü, ayrıcalık tanıma. Kamus-ı Türkî’de bu anlamlara ek olarak “cesur, yiğit” anlamı verir. Bu sözcük aynı zamanda deyim olarak da kullanılmıştır. Bugün de bu kullanım devam etmektedir. (birine) kıyak yapmak: maddi ve manevi destek olmak gibi. Derleme Sözlüğünde ise diğer sözlüklerde verilen anlamlarının yanı sıra; “çayır; tatlı (tatlı vb. yiyecek için); ağır söz; insan dışkısı, pislik; az açık; aralık.” gibi anlamları bugün de halk ağzında yaşamaktadır.
kıyak, anlam, etimoloji, Divânu Lûgâti’t Türk
  • Kaynaklar 1. Aksan, D. (2013). Türkçenin gücü, Bilgi Yayınevi. 2. Aksan, D. (2016). Anlambilim, anlambilim konuları ve türkçenin anlambilimi. Ankara: Bilgi Yayınevi. 3. Atalay, B.(1946). Türkçede kelime yapma yolları, İstanbul: İbrahim Horoz Basımevi. 4.________. (1998). Kâşgarlı Mahmud-Divânü lûgât-it-Türk, Cilt I-II- III-I, Ankara: TDK Yay. 5. Banguoğlu, T. (1998). Türkçenin Grameri, Ankara: TDK Yay. 6. Caferoğlu, A. (2011). Eski Uygur Türkçesi sözlüğü, Ankara: TDK Yay. 7. Clauson, S.G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth- century Turkısh, Oxford. 8. Eraslan, K.; Sertkaya, O.F.; Yüce, Nuri. (1979). Reşit Rahmeti Arat- Kutadgu bilig ııı-indeks. İstanbul. 9. Erdal, M.(1991). Old Turkıc word formatıon, Wıesbaden. 10. Ergin, M. (2009). Türk dil bilgisi, İstanbul: Bayrak Yay. 11. Gabain, A. V. (1988). Eski Türkçenin grameri (Çev. Mehmet Akalın), Ankara: TDK Yay. 12. Gülensoy, T. (2011). Türkiye Türkçesindeki Türkçe sözcüklerin köken bilgisi sözlüğü, Ankara: TDK Yay. 13. XIII. Yüzyıldan beri Türkiye Türkçesiyle yazılmış kitaplardan toplanan tanıklarıyla tarama sözlüğü.(1996), Ankara: TDK Yay. 14. Karaağaç, G.(2008). Türkçe verintiler sözlüğü, Ankara: TDK Yay. 15. Karamanlıoğlu, A. F.(1989). Seyfî Sarâyî- Gülistan tercümesi, Ankara: TDK Yay. 16. Kestelli, R. N. (2011).Resimli Türkçe kamus, Ankara: TDK Yay. 17. Korkmaz, Z. (2010). Gramer terimleri sözlüğü, Ankara: TDK Yay. 18. Özyetgin, M.(2001). Ebu Hayyan-kitabu’l- idrâk li lisâni’l- etrâk. fiil: tarihî-karşılaştırmalı bir gramer ve sözlük denemesi, Ankara: Köksav. 19. Öner, M. (2015).Kazan-Tatar Türkçesi sözlüğü, Ankara: TDK Yay. 20. Palmer, F.R. (2001). Semantik yeni bir anlambilim projesi (Çev. Ramazan Ertürk),Ankara: Kitâbiyat. 21. Sami, Ş.(1995).Kâmûs-ı Türkî, İstanbul: Çağrı Yayınları. 22. Toparlı, R., Vural, H., Karaatlı, R. (2007). Kıpçak Türkçesi sözlüğü, Ankara: TDK Yay. 23. Ünlü, S. (2012). Harezm- Altınordu Türkçesi sözlüğü, Konya: Eğitim Kitabevi. Elektronik Kaynakça 1. Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük, sozluk.gov.tr. Eriş. Trh., 20.10.2019, saat: 00.00 2. Türk Dil Kurumu, Atasözü ve Deyimler Sözlüğü, https://sozluk.gov.tr/, Eriş. Trh. 17.10.2019, saat: 14.26. 3. Türk Dil Kurumu, Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü (1975), https://sozluk.gov.tr/, Ankara, TDK Yay., Eriş. Trh. 17.10.2019, saat: 23.58.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0001-7180-8769
Author: Serpil SOYDAN (Primary Author)
Institution: Ömer Halisdemir Üniversitesi
Country: Turkey


Dates

Publication Date : July 21, 2020

Bibtex @research article { aeusbed662929, journal = {Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi}, issn = {}, eissn = {2149-0767}, address = {}, publisher = {Ahi Evran University}, year = {2020}, volume = {6}, pages = {437 - 448}, doi = {10.31592/aeusbed.662929}, title = {Kıyak Sözcüğü Üzerine}, key = {cite}, author = {Soydan, Serpil} }
APA Soydan, S . (2020). Kıyak Sözcüğü Üzerine . Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi , 6 (2) , 437-448 . DOI: 10.31592/aeusbed.662929
MLA Soydan, S . "Kıyak Sözcüğü Üzerine" . Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 6 (2020 ): 437-448 <https://dergipark.org.tr/en/pub/aeusbed/issue/56121/662929>
Chicago Soydan, S . "Kıyak Sözcüğü Üzerine". Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 6 (2020 ): 437-448
RIS TY - JOUR T1 - Kıyak Sözcüğü Üzerine AU - Serpil Soydan Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - doi: 10.31592/aeusbed.662929 DO - 10.31592/aeusbed.662929 T2 - Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 437 EP - 448 VL - 6 IS - 2 SN - -2149-0767 M3 - doi: 10.31592/aeusbed.662929 UR - https://doi.org/10.31592/aeusbed.662929 Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Kıyak Sözcüğü Üzerine %A Serpil Soydan %T Kıyak Sözcüğü Üzerine %D 2020 %J Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi %P -2149-0767 %V 6 %N 2 %R doi: 10.31592/aeusbed.662929 %U 10.31592/aeusbed.662929
ISNAD Soydan, Serpil . "Kıyak Sözcüğü Üzerine". Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 6 / 2 (July 2020): 437-448 . https://doi.org/10.31592/aeusbed.662929
AMA Soydan S . Kıyak Sözcüğü Üzerine. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2020; 6(2): 437-448.
Vancouver Soydan S . Kıyak Sözcüğü Üzerine. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2020; 6(2): 437-448.