Yerel Bilgi, Küresel Eylem: 6 Şubat Kahramanmaraş Depremleri Sonrası STK’ların Dayanışma Pratikleri

Öz

6 Şubat 2023 Kahramanmaraş, Pazarcık ilçesi merkezinde 7.7 büyüklüğünde ve Elbistan İlçesinde meydana gelen, 7.6 büyüklüğünde iki büyük deprem ve artçı depremler Türkiye Cumhuriyeti’nin en büyük yıkımlarına yol açan afetlerindendir. Hatay, Adıyaman, Gaziantep, Diyarbakır, Kilis, Şanlıurfa, Malatya, Adana, Osmaniye başta olmak üzere 11 ilde 50.000’den fazla insan hayatını kaybetmiştir. AFAD koordinatörlüğünde bölgeye gelen birçok sivil toplum kuruluşu bölgede müdahale ve iyileştirme çalışmalarında yer almıştır. Yerel unsurlarla iş birliği yaparak koordine olan sivil toplum kuruluşları afet sonrası hasarların telafi edilmesinde etkin görevler üstlenmiştir. Afet bölgelerindeki yerel unsurları kuvvetli bulunan ve etki gücü yüksek olan STK’lar, ulusal ve uluslararası sivil toplum kuruluşlarının organize olabilmesinde ve gerekli ihtiyaçların etkin bir şekilde karşılanmasında rol üstlenmiştir. Afetin başladığı günden itibaren lojistik, barınma, arama kurtarma, altyapı, iletişim, haberleşme, sağlık, psikososyal destek gibi alanlarda faaliyetlerini yürütmüştür. Afet bölgesinde afetzedelerle iş birliği içinde çalışan sivil toplum kuruluşları, toplumsal dayanışmanın hem yerel aktörlerin katılımıyla hem de küresel insani yardım ilkeleriyle eklemlenerek nasıl yeniden üretildiğini göstermekte; bu durum glokalleşme kavramı çerçevesinde yerel-küresel etkileşimin somut bir örneğini sunmaktadır. Bu çalışmada 6 Şubat Kahramanmaraş Depremlerinde faaliyetlerde bulunmuş olan STK’ların yerelde örgütlenme ve yardımlaşma biçimleri incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Afet Yönetimi
• Glokalleşme
• İş Birliği
• Sivil Toplum Kuruluşları
• Yerel Dayanışma

Local Knowledge, Global Action: Solidarity Practices of NGOs After the February 6th Kahramanmaraş Earthquakes

Öz

On February 6, 2023, two major earthquakes with magnitudes of 7.7 centered in the Pazarcık district of Kahramanmaraş and 7.6 centered in the Elbistan district, along with subsequent aftershocks, became among the disasters that caused the greatest destruction in the history of the Republic of Türkiye. More than 50,000 people lost their lives across 11 provinces, primarily including Hatay, Adıyaman, Gaziantep, Diyarbakır, Kilis, Şanlıurfa, Malatya, Adana, and Osmaniye. Numerous non-governmental organizations (NGOs) arrived in the affected region under the coordination of AFAD and took part in emergency response and recovery efforts. NGOs that operated in coordination and cooperation with local actors played an effective role in compensating for post-disaster damages. NGOs with strong local ties and high influence in the disaster areas contributed significantly to the organization of national and international NGOs and to the efficient provision of necessary aid. From the first day of the disaster, these organizations carried out activities in various fields such as logistics, shelter, search and rescue, infrastructure, communication, telecommunications, healthcare, and psychosocial support. By working in cooperation with disaster victims in the affected areas, NGOs demonstrate how social solidarity is reproduced through the integration of local actors’ participation with global humanitarian aid principles; this situation presents a concrete example of local–global interaction within the framework of the concept of glocalization. This study examines the local organization and mutual aid practices of NGOs that were active during the February 6 Kahramanmaraş Earthquakes.

Anahtar Kelimeler

• Cooperation
• Disaster Management
• Glocalization
• Local Solidarity
• Non-Governmental Organizations

Kaynakça

1. Abarquez, I., ve Murshed, Z. (2004). Community-based disaster risk management: Field practitioners’ handbook. Asian Disaster Preparedness Center (ADPC).
2. Aydemir, M. A. (2020). Afetlerde ortaya çıkan kültürel durum ve insan halleri: Afetzede tiplemesi üzerine deneyimsel bir analiz. In İ. Can (Ed.), Afet sosyolojisi (pp. 303–327). Çizgi Kitabevi.
3. Balta, E., ve Paker, M. (1999). Afet: Doğal mı, Toplumsal mı? Birikim, (125-126), 38-44.
4. Bolin, R., ve Stanford, L. (1998). The Northridge earthquake: Community-based approaches to unmet recovery needs. Disasters, 22(1), 21–38. https://doi.org/10.1111/1467-7717.00069
5. Çav, E. (2023). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Afet Yönetim Raporu. İstanbul: Timaş Yayınları.
6. Doğan, İ. (2000). Sivil Toplum Ondan Bizde de Var. İstanbul: Sistem Yayıncılık A.Ş.
7. Dombrowsky, W. (1983). Solidarity during snow-disasters. International Journal of Mass Emergencies and Disasters, 1(1), 189–205.
8. Fırat, M. (2022). Deprem ve toplumsal etkileri. Tezkire Dergisi, 31(80), 47–72.

9. Harvey, P., ve Lind, J. (2005). Dependency and humanitarian relief: A critical analysis (HPG Report No. 19). Humanitarian Policy Group, Overseas Development Institute.
10. Hayata Destek Derneği. (2023). 2310_TIF_Yerel-Haritalandirma-Raporu-1.pdf. Hayata Destek Derneği. https://www.hayatadestek.org/wp-content/uploads/2023/10/2310_TIF_Yerel-Haritalandirma-Raporu-1.pdf
11. Heijmans, A. (2009). The social life of community based disaster risk reduction: Origins, politics and framing approaches (Disaster Studies Working Paper No. 20). Aon Benfield UCL Hazard Research Centre.
12. Hesselman, M., ve Lane, L. (2017). Disasters and non state actors – Human rights based approaches. Disaster Prevention and Management, 26(5), 526–539. https://doi.org/10.1108/DPM 07 2017 0174
13. Kadıoğlu, M. (2011). Afet Yönetimi Beklenilmeyeni Beklemek, En Kötüsünü Yönetmek. İstanbul: T.C. Marmara Belediyeler Birliği Yayınları.
14. Keyman, E. F. (2008). Avrupa’da ve Türkiye’de sivil toplum. Sivil Toplum Geliştirme Merkezi. https://www.stgm.org.tr/egitim/docs/Avrupadaveturkiyedesiviltoplum%20%20f%20keyman.doc
15. Kalkınan Anadolu Dayanışma ve İlim Derneği (2023). Yerelde iyi Örnekler Buluştu. https://www.kadimdernegi.org/en/projects/yerelde-iyi-örnekler-buluştu adresinden alındı (Erişim tarihi: 6.04.2025)
16. Koçak, H. (2009). Küreselleşme ve Yerelleşme Çağında Yerel Demokrasi ve Kentsel Yaşam. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(10), 133-142.
17. Leblebici, Ö. (2015). Afetlerde kamu yönetiminin rolü ve toplum temelli afet yönetimine doğru. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 457–478.
18. Liu, K. (2023). Discussion on centralization and decentralization patterns in emergency management. Urban Studies and Public Administration, 6(2), 57–62. https://doi.org/10.22158/uspa.v6n2p57
19. Mandal, D., Chowdhury, S., ve Basu, D. (2015). Role of Non Governmental Organization in Disaster Management. Research Journal of Agricultural Sciences, 1485-1489.
20. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Afet Yönetimi Uygulama ve Araştırma Merkezi. (2023, 6 Şubat). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Hakkında Basın Açıklaması. ODTÜ Afet Yönetimi Uygulama ve Araştırma Merkezi.
21. Özdemir, S., Başel, H. ve Şenocak, H. (2010). Sivil Toplum Kuruluşlarının (STK)'nın Artan Önemi ve Üsküdar'da Faaliyet Gösteren Bazı STK'lar Üzerine Bir Araştırma. Journal of Social Policy Conferences (56), 151-234.
22. Özerdem, A. ve Jacoby, T. (2006). Disaster Management and Civil Society: Earthquake Relief in Japan, Turkey and India. New York: I.B.Tauris.
23. Pant, A. T., Kirsch, T., Subbarao, I., Hsieh, M.-J., ve Vu, H. (2008). Faith-based organization shelters played a significant role in the acute phase of the Katrina disaster. Prehospital and Disaster Medicine, 23(1), 49–55.
24. ReliefWeb. (2023). Mapping local civil society and coordination networks: Earthquake relief and recovery in Türkiye. ReliefWeb. https://reliefweb.int/report/turkiye/mapping-local-civil-society-and-coordination-networks-earthquake-relief-and-recovery-turkiye-october-2023
25. Salamon, L. M. (1992). America’s Nonprofit Sector: A Primer. New York: Foundation Center.
26. Salamon, L. M., Sokolowski, S. W., Hairel, E. M. H., ve Franco, R. C. (2005). The Portuguese nonprofit sector in comparative perspective. Universidade Católica Portuguesa / Johns Hopkins University.
27. Sarıbay, A. Y. (2000). Global Bir Bakışla Politik Sosyoloji. İstanbul: Alfa Basım Yayım Dağıtım Ltd. Şti.
28. SETAV. (2023). Kahramanmaraş Depremleri: Afet Yönetimi ve İyileştirme Süreci Raporu. https://www.setav.org/assets/uploads/2023/03/A382.pdf
29. Talas, M. (2011). Sivil Toplum Örgütleri ve Türkiye Perspektifi. Türklük Bilimi Araştırmaları, 387-401.
30. Tekeli, İ. (2002). Açılış. STK'lar, Yerelleşme ve Yerel Yönetimler (s. 5-28). İstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı.
31. Tezgider, G. (2005). Afet Yönetiminde Sivil Toplum Kuruluşlarının Rolü ve Görevleri. M. Kadıoğlu, ve E. Özdamar içinde, Afet Yönetiminin Temel İlkeleri (s. 153-158). Ankara: JICA Türkiye Ofisi.
32. Twigg, J. (2004). Mitigation and Preparedness in Development and Emergency Programming Overseas Development Institute. London: Humanitarian Practice Network. United Nations Development Programme–Nepal. (2008). Community Based Disaster Management Practices, 2006–2008(BCPR ve CBDMP). UNDP Nepal.
33. URL-1, https://dmc.metu.edu.tr/duyuru/6-subat-2023-kahramanmaras-depremleri-hakkinda-basin-aciklamasi (Son Erişim: 4.10.2025).
34. URL-2, https://www.afad.gov.tr/kahramanmaras-pazarcikta-meydana-gelen-deprem-hk-basin-duyurusu-1 (Son erişim tarihi: 11.08.2025).
35. URL-3, https://www.afad.gov.tr/kahramanmaras-pazarcikta-meydana-gelen-deprem-hk-basin-bulteni11 (Son Erişim: 11.08. 2025).
36. URL-4, https://www.afad.gov.tr/kahramanmarasta-meydana-gelen-depremler-hk-34 (Son Erişim: 11.08. 2025).
37. URL-5, https://give2asia.org/the-role-of-local-ngos-in-disaster-risk-reduction/ (Son Erişim: 4.10.2025).
38. URL-6, https://depremdayanisma.org/hakkimizda/ (Son Erişim: 14.09.2024).
39. URL-7, https://solferinoacademy.com/why-do-we-need-a-glocalised-development/ (Son Erişim: 4.10.2025).
40. Ünlü, A., Kapucu, N., ve Şahin, B. (2010). Disaster and crisis management in Turkey: A need for a unified crisis management system. Disaster Prevention and Management, 19(2), 155–174. https://doi.org/10.1108/09653561011037977