Doğa Kaynaklı Afetlerin Kamu Maliyesi Üzerine Etkisi: Türkiye’de 6 Şubat 2023 Depremlerinin Bölgesel Düzeyde Analizi

Öz

Türkiye’de 2020-2023 döneminde Covid-19 pandemisi, Şubat 2023 depremleri ve Mayıs 2023 Cumhurbaşkanı ve Milletvekilliği Seçimleri kamu maliyesini etkileyen en belirgin olaylardır. Bu olayların içerisinde yer alan Şubat 2023 depremleri Kahramanmaraş, Hatay, Adıyaman, Gaziantep, Malatya, Kilis, Diyarbakır, Adana, Osmaniye, Şanlıurfa ve Elâzığ illerini büyük derecede etkilemiş ve 11 ilin ekonomik, mali, sosyo-kültürel ve altyapı-üstyapı koşullarında ciddi kayıplar yaşamasına neden olmuştur. Doğa kaynaklı bir afet olan deprem, yarattığı olağandışı ekonomik ve sosyal koşullar nedeniyle kamu gelirleri, kamu harcamaları, bütçe dengesi ve borçlanma dinamikleri üzerinde doğrudan ve dolaylı olumsuz etkiler oluşturabilmektedir. Bu çalışmanın amacı 6 Şubat 2023 depremlerinin Türkiye’de ve depremin doğrudan etkilediği 11 ilde (Kahramanmaraş, Hatay, Adıyaman, Gaziantep, Malatya, Kilis, Diyarbakır, Adana, Osmaniye, Şanlıurfa ve Elâzığ) kamu maliyesi üzerindeki etkilerini analiz etmektir. Araştırma sonuçları, 6 Şubat 2023 depremlerinin depremden etkilenen 11 ilde vergi tahsilat kapasitesini zayıflatarak tahsilat/tahakkuk oranlarında belirgin bir düşüşe neden olduğunu ortaya koymaktadır. Kamu harcamaları açısından değerlendirildiğinde, depremden etkilenen 11 ilin tamamında en yüksek reel artışın iskân ve toplum refahı hizmetlerinde gerçekleştiği görülmektedir. Bu durum, deprem sonrası süreçte kamu kaynaklarının büyük bir kısmının barınma ve yeniden yapılanma çabalarına yoğunlaştırıldığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Deprem
• Kamu Gelirleri
• Kamu Harcamaları
• Mali Politikalar

The Impact of Natural Hazard–Induced Disasters on Public Finance: A Regional Analysis of the February 6, 2023 Earthquakes in Türkiye

Öz

During the 2020–2023 period in Türkiye, the COVID-19 pandemic, the February 2023 earthquakes, and the May 2023 Presidential and Parliamentary Elections emerged as the most prominent events affecting public finance. Among these developments, the February 2023 earthquakes had particularly severe impacts on the provinces of Kahramanmaraş, Hatay, Adıyaman, Gaziantep, Malatya, Kilis, Diyarbakır, Adana, Osmaniye, Şanlıurfa, and Elazığ, causing significant economic, fiscal, socio-cultural, and infrastructural losses. As a natural hazard-induced disaster, earthquakes can create extraordinary economic and social conditions that adversely affect public revenues, public expenditures, budget balances, and public debt dynamics both directly and indirectly. This study aims to analyze the impact of the February 6, 2023 earthquakes on public finance in Türkiye overall and in the eleven provinces directly affected by the disaster. The findings indicate that the earthquakes weakened tax collection capacity in these provinces, leading to a noticeable decline in tax collection-to-assessment ratios. In terms of public expenditures, the highest real increase in all 11 provinces is observed in housing and social welfare services. This result indicates that a significant portion of public resources in the post-earthquake phase is intensively channelled toward shelter and reconstruction efforts.

Anahtar Kelimeler

• Earthquakes
• Fiscal Policies
• Public Expenditures
• Public Revenues

Kaynakça

1. AFAD. (2023). 06 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan (Kahramanmaraş) Mw: 7.7 – Mw: 7.6 Depremleri Raporu. Ankara.
2. Akar, S. (2013a). Doğal afetlerin kamu maliyesine ve makro ekonomiye etkileri: Türkiye değerlendirmesi. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 21, 185-206.
3. Akar, S. (2013b). Doğal afetlerin kamu maliyesi üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi.
4. Aktan, C. C. (2023). Türkiye’de iktisadi popülizm ve seçim ekonomisi (2023) kesenin ağzı açık! değirmenin suyu nereden?. Preprint, March 2023. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/369113547(Son Erişim: 15.05.2025).
5. Aydın, E., Şeker, M. (2022). Bütçe şeffaflığı ve Türkiye. Maliye Çalışmaları Dergisi-Journal of Public Finance Studies, 67, 47-66. https://doi.org/10.26650/mcd2022-1088547
6. Balyemez, A. S. (2018). Seçimlerin kamu maliyesi üzerindeki etkileri ve 2018 seçimleri. MCBÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 16(4), 161-196.
7. Boz, A., Demirbozan, A. (2024). Türkiye’de meydana gelen 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerinin vergi gelirlerine etkisi: Kahramanmaraş ve Hatay üzerine bir değerlendirme. International Journal of Public Finance, 9(2), 307-326. https://doi.org/10.30927/ijpf.1429090
8. Capuno, J., Corpuz, J., Lordemus, S. (2024). Natural disasters and local government finance: Evidence from Typhoon Haiyan. Journal of Economic Behavior & Organization, 220, 869-887. https://doi.org/10.1016/j.jebo.2024.03.007

9. Cerisier, F. (2021). Eurozone: Public finances are sorely tested by the covid-19 crisis. Economic Research BNP Paribas Eco Flash 21-12. Erişim adresi: https://economic-research.bnpparibas.com/pdf/en-US/Eurozone-public-finances-sorely-tested-Covid-19-crisis-6/3/2021,43181 (Son Erişim: 03.05.2025).
10. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2025a). Yıllar bazında genel devlet istatistikleri. Erişim adresi: https://www.sbb.gov.tr/yillar-bazinda-genel-devlet-istatistikleri/ (Son Erişim: 10.06.2025).
11. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2025b). Kahramanmaraş ve Hatay depremleri yeniden imar ve gelişme raporu. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2024/02/Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Yeniden-Imar-ve-Gelisme-Raporu-1.pdf adresinden alındı (Son Erişim: 10.06.2025).
12. Çağdaş, Y. (2025). 6 Şubat depremlerinin kamu maliyesine etkisi: Vergi açığı ve fiskal baskı ekseninde Peacock–Wiseman sıçrama tezi. International Journal of Public Finance, 10(2), 483 – 508. https://doi.org/10.30927/ijpf.1778788
13. Çelik, Ş. Ç. (2022). Covid-19 pandemisi sonrasında maliye politikaları uygulamaları: Türkiye özelinde bir değerlendirme. İslâm İktisadı Araştırmaları Dergisi, 2(1), 4-27.
14. Demirkılıç, Y., Yıldız, F. (2022). Türkiye’de kamu harcamalarındaki değişimin Peacock-Wiseman sıçrama tezi çerçevesinde analizi (1. Baskı). Bursa: Ekin Kitabevi.
15. Durak Oldaç, B., Sakal, M. (2023). Covid-19 pandemi döneminde uygulanan kamu harcama politikası uygulamalarının kamu mali dengesine etkisi: Seçilmiş ülke örnekleri üzerine bir değerlendirme. Premium Sosyal Bilimler E-Dergisi, 7(36), 1525-1536. https://doi.org/10.5281/zenodo.8434277
16. Durmuş, M. (2006). Kamu harcamalarının artışını açıklayan makro ve mikro modellere ilişkin bir değerlendirme. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 8(3), 251-299.
17. EM-DAT. (2024). The International Disaster Database. Erişim adresi: https://www.emdat.be/ (Son Erişim: 10.05.2025).
18. Ercan, H. (2024). 6 Şubat 2023 depremlerinin kamu maliyesine etkileri. Turkish Studies - Economy, 19(3), 865-883. 10.7827/TurkishStudies.75073
19. Erdem, U. (2022). BRICS ülkeleri ve Türkiye'de Covid-19 öncesi ve sonrası vergi politikalarının karşılaştırılması. Şahin Karabulut (Ed.), Ekonomi ve finans konularına teorik yaklaşımlar içinde (s. 361-370). Bursa: Ekin Yayınevi.
20. Eş, M. (2002). Kamu maliyesi (Ders Notları). Kütahya: Ekspres Matbaası.
21. Eurostat. (2024). Data - Database - Government revenue, expenditure and main aggregates [gov_10a_main$defaultview]. Erişim adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/web/main/data/database (Son Erişim: 02.06.2025).
22. Hayrullahoğlu, B. (2022). Türkiye’de deprem harcamalarının finansmanı amacıyla yürürlüğe konulan vergilerin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İİBF Dergisi, 9(1), 102-120. https://doi.org/10.30798/makuiibf.836513
23. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2024). AB tanımlı genel yönetim borç stoku istatistikleri. Erişim adresi: https://www.hmb.gov.tr/kamu-finansmani-istatistikleri.
24. Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü. (2025). Bütçe istatistikleri. https://muhasebat.hmb.gov.tr/ adresinden alındı (Son Erişim: 10.06.2025).
25. Hofman, D., Brukoff, P. (2006). Insuring public finances against natural disasters-a survey of options and recent initiatives. Policy Development and Review Department IMF Working Paper WP/06/199. https://doi.org/10.5089/9781451864595.001
26. Jaramillo H.,C.R. (2009). Do natural disasters have long term effects on growth?. Serie Documentos CEDE, 2009-24. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1543453
27. Karagöz, K. (2007). 1999 Marmara depremlerinin ekonomik etkileri: Ekonometrik bir yaklaşım. TMMOB Afet Sempozyumu, Ankara, 5-7 Aralık 2007, s. 423-432.
28. Kirmanoğlu, H. (2007). Kamu ekonomisi analizi. İstanbul: Beta Yayıncılık.
29. Lis, E. M., Nickel, C. (2009). The impact of extreme weather events on budget balances and implications for fiscal policy. ECB Working Paper Series, No: 1055. Erişim adresi: https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scpwps/ecbwp1055.pdf
30. Milivojevic, L. (2023). Natural disasters and fiscal drought. The World Bank Policy Research Working Paper, No: 10298. Erişim adresi: https://documents1.worldbank.org/curated/en/099522502072316483/pdf/IDU07bc00319084e604479091310142907db69fd.pdf (Son Erişim: 04.05.2025)
31. Otero, R. C., Marti, R. Z. (1994). The impacts of natural disasters on developing economies: Implications for the international development and disaster community. Mohan Munasinghe and Caroline Clarke (Ed.), Disaster prevention for sustainable development: Economic and policy issues içinde (s.11-41). The International Decade for Natural Disaster Reduction (IDNDR) and The World Bank, USA: Washington, D.C.
32. Ouattara, B., Strobl, E. (2013). The fiscal implications of hurricane strikes in the Caribbean. Ecological Economics, 85, 105–115. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2012.10.002
33. Özüdoğru, B. A. (2023). 2023 Yılında gerçekleşen Kahramanmaraş merkezli depremin etkileri ve politika önerileri. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) Mart 2023 - N202306. Erişim adresi: https://www.tepav.org.tr/upload/files/1685435726-1.2023_YILINDA_GERCEKLESEN_KAHRAMANMARAS_MERKEZLI_DEPREMININ_ETKILERI_VE_POLITIKA_ONERILERI.pdf (Son Erişim: 03.06.2025).
34. Pehlivan, O. (2019). Kamu maliyesi. Trabzon: Celepler Matbaacılık Yayın.
35. Pollner, J. D. (2011). Financial and fiscal ınstruments for catastrophe risk management: Addressing losses from floos hazards in Central Europe. Washington, D.C.: The World Bank. Erişim adresi: https://documents1.worldbank.org/curated/en/606461468147541359/pdf/709110PUB0EPI0067869B09780821395790.pdf (Son Erişim: 10.05.2025).
36. Selçuk, F., Yeldan, E. (2001). On the macroeconomic impact of the August, 1999 earthquake in Turkey: A first assessment. Economic Research Forum (ERF) Working Paper 20014. Erişim adresi: https://erf.org.eg/publications/macroeconomic-impact-august-1999-earthquake-turkey-first-assessment/ (Son Erişim: 10.05.2025).
37. Şahin, İ., Yavuz, O. (2015). Econometric analysis of natural disasters’ macro-economic impacts: An analysis on selected four oecd countries. Journal of Business Economics and Finance, 4(3), 430-442.
38. Taraktaş, A. (2018). Kamu harcamaları. Ş. Tosunoğlu ve Y.T. Ergül (Ed.), Kamu maliyesi (s. 92-112) içinde. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları.
39. Tosunoğlu, Ş., Kasal, S. (2024). Assessing the influence of earthquakes on sovereign credit risk: An event study on CDS market dynamics of selected countries. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 22(2), 29-43. https://doi.org/10.11611/yead.1436041
40. TÜİK. (2025). Enflasyon ve fiyat. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=enflasyon-ve-fiyat-106&dil=1 adresinden alındı (Son Erişim: 08.06.2025).
41. Ünsal, H. (2016). Doğal afetlere yönelik vergi politikaları ve Türkiye uygulamalarının incelenmesi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 1-23. https://doi.org/10.17336/igusbd.42070
42. Yıldız, F. (2023). Kamu harcamalarının teorik çerçevesi ve sınıflandırılması. G. Karaş ve E.N. Sağdıç (Ed.), Kamu harcamalarının ekonomik analizi: Karşılaştırmalı ülke incelemeleri (s. 1-19) içinde. Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım.
43. Yolal, M., Anavatan, A. (2025). 6 Şubat 2023 depremlerinin kamu bütçesi üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi: Farkların farkı analizi. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 7(Özel Sayı), 70-83. https://doi.org/10.46464/tdad.1759769