Exploring Parents' Views on the Post-Earthquake Return-to-School Process of Children with Special Needs in Early Childhood

Öz

A state of emergency refers to extraordinary situations arising from wars, pandemics, earthquakes, and similar disasters that adversely affect societies in economic, social, and educational dimensions. Following the Kahramanmaraş-centered earthquakes of February 6, 2023, many educational institutions were severely damaged, and educational activities were temporarily conducted through online learning. Although this process affected all students, children with special needs experienced greater challenges due to their developmental characteristics and educational needs. The aim of this study was to examine the problems encountered by children with special needs during their return to school after the earthquake based on the views of their parents. The study was conducted using a qualitative research design. Semi-structured interviews were conducted with the parents of ten children with special needs whose education had been interrupted by the earthquake and who later returned to school. The collected data were analyzed using thematic analysis, and themes reflecting the parents' experiences were identified. The findings indicated that children with special needs experienced a decline in academic performance and an increase in problem behaviors during the return-to-school process. In addition, parents reported that adjustment difficulties, psychological challenges, and disruptions in access to educational services negatively affected this process. Based on the findings, recommendations were proposed to address these challenges. It is expected that the findings will contribute to improving post-disaster educational practices for children with special needs and enrich the related literature.

Anahtar Kelimeler

• Children with Special Needs
• Early Childhood Special Education
• Earthquake
• Parents’ Views

Erken Çocukluk Döneminde Özel Gereksinimli Çocuğu Olan Ebeveynlerin Deprem Sonrası Eğitime Dönüş Sürecine İlişkin Görüşleri

Öz

Olağanüstü hâl; savaş, salgın hastalık, deprem ve benzeri afetler sonrasında ortaya çıkan ve toplumu ekonomik, sosyal ve eğitsel açıdan olumsuz etkileyen süreçleri ifade etmektedir. 6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli meydana gelen depremler sonucunda birçok eğitim kurumu zarar görmüş, eğitim-öğretim faaliyetleri bir süre çevrimiçi ortamlarda sürdürülmüştür. Bu süreç tüm öğrencileri etkilemekle birlikte, özel gereksinimli bireyler gelişimsel özellikleri ve eğitim gereksinimleri nedeniyle daha fazla olumsuz etkilenmiştir. Bu araştırmanın amacı, özel gereksinimli bireylerin deprem sonrasında okula dönüş sürecinde karşılaştıkları sorunları ebeveyn görüşleri doğrultusunda incelemektir. Araştırma nitel araştırma yöntemiyle yürütülmüş, deprem nedeniyle eğitimine ara veren ve daha sonra yeniden okula başlayan özel gereksinimli çocukların 10 velisiyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle analiz edilmiş ve ebeveyn deneyimlerini yansıtan temalar oluşturulmuştur. Araştırma bulguları, özel gereksinimli bireylerin okula dönüş sürecinde akademik performanslarında gerileme yaşandığını ve problem davranışlarında artış görüldüğünü ortaya koymuştur. Ayrıca ebeveynler, uyum güçlükleri, psikolojik etkiler ve eğitim hizmetlerine erişimde yaşanan aksaklıkların süreci olumsuz etkilediğini belirtmiştir. Araştırma sonucunda belirlenen sorunlara yönelik çözüm önerileri sunulmuş ve elde edilen bulguların afet sonrası özel gereksinimli bireylerin eğitim süreçlerinin geliştirilmesine ve ilgili alan yazına katkı sağlaması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Deprem
• Ebeveynlerin Görüşleri
• Erken çocukluk özel eğitim
• Özel gereksinimli çocuk

Kaynakça

1. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2024). Afet türleri. https://www.afad.gov.tr/afet-turleri (Son erişim tarihi: 30.Temmuz.2025)
2. Altun, F. (2016). Afetlerde psikososyal hizmetler: Marmara ve Van depremleri karşılaştırmalı analizi. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(8–9), 183–197.
3. Altun, F. (2018). Afetlerin ekonomik ve sosyal etkileri: Türkiye örneği üzerinden bir değerlendirme. Sosyal Çalışma Dergisi, 2(1), 1–15. https://izlik.org/JA76ZJ83HE
4. Aslan, R., Şahinöz, S. (2023). The experiences of people with disabilities in the 2020 Izmir earthquake: A phenomenological research. International Journal of Disaster Risk Reduction, 95, 103868. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2023.103868
5. Ayyıldız, E., Çiçen, B. E., Yumrutepe, F. Ü., Acartürk, H. T., Demir, N. (2024). Working with young children with special needs in earthquake zone: Experiences of special education teachers. Sakarya University Journal of Education, 14(3), 407–425. https://doi.org/10.19126/suje.1383617
6. Bedirli, B. (2014). Deprem travmasının kronik psikolojik etkileri: Düzce Depremi’nden 14 yıl sonra travma sonrası stres ve depresyon belirtilerinin yaygınlığı ve ilişkili risk faktörleri [Yüksek lisans tezi, Haliç Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=lZhYoXjKqTY8yJ3BXhfO1w&no=a0253cWmcZ-QPJhGyC8ZgQ
7. Bıçakcı, A. B., Okumuş, F. E. E. (2023). Depremin psikolojik etkileri ve yardım çalışanları. Avrasya Dosyası, 14(1), 218–248.
8. Bilik, M. B., Akdağ, M. (2023). Özel gereksinimli bireyler ve ebeveynleri açısından afet zorlukları: 2011 Van depremi örneği. Afet ve Risk Dergisi, 6(1), 243–256. https://doi.org/10.35341/afet.1233201

9. Clarke, V., Braun, V. (2013). Teaching thematic analysis: Overcoming challenges and developing strategies for effective learning. The Psychologist, 26(2).
10. Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. Eğiten Kitap.
11. Darga, H. (2023). 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerinde çocukların yaşadıkları ve ebeveynlerinde tanık olduğu duygu durumları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 68, 213–248. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1341292
12. Demirbaş, N. K., Koçak, S. S. (2020). 2–6 yaş arasında çocuğu olan ebeveynlerin bakış açısıyla COVID-19 salgın sürecinin değerlendirilmesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(6), 328–349. https://izlik.org/JA22FZ56UE
13. Erdoğan, B. (2023). Depremin sosyolojisi: 6 Şubat felaketinin toplumsal ve kültürel boyutları. TRT Akademi, 8(18), 718–725. https://doi.org/10.37679/trta.1306900
14. Gürbüz, M. (2022). Özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin salgın döneminde gerçekleştirilen uzaktan eğitim süreci hakkındaki görüşlerinin incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 51(233), 443–460. https://doi.org/10.37669/milliegitim.788016
15. Karabulut, D., Bekler, T. (2019). Doğal afetlerin çocuklar ve ergenler üzerindeki etkileri. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 5(2), 368–376. https://doi.org/10.21324/dacd.500356
16. Kay, M. A., Karaca, M. A., Çelik, O. T., Kaçmaz, C. (2025). Difficulties faced by children with autism spectrum disorders after an earthquake: A study from parents’ perspectives. Scientific Reports, 15(1), 39258. https://doi.org/10.1038/s41598-025-23025-8
17. Kılıç, F. G. G., Tuna, D. M., Yurtçu, A. B. S. (2024). Evaluation of interventions for individuals with special needs after an earthquake: Teacher perspective. Sakarya University Journal of Education, 14(2), 288–307. https://doi.org/10.19126/suje.1385785
18. Kırmızıgül, H. G. (2020). COVID-19 salgını ve beraberinde getirdiği eğitim süreci. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(5), 283–289. https://izlik.org/JA29GP88PS
19. Korkmaz, B. C., Altınsoy, M. G. (2023). A review on the effects of the earthquake on preschool children. Fenerbahçe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 264–279. https://doi.org/10.58620/fbujoss.1356438
20. Kurt, A., Erden, M. K. (2020). Koronavirüs hastalığı 2019 sürecinde özel gereksinimli bireyler. Millî Eğitim Dergisi, 49(1), 1105–1119. https://doi.org/10.37669/milliegitim.787606
21. Kurt, E., Gulbahce, A. (2019). Investigation of post-traumatic stress disorder levels of students living in Van earthquake. Journal of Graduate School of Social Sciences, 23(3), 957–972.
22. Küçükbahçe, S. N., Canpolat, M. (2024). Okul psikolojik danışmanlarının deprem sonrası süreçte gözlemledikleri sorunlar ve çözümleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 11(22), 124–136. https://doi.org/10.29129/inujgse.1505645
23. Lee, J. (2020). Mental health effects of school closures during COVID-19. The Lancet Child, Adolescent Health, 4(6), 421.
24. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü. (2023). Deprem potansiyeli. https://www.mta.gov.tr/v3.0/bilgi-merkezi/deprem_potansiyeli (Son erişim tarihi: 30.Temmuz.2025)
25. Marangoz, M., İzci, Ç. (2023). Doğal afetlerin ekonomik, sosyal ve çevresel etkilerinin 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler bağlamında girişimciler açısından değerlendirilmesi. Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırmaları Dergisi, 24(52), 1–30. https://izlik.org/JA87HY87XX
26. Mengi, A., Alpdoğan, Y. (2020). COVID-19 salgını sürecinde özel eğitim öğrencilerinin uzaktan eğitim süreçlerine ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 49(1), 413–437. https://doi.org/10.37669/milliegitim.776226
27. Millî Eğitim Bakanlığı. (2023). 6 Şubat depremlerinin birinci yılında yapılan eğitim seferberliği. https://www.meb.gov.tr/6-subat-depremlerinin-birinci-yilinda-yapilan-egitim-seferberligi/haber/32458/tr (Son erişim tarihi: 30.Temmuz.2025)
28. Narzisi, A. (2020). Handle the autism spectrum condition during Coronavirus (COVID-19) stay at home period: Ten tips for helping parents and caregivers of young children. Brain Sciences, 10(4), 207.
29. Pakalın, B., Mersin, F. (2023). Depreme hazırlar mı? Özel gereksinimli bireylerin deprem anında güvenliği. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 795–802. https://izlik.org/JA34RB39ZZ
30. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün, S. B. Demir, Çev. Ed.). Pegem Akademi.
31. Phibbs, S., Good, G., Severinsen, C., Woodbury, E., Williamson, K. (2014). What about us? Reported experiences of disabled people related to the Christchurch earthquakes. Procedia Economics and Finance, 18, 190–197.
32. Sani-Bozkurt, S., Genç, G. B., Vuran, S., Yıldız, G., Çelik, S., Diken, İ., ... Demiryürek, P. (2022). COVID-19 salgınında Türkiye’deki özel gereksinimi olan öğrenciler ve ailelerine yönelik uzaktan özel eğitim uygulamalarına ilişkin uzman bakış açısı. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 23(1), 133–164. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.786118
33. Sönmez, M. B. (2022). Depremin psikolojik etkileri, psikolojik destek ve korkuyla baş etme. TOTBİD Dergisi, 21(3), 337–343. https://doi.org/10.5578/totbid.dergisi.2022.46
34. Şahin, O. N. (2022). COVID-19’un ekonomik ve finansal etkileri: Finansal raporlara ilişkin öneriler. Uluslararası Muhasebe ve Finans Araştırmaları Dergisi, 4(1), 62–89. https://izlik.org/JA47BM24KE
35. Şimşek, B. B., Keskin, G., Yıldız, İ., Ekşi, A. (2024). Emotional and behavioral impacts of the February 6, 2023 earthquake on children with autism spectrum disorder: An evaluation from the parental perspective. Journal of Autism and Developmental Disorders. https://doi.org/10.1007/s10803-024-06147-9
36. Tekindal, M., Arsu, Ş. U. (2020). Nitel araştırma yöntemi olarak fenomenolojik yaklaşımın kapsamı ve sürecine yönelik bir derleme. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 20(1), 153–172. https://izlik.org/JA57RB73XM
37. Telli, S. G., Altun, D. (2023). Türkiye'de deprem sonrası çevrimiçi öğrenmenin vazgeçilmezliği. Journal of University Research, 6(2), 125–136. https://doi.org/10.32329/uad.1268747
38. Tomris, G., Çelik, S. (2021). Erken çocukluk özel eğitimi: Kuramsal ve yasal temeller, Dünya’daki ve Türkiye’deki son eğilimler. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 23(1), 243–269. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.748893
39. Türk Dil Kurumu. (2022). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/ (Son erişim tarihi: 30.Temmuz.2025)
40. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği. (2023). TMMOB 6 Şubat depremleri 8 ay değerlendirme raporu. https://www.tmmob.org.tr/icerik/tmmob-6-subat-depremleri-8-ay-degerlendirme-raporu-yayimlandi (Son erişim tarihi: 30.Temmuz.2025)
41. Yarımkaya, E., Bakkaloğlu, H. (2024). Experiences of parents of individuals with intellectual disabilities after the 2023 Kahramanmaraş earthquakes in Türkiye: A phenomenological study. International Journal of Developmental Disabilities, 1–15. https://doi.org/10.1080/20473869.2024.2335471
42. Yetkin, A. İ., Orum-Çattık, E., Çattık, M. (2022). Online preschool inclusive education in Turkey during the pandemic. International Journal of Progressive Education, 18(5), 164–177. https://doi.org/10.29329/ijpe.2022.467.10
43. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
44. Yüksel Başar, A., & Gündüz, Y. (2022). COVID-19 pandemi sürecinde özel gereksinimli öğrencilerin uzaktan eğitim yaşantılarına ilişkin öğretmenlerin ve ailelerin görüşlerinin incelenmesi. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 643–662. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1074457