DOKTRİN VE UYGULAMA IŞIĞINDA CEZA MUHAKEMESİNDE HAKİMİN TARAFSIZLIĞI VE GÖREV YASAKLARI

Çalışmada hâkimin tarafsızlığı kavramı ve hâkimin tarafsızlığının Anayasa ve uluslararası insan hakları sözleşmelerinde nasıl düzenlendiği üzerinde kısaca durulduktan sonra Ceza Muhakemesi Kanunu md. 22 ve 23’te düzenlenmiş olan hâkimin görev yasaklarının kapsamı doktrin ve uygulama ışığında detaylı olarak ele alınıp tartışılmıştır. Benzer hükümlerin yer aldığı kaynak Alman Ceza Muhakemesi Kanunundaki düzenlemeler ile Alman doktrin ve uygulaması da çalışmada göz önünde bulundurulmuştur. Uygulamada sorun teşkil ettiği ve farklı görüşler bulunduğu için md. 23 fık. 1’deki bir karar veya hükme katılan hâkimin, yüksek görevli mahkemece bu hükme ilişkin olarak verilecek karar veya hükme katılmasının yasaklandığı haller ile md. 23 fık. 3’teki önceki yargılamada görev yapan hâkimin, yargılamanın yenilenmesi sürecinde görev yapmasını yasaklayan düzenleme daha detaylı olarak incelenmiştir.

Hakkında yasaklılık hallerinden birisi söz konusu olan hâkim kanun gereği hiçbir muhakeme işlemi yapamaz. Yasaklılık nedenin hâkim tarafından bilinmesi gerekli olmadı gibi muhakemeye katılanlar tarafından hâkimin reddinin istenmesi de gerekmez. Görev yasaklarına uyulmamış olması kesin hukuka aykırılık nedeni olup, hükmün temyiz ve istinaf kanun yolunda bozulmasını gerektirmektedir.

In this paper, scope of the mandatory reasons for a judge’s disqualification from a case, which are set forth under the articles 22 and 23 of the Turkish Code of Criminal Procedure, is examined in detail in the light of the doctrine and the case law after we briefly outline the concept of impartiality of judge and how it was regulated in the Constitution and international human rights conventions. In this study, we also consider the articles of the German Criminal Procedure Code and the German doctrine and jurisprudence since the German Code includes similar provisions. We elaborate on the first and the third paragraphs of article 23 because these provisions, on which there are various opinions, cause problems in the practice.

The judge about whom there is a mandatory reason for her/his disqualification from a case must not practice any judicial duty in that case. In this regard, it is not necessary that the judge is aware of the reason for the disqualification just as it is not needed that a motion for the disqualification of the judge is forwarded. Ignoring a mandatory reason for a judge’s disqualification from a case is considered as an absolute violation of the law and requires the judgment to be set aside.