İLK DÖNEM NESH ESERLERİNDE SÛRELERİN NÜZÛL ZAMANI

Kur’ân’da neshe konu olan âyetleri incelemeye yönelik yazılan ilk eserleri hicrî 2. asrın başına kadar götürmek mümkündür. Bu yönüyle Kur’ân ilimleri içerisinde ilk neşet eden ilimlerden birinin nesh ilmi olduğu söylenebilir. Neshin ne olduğuna ya da Kur’ân’da olup olmadığına dair yapılan tartışmalar bir yana; İslâmî gelenekte Mekkî ve Medenî sûreleri bilmenin önemi ve faydaları arasında nâsih ve mensûh âyetlerin ayırt edilmesinde yardımcı olması vurgulanmıştır. Zira neshten söz edilebilmesi için nâsih ve mensûh âyet arasında bir zaman farkının olması gerekmektedir. Bu sebeple nâsih-mensûh hakkında yazılan eserler sûrelerin nüzûl zamanına dair bilgiler içeren kaynaklardan biri olmuştur. Ayrıca bu kaynaklardan bazılarında sûrelerin nüzûl sırasına dair listelere yer verilmiştir. Bu çalışmada hicrî 2. ve 6. yüzyıllar arasında yazılmış, müstakil nâsih-mensûh eserlerinde sûrelerin nüzûl zamanına dair verilen bilgilere yani Mekkî-Medenî oluşlarına ve nüzûl tertibine dair listelere yer verilecektir. Bu eserlerin ulûmu’l-Kur’ân çalışmalarına nispetle daha erken bir dönemde kaleme alınması sûrelerin nüzûl zamanına dair ilk dönem kaynaklarından bilgi edinme fırsatı sağladığı için de önem arz etmektedir.