EN
TR
Eğitimde Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Geliştirilen ve Uyarlanan Ölçeklerin İncelenmesi
Abstract
Bu çalışmada, eğitimde yapay zekâ kullanımına yönelik ölçeklerin geçerlik ve güvenirlik açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada yer alan 24 ölçek, ölçeklerin türleri, geliştirilme amaçları, kullanılan geçerlik ve güvenirlik analizleri ile çalışma grupları dikkate alınarak analiz edilmiştir. Ölçeklerin üçte biri farklı dillerden Türk kültürüne uyarlanmış, üçte ikisi ise bağımsız olarak geliştirilmiştir. Ölçeklerin büyük kısmı yapay zekâ okuryazarlığı ve tutum konularına odaklanmaktadır. Çalışma grubu olarak genellikle üniversite öğrencileri tercih edilmiş olup öğretmenler ve K12 öğrencilerine yönelik ölçeklerin sayısı sınırlıdır. Araştırmada eğitimde yapay zekâya dair dört tema oluşturulmuş; ölçeklerin amacı, örneklem, geçerlik ve güvenirlik analizleri belirlenmiştir. Geçerlik analizlerinde en yaygın kullanılan yöntem yapı geçerliği olup, özellikle açımlayıcı (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizlerinin (DFA) birlikte kullanıldığı görülmektedir. Ancak, bu analizlerde farklı örneklemlerle çalışma yapılmadığı ve ayırt edicilik özelliğinin yeterince araştırılmadığı tespit edilmiştir. Güvenirlik analizlerinde, ölçeklerin büyük çoğunluğunda Cronbach alfa katsayısı hesaplanmış ve yüksek güvenirlik oranları elde edilmiştir. Ancak test tekrar test yöntemine daha az başvurulmuştur. Sonuç olarak, eğitimde yapay zekâ kullanımına yönelik geliştirilen ölçekler genel olarak geçerlik ve güvenirlik açısından yeterli görülmektedir. Ancak, çalışma gruplarının çeşitlendirilmesi ve eksik analizlerin tamamlanması önerilmektedir. Özellikle K12 düzeyindeki öğrenciler ve öğretmenler için ölçek geliştirme çalışmalarına ihtiyaç duyulmaktadır.
Keywords
Ethical Statement
“Eğitimde Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Geliştirilen Ölçeklerin Yeterlilikleri” başlıklı çalışmamızda
konuyla ilgili alanyazında geliştirilmiş 24 ölçeğe dönük bir meta-sentez gerçekleştirilmiş olup, süreçte
insan katılımcı bulunmadığından etik kurulu izni alınmasına gereksinim duyulmamıştır. Ayrıca
yazarlar olarak araştırma sürecinde tüm akademik etik ilkelerine titizlikle uyduğumuzu beyan ederiz.
References
- Acar Güvendir, M., & Özer Özkan, Y (2015). Türkiye’deki eğitim alanında yayımlanan bilimsel dergilerde ölçek geliştirme ve uyarlama konulu makalelerin incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(52), 23-33. doi: 10.17755/esosder.54872
- Acar Güvendir, M. ve Özer Özkan, Y. (Editörler). (2022). Tüm yönleriyle ölçek geliştirme süreci. Pegem Akademi.
- Akkaya, B., Özkan, A. & Özkan, H. (2021). Yapay zekâ kaygı (YZK) ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Alanya Akademik Bakış, 5(2), 1125-1146. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.833668
- Ayyıldız, P. (2022). Eğitim yönetimi alanında “liderlik, okul yönetimi, okul müdürü” temalı ölçek geliştirme/uyarlama çalışmalarının tematik içerik analizi ile incelenmesi, International Journal of Eurasia Social Sciences (IJOESS), 13(49), 968-983. Doi: 10.35826/ijoess.3189
- Başol, G. (2019). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. (6. Baskı). Pegem Akademi.
- Büyüköztürk, Ş. (2023). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi.
- Cabrera-Nguyen, P. (2010). Author guidelines for reporting scale development and validation results in the Journal of the Society for Social Work and Research. Journal of the Society for Social Work and Research, 1(2), 99-103. Doi: 10.5243/jsswr.2010.8
- Chan, C. K. Y. & Zhou, W. (2023). An expectancy value theory (EVT) based instrument for measuring student perceptions of generative AI. Smart Learn. Environ. 10(1), 64. https://doi.org/10.1186/s40561-023-00284-4
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Instructional Technologies
Journal Section
Research Article
Early Pub Date
September 3, 2025
Publication Date
September 15, 2025
Submission Date
October 8, 2024
Acceptance Date
June 10, 2025
Published in Issue
Year 2025 Volume: 25 Number: 3
APA
Yılmaz, N., & Korkmaz, Ö. (2025). Eğitimde Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Geliştirilen ve Uyarlanan Ölçeklerin İncelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(3), 1567-1585. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025..-1563316
AMA
1.Yılmaz N, Korkmaz Ö. Eğitimde Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Geliştirilen ve Uyarlanan Ölçeklerin İncelenmesi. BAİBÜEFD. 2025;25(3):1567-1585. doi:10.17240/aibuefd.2025.-1563316
Chicago
Yılmaz, Nursen, and Özgen Korkmaz. 2025. “Eğitimde Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Geliştirilen Ve Uyarlanan Ölçeklerin İncelenmesi”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 25 (3): 1567-85. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025. -1563316.
EndNote
Yılmaz N, Korkmaz Ö (September 1, 2025) Eğitimde Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Geliştirilen ve Uyarlanan Ölçeklerin İncelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 25 3 1567–1585.
IEEE
[1]N. Yılmaz and Ö. Korkmaz, “Eğitimde Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Geliştirilen ve Uyarlanan Ölçeklerin İncelenmesi”, BAİBÜEFD, vol. 25, no. 3, pp. 1567–1585, Sept. 2025, doi: 10.17240/aibuefd.2025..-1563316.
ISNAD
Yılmaz, Nursen - Korkmaz, Özgen. “Eğitimde Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Geliştirilen Ve Uyarlanan Ölçeklerin İncelenmesi”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 25/3 (September 1, 2025): 1567-1585. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025. -1563316.
JAMA
1.Yılmaz N, Korkmaz Ö. Eğitimde Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Geliştirilen ve Uyarlanan Ölçeklerin İncelenmesi. BAİBÜEFD. 2025;25:1567–1585.
MLA
Yılmaz, Nursen, and Özgen Korkmaz. “Eğitimde Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Geliştirilen Ve Uyarlanan Ölçeklerin İncelenmesi”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, vol. 25, no. 3, Sept. 2025, pp. 1567-85, doi:10.17240/aibuefd.2025. -1563316.
Vancouver
1.Nursen Yılmaz, Özgen Korkmaz. Eğitimde Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Geliştirilen ve Uyarlanan Ölçeklerin İncelenmesi. BAİBÜEFD. 2025 Sep. 1;25(3):1567-85. doi:10.17240/aibuefd.2025. -1563316